Κανένα ίδρυμα δεν είναι κατάλληλο για παιδιά

Η τοποθέτηση των παιδιών σε ιδρύματα, δηλαδή η ανατροφή των απροστάτευτων παιδιών σε περιβάλλοντα κλειστής περίθαλψης, αποτελεί ιστορικά το παλαιότερο μέτρο οργανωμένης κοινωνικής φροντίδας και μέριμνας για παιδιά τα οποία δεν διαθέτουν ή δεν μπορούν να παραμείνουν στο οικογενειακό τους περιβάλλον. Η εγκατάλειψη των παιδιών αποτελεί ένα σύνθετο κοινωνικό και συγχρόνως διαχρονικό φαινόμενο, το οποίο εμφανίζεται με διάφορες μορφές ανάλογα με τις κοινωνικοοικονομικές μεταβολές από την αρχαιότητα μέχρι σήμερα.

Ενοχοποιούνται κοινωνικοί και οικονομικοί παράγοντες περιλαμβάνοντας τη φτώχεια, την κοινωνική τάξη, τον πόλεμο. Η παραμονή παιδιών σε ιδρύματα έστω και μία μέρα είναι κακοποιητική από μόνη της, όποιες και αν είναι οι προδιαγραφές τους. Συχνά παραβιάζονται θεμελιώδη ανθρώπινα δικαιώματα όπως: το δικαίωμα στην επιβίωση, το δικαίωμα στην πλήρη ανάπτυξη του δυναμικού τους, το δικαίωμα της προστασίας από επιβλαβείς ουσίες, κακοποίηση και εκμετάλλευση, το δικαίωμα της πλήρους συμμετοχής στην οικογενειακή, πολιτισμική και κοινωνική ζωή. Η κακοποίηση, δε, μπορεί να πάρει πολλές μορφές: σωματική, λεκτική, ψυχολογική, ακόμη και να παρουσιαστούν περιστατικά έντονης βίας και επιθετικότητας.

Μεγαλώνοντας ένα παιδί σε ίδρυμα, έχει μόνιμα τον φόβο της εγκατάλειψης και ως εκ τούτου η σχέση αυτή στιγματίζει και προσδιορίζει συνήθως όλες τις σχέσεις της υπόλοιπης ζωής του. Σημαντικές επιπτώσεις της ιδρυματοποίησης του παιδιού είναι: χαμηλή αυτοπεποίθηση και αυτοεκτίμηση, τύψεις και ενοχές, αίσθηση ότι φταίνε για τα πάντα, φόβος εγκατάλειψης, φόβος απόρριψης. Στην ενήλικη ζωή όλα αυτά το ακολουθούν, με αποτέλεσμα μεγάλες δυσκολίες, όταν εμπλέκεται σε κοντινές και βαθύτερης σύνδεσης σχέσεις. Τα παιδιά βιώνουν έναν εγκλεισμό σκληρό, ολοκληρωτικό, τραυματικό, που αφήνει για πάντα ένα ίχνος στην ψυχή.

Μην ξεχνάμε ότι τα ιδρύματα, οι δομές φροντίδας και προστασίας ανηλίκων, αποτελούν πολιτικές προστασίας που εφαρμόζονται στον ιδιωτικό τομέα από οποιονδήποτε σχετικό ή άσχετο με το αντικείμενο, με αδιαφάνεια, διαπλοκή, χωρίς κρατικό έλεγχο και εποπτεία.

Σύμφωνα με έρευνες, έχει διαπιστωθεί ότι παιδιά που ζουν σε ιδρύματα εμφανίζουν χαμηλότερο δείκτη νοημοσύνης από τον μέσο όρο, καθυστερημένη ψυχοκινητική ανάπτυξη, διαταραχές στην εγκεφαλική ανάπτυξη, λαμβάνουν ανεπαρκή διατροφή, μη κατάλληλη ιατροφαρμακευτική και ψυχολογική φροντίδα και εκπαίδευση, παρουσιάζουν μαθησιακές δυσκολίες, συχνά αποτελούν θύματα οποιασδήποτε μορφής κακοποίησης, ενώ εμφανίζουν τον κίνδυνο: 10 φορές περισσότερο να εμπλακούν σε πορνεία, 40 φορές περισσότερο να αποκτήσουν ποινικό μητρώο, 500 φορές περισσότερο να κάνουν απόπειρα αυτοκτονίας κατά την ενηλικίωσή τους.

Τα ψυχικά τραύματα είναι επώδυνες εμπειρίες της παιδικής ηλικίας που διαμορφώνουν την προσωπικότητα των ενηλίκων, ποιοι είμαστε και πώς αντιμετωπίζουμε τις αντιξοότητες. Το βέβαιο είναι ότι τα ψυχικά τραύματα που δημιουργούνται θα το ακολουθούν σε όλη του τη ζωή και η θεραπεία τους θα χρειαστεί να είναι αργή και μακροχρόνια. Στόχος πρέπει να είναι η αποϊδρυματοποίηση, ο οποίος απαιτεί ολιστική μεταρρύθμιση του συστήματος παιδικής προστασίας.

Εν κατακλείδι, κανένα ίδρυμα ομαδικής διαβίωσης δεν είναι κατάλληλο για την ανατροφή ή φροντίδα των παιδιών. Τα παιδιά χρειάζονται πρόσωπα φροντίδας εξατομικευμένα και όταν αυτό δεν είναι εφικτό, πρέπει να επιλέγεται ένα μοντέλο πιο κοντινό στην οικογενειακή ζωή.

Η Ευαγγελία Τσαπατσάρη είναι κοινωνιολόγος MSc.PhDc, σύμβουλος Ψυχικής Υγείας, ψυχοθεραπεύτρια