Συνέπειες

Υπάρχει μια σκηνή στην ταινία «Spotlight». Ο δημοσιογράφος Mike Rezendes της Boston Globe βλέπει σε ένα δωμάτιο δύο παιδάκια. «Και τα δύο παιδιά βιάστηκαν» του λέει ο δικηγόρος. «Μόλις πριν από δύο εβδομάδες». Τα παρατηρεί από το τζάμι. Λίγο αργότερα δημοσιεύεται στην εφημερίδα η συγκλονιστική έρευνα της ομάδας για την κακοποίηση ανηλίκων από δεκάδες ιερείς της τοπικής Αρχιεπισκοπής. Ο Mike μπαίνει την επομένη στην εφημερίδα με τον διευθυντή του. Ακούν τα τηλέφωνα να χτυπούν με μανία. Κοιτάζονται με έκπληξη. «Είναι όλοι θύματα» του λένε οι ρεπόρτερ που δέχονται ασταμάτητα νέες καταγγελίες. Ηταν η στιγμή που καταλάβαινε πως ήταν μόνο η αρχή και το κουβάρι άρχιζε να ξετυλίγεται μόλις εκείνη τη στιγμή. Ξαφνικά η οθόνη μαυρίζει: «249 τελικά ιερείς κατηγορήθηκαν για κακοποίηση στην Αρχιεπισκοπή της Βοστώνης».

Στην ταινία, που αποτελεί την πραγματική ιστορία η οποία κλόνισε στον πυρήνα της ολόκληρη την Καθολική Εκκλησία, περιγράφεται πώς τα παιδιά πείθονταν να μη μιλήσουν, τον φόβο που επικρατεί σε τέτοιες περιπτώσεις και πώς ένας ιερέας μπορεί να ασκήσει επιρροή σε ένα παιδί στον βαθμό που το παιδί χάνει τελικά την κρίση του για το όριο του επιτρεπτού. Οι καταγγελίες για φριχτά περιστατικά στην Κιβωτό του Κόσμου προκάλεσαν το σύνηθες ερώτημα: Γιατί αυτά τα παιδιά τόσα χρόνια δεν μιλούσαν; Την απάντηση μάλλον δίνει το «Spotlight». «Οταν είσαι παιδί από διαλυμένη οικογένεια, η θρησκεία μετράει πολύ. Και όταν ένας παπάς σου δίνει σημασία, είναι σπουδαίο. Σου ζητεί να μαζεύεις τα υμνολόγια ή να πετάς τα σκουπίδια και νιώθεις ξεχωριστός. Είναι κάπως παράξενο όταν σου λέει ένα πονηρό αστείο, όμως τώρα έχετε ένα κοινό μυστικό και γι’ αυτό το δέχεσαι. Και το δέχεσαι και το δέχεσαι… Ωσπου φτάνει μια μέρα να σου ζητήσει (…) Και το δέχεσαι. Είναι σημαντικό να καταλάβετε ότι δεν είναι μόνο η σωματική κακοποίηση, αλλά και η πνευματική».

Βεβαίως στην περίπτωση της Κιβωτού η Δικαιοσύνη είναι αυτή που θα αποφανθεί κατά πόσο οι καταγγελίες ευσταθούν. Ωστόσο, ίσως είναι ευκαιρία ως κοινωνία να κάνουμε κάποιες παραδοχές. Για την αγιοποίηση ατόμων, ΜΚΟ και συλλογικοτήτων και την άρνηση ελέγχου και θέσπισης κανόνων στη δράση τους. Εχουν περάσει μόλις 6 μήνες από τον σφοδρό πόλεμο που δέχτηκε η υφυπουργός Εργασίας Δόμνα Μιχαηλίδου, η οποία έφερε ένα νομοσχέδιο που θέσπιζε όρους για τη λειτουργία των δομών παιδικής προστασίας, κτιριακούς, αλλά και ουσιαστικούς, με ελέγχους, επιτόπιες αυτοψίες, καθαίρεση του ΔΣ σε έκτακτες συνθήκες – κάτι που μπόρεσε να γίνει στην περίπτωση της Κιβωτού ακριβώς λόγω του νόμου που πέρασε, παρά τις οιμωγές. Οι αιτιάσεις κάποιων δομών κατά του νόμου οικειοποιήθηκαν άκριτα από την κοινωνία, αλλά και από εμάς τους δημοσιογράφους που γράφαμε τίτλους για πολιτικές που κλείνουν τις δομές και ανάλγητους πολιτικούς, ενώ τα στρατοδικεία των social media έβγαλαν ετυμηγορίες για «συμφέροντα που θέλουν λουκέτα».

Σήμερα αντιμετωπίζουμε τον ίδιο κίνδυνο. Από την ανάποδη. Αφού ο λαϊκισμός δεν έχει έλλογα όρια και μπορεί εν μία νυκτί να κάνει στροφή 180 μοιρών και να απαξιώσει συλλήβδην το έργο των δομών, θέτοντας σε κίνδυνο τη λειτουργία τους, η οποία εν πολλοίς βασίζεται σε χορηγίες. Σε κάθε περίπτωση όμως χρειάζονται απαντήσεις. Και αν δεν είναι πειστικές, να υπάρξουν τιμωρίες. Ή, όπως τις είχαν βαφτίσει στην Κιβωτό, «συνέπειες».