Πέρα από τη «βιτρίνα»

Ακόμα και αν ήταν «βιτρίνα» η πρόσφατη κυβερνητική διαφήμιση των «30 αμερικανικών ΑΕΙ στην Ελλάδα», ακόμα και αν όλοι γνωρίζουμε ότι δωρεάν συνεργασίες με το Χάρβαρντ και χορήγηση «διπλών πτυχίων» από αμερικανικά πανεπιστήμια είναι wishful thinking, η αναζωπύρωση της συζήτησης για αναβάθμιση της Παιδείας στην Ελλάδα είναι μόνο χρήσιμη. Θα απαιτηθούν όμως νέες αποφάσεις όχι μόνο από την κυβέρνηση αλλά και όλα τα πολιτικά κόμματα και την κοινωνία.

Η πρώτη και πιο ουσιαστική απόφαση είναι η αύξηση της κρατικής επιχορήγησης για την Παιδεία. Στην Ελλάδα τα χρήματα που δαπανά το ελληνικό κράτος για την εκπαίδευση ανά μαθητή (μέσος όρος όλων των βαθμίδων) είναι 5.656 δολάρια. Η Πορτογαλία, μια ευρωπαϊκή χώρα παρόμοια με την Ελλάδα σε έκταση και οικονομικές δυνατότητες, ξοδεύει 10.013 δολάρια για κάθε μαθητή πρωτοβάθμιας ή δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης και 11.987 δολάρια για κάθε φοιτητή. Το έτος 2000 στην αξιολόγηση PISA η Ελλάδα και η Πορτογαλία ήταν μαζί. Σήμερα, η Πορτογαλία βρίσκεται πάνω από τον μέσο όρο των χωρών ΟΟΣΑ ενώ η Ελλάδα πολύ κάτω από τον μέσο όρο.

Χώρες με παρόμοιο ΑΕΠ με το δικό μας όπως η Λετονία, η Ουγγαρία, η Πολωνία, η Εσθονία ξοδεύουν περισσότερα για την Παιδεία τους από ό,τι η Ελλάδα. Σύμφωνα με τα στοιχεία της Eurostat, η Ελλάδα ξοδεύει 4% του ΑΕΠ της και ευρίσκεται στην τρίτη χειρότερη θέση. Αν κάποιος βιασθεί να πει ότι στην Ελλάδα έχουμε μεγαλύτερες ανάγκες για τις στρατιωτικές μας δαπάνες, το παράδειγμα του Ισραήλ που ξοδεύει το 6,2% του ΑΕΠ για την Παιδεία του είναι η ξεκάθαρη απάντηση. Αποτέλεσμα αυτής της πολιτικής τους είναι τα 13 βραβεία Νομπέλ που έχουν αποσπάσει από το 1966.

Η δεύτερη απόφαση είναι η επιμελέστερη προσέγγιση των ελληνικής καταγωγής καθηγητών στα αμερικανικά πανεπιστήμια που αριθμητικά έρχονται μόλις δεύτεροι μετά τους ισραηλιτικής καταγωγής καθηγητές στις ΗΠΑ (μελέτη του Tolga Yuret). Οι καθηγητές αυτοί της Διασποράς γνωρίζουν λεπτομερώς τις αυστηρές διαδικασίες που ακολουθούν τα αμερικανικά πανεπιστήμια για να είναι τα καλύτερα στον κόσμο, ώστε να τις μεταφέρουν και στην ελληνική πραγματικότητα, την οποία και πάλι γνωρίζουν πολύ καλά.

Η τρίτη απόφαση είναι να «σπάσει» η ασφυκτική σχέση μεταξύ των ελληνικών πανεπιστημίων και της εκάστοτε ελληνικής κυβέρνησης. Ο πρύτανης του ελληνικού πανεπιστημίου πρέπει να σταματήσει να είναι ο πρύτανης του εκάστοτε υπουργού Παιδείας. Ενας υπερκομματικός υπουργός Παιδείας που θα εργαζόταν χωρίς το άγχος της εκλογής ή επανεκλογής του στις επόμενες βουλευτικές εκλογές θα ήταν το πρώτο βήμα για ουσιαστικές αλλαγές στο σημερινό εκπαιδευτικό σύστημα.

Η τέταρτη απόφαση είναι να δώσουμε έμφαση σε ακαδημαϊκά πεδία που τα ελληνικά ΑΕΙ δυνητικά μπορούν να υπερτερούν από τα αμερικανικά. Είναι πολύ δύσκολο να τα ανταγωνιστούμε στις «φυσικές» επιστήμες (π.χ. την Ιατρική), είναι όμως πιο εύκολο να οργανώσουμε και να προβάλουμε διεθνώς κάποιες από τις «ανθρωπιστικές» επιστήμες στη χώρα μας.

Ακαδημαϊκά μαθήματα όπως Αρχαιολογίας και Φιλοσοφίας που να προσφέρονται στην Ελλάδα είναι ένας «εύκολος» στόχος. Μαθήματα Ορθόδοξης Θεολογίας (που διαφέρει πολύ από την Καθολική, την Προτεσταντική αλλά και όλες τις άλλες μη χριστιανικές θεολογίες) θα μπορούσαν να είναι ακόμη μια καινούργια ακαδημαϊκή πρόκληση, μια και υπάρχει όλο και αυξανόμενο διεθνές ενδιαφέρον. Εξάλλου το Αγιον Ορος, στην Ελλάδα βρίσκεται.

Ο καθηγητής Δημήτρης Λινός είναι Lecturer στην Ιατρική Σχολή του Harvard και εθελοντής ιερέας