Στις 6 Νοεμβρίου αρχίζει στο Σαρμ ελ Σέιχ της Αιγύπτου η 27η Διάσκεψη των Ηνωμένων Εθνών για την Κλιματική Αλλαγή (Cop27). Οπως συμβαίνει τα τελευταία χρόνια, αναμένονται αρχηγοί κρατών και κυβερνήσεων για την πανηγυρική έναρξη κι ένα πολύχρωμο πλήθος ειδικών, ακτιβιστών, εκπροσώπων του ιδιωτικού τομέα και άλλων παραγόντων, επιπλέον των διαπραγματευτών από όλα τα κράτη του κόσμου, για τις δύο εβδομάδες που θα διαρκέσει η Διάσκεψη.
Εχοντας στο παρελθόν δουλέψει για το κομμάτι του ΟΗΕ που οργανώνει αυτές τις Διασκέψεις (UNFCCC), μεταξύ άλλων στο Παρίσι το 2015 όταν υιοθετήθηκε η Συμφωνία του Παρισιού, ξέρω ότι το κύριο βάρος πλέον πέφτει στην πρακτική υλοποίηση της Συμφωνίας εκείνης από κράτη και μη κρατικούς φορείς, όχι σε νέες διαπραγματεύσεις. Σωστά λοιπόν λέει η αιγυπτιακή προεδρία ότι η Cop27 είναι «Διάσκεψη Εφαρμογής». Εκεί είναι που πάσχει σαφώς το σύστημα, στην εφαρμογή αποφάσεων που έχουν ληφθεί και στην επίτευξη στόχων που έχουν τεθεί.
Το Πρόγραμμα του ΟΗΕ για το Περιβάλλον (UNEP) υπολογίζει ότι, ακόμα κι αν οι μέχρι στιγμής δεσμεύσεις όλων των κρατών εφαρμόζονταν κατά γράμμα, και πάλι δεν θα περιοριζόταν η μέση αύξηση της θερμοκρασίας της Γης στον 1,5 βαθμό Κελσίου που απαιτείται για αποφυγή πολύ σοβαρών επιπτώσεων, αλλά η αύξηση θα πλησίαζε τους 2,8 βαθμούς μέχρι το τέλος του αιώνα. Για να έχουμε σοβαρές πιθανότητες να παραμείνουμε κάτω από τον 1,5 βαθμό θα πρέπει να μειωθούν συνολικά οι εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου κατά 45% μέχρι το 2030 και να μηδενιστούν μέχρι το 2050, κάτι που δεν προβλέπεται με τίποτα να γίνει με τις ακολουθούμενες πολιτικές ανά τον κόσμο.
Μια μόνιμη αιτία τριβών στις Cop αφορά την οικονομική βοήθεια που έχει υποσχεθεί ο αναπτυγμένος κόσμος στις αναπτυσσόμενες χώρες για μείωση των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου και μέτρα προσαρμογής στις επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής. 100 δισ. δολάρια τον χρόνο έχουν συμφωνηθεί, αλλά μόνο τμήμα τους δίνεται. Οι αναπτυγμένες χώρες δεν θέλουν επίσης να μιλούν για αποζημιώσεις προς τις αναπτυσσόμενες χώρες για ζημιές που οι τελευταίες υφίστανται από τυφώνες, πλημμύρες, ξηρασία και άνοδο του επιπέδου της θάλασσας χωρίς να έχουν ουσιαστικά συμβάλει στην κλιματική αλλαγή.
Ο πόλεμος στην Ουκρανία μπορεί να μην ανήκει στα θέματα της Cop27, αλλά σίγουρα βλάπτει περαιτέρω το κλίμα και το περιβάλλον, με την καταστροφή ενεργειακών εγκαταστάσεων και την εκπομπή αερίων του θερμοκηπίου και άλλων βλαπτικών ουσιών. Σίγουρα θα επηρεάσει τη Διάσκεψη και θα συμβάλει σε εντάσεις, πιθανόν και στη μη λήψη τελικής απόφασης, καθώς η Ρωσία ή όποια άλλη χώρα μπορεί, ως διαμαρτυρία, να μπλοκάρει την απαιτούμενη συναίνεση. Επιπλέον, το δίδυμο ΗΠΑ – Κίνας έχει αποσυντονιστεί λόγω της μεταξύ τους έντασης για το καθεστώς της Ταϊβάν και τη γενικότερη γεωπολιτική και οικονομική αντιπαράθεση, οπότε δεν αναμένεται από κοινού θετική παρέμβαση, όπως σε κάποιες προηγούμενες Cop.
Τι μπορούμε εμείς, οι πολίτες, να κάνουμε μπροστά σε αυτά τα γιγάντια προβλήματα, περιβαλλοντικά και πολιτικά; Ας μην παραδινόμαστε αμαχητί. Καλές είναι οι διαμαρτυρίες / απαιτήσεις για λήψη μέτρων από τους ιθύνοντες, αλλά χρειάζονται και ατομικές δεσμεύσεις και δράσεις. Αντί να ξαναπέσουμε σε συστηματική χρήση κάρβουνου, νέες εξορύξεις για αέριο και σχετικές υποδομές μεταφοράς λόγω αύξησης των τιμών των καυσίμων, θα πρέπει να στηρίξουμε μια δραστική στροφή στις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας και σοβαρή εξοικονόμηση ενέργειας. Μπορούμε να καταφέρουμε πολλά για το κλίμα, την ενεργειακή ανεξαρτησία και την τσέπη μας με καλά μονωμένα σπίτια και γραφεία, ενσυνείδητη χρήση θέρμανσης και ψύξης, συστηματική χρήση μέσων μαζικής μεταφοράς, τοπική παραγωγή και αποφυγή της σπατάλης τροφίμων, μείωση της κατανάλωσης κρέατος, γενίκευση της χρήσης ηλιακών θερμοσιφώνων, αυτοπαραγωγή ενέργειας και ενεργειακές κοινότητες για κατά το δυνατόν τοπική αυτάρκεια. Ετσι μπορούμε να κάνουμε κι εμείς αυτό που μας αναλογεί, ακόμα κι αν δεν συμμετέχουμε στο πανηγύρι της Cop27.
Ο δρ Γιώργος Κωστάκος είναι επιστημονικός συνεργάτης του ΕΛΙΑΜΕΠ, εκτελεστικός διευθυντής του Foundation for Global Governance and Sustainability (FOGGS) στις Βρυξέλλες και πρώην στέλεχος της Γραμματείας του ΟΗΕ
