Τα περιθώρια

Στην ελληνική οικονομία επιστρέφει με πάταγο μέσα στον χειμώνα, ξανά, ο πονοκέφαλος του κόστους εξυπηρέτησης των δανείων. Οι τράπεζες που ετοιμάζονται να καταγράψουν σημαντική αύξηση της κερδοφορίας τους – βραχυπρόθεσμα – λόγω των επιτοκιακών κερδών, αρχίζουν να συνειδητοποιούν τη «βόμβα» που πάει να ενεργοποιηθεί, με επιπτώσεις μακροπρόθεσμες, το αμέσως επόμενο διάστημα. Οι αποφάσεις της ΕΚΤ, που αναμένεται να εξελίσσονται με αυξήσεις των επιτοκίων σε μηνιαία βάση τουλάχιστον μέχρι τον Φεβρουάριο, τρέχουν τις εξελίξεις. Το πρόβλημα είναι μεγαλύτερο από ό,τι φαίνεται προσώρας. Tα 55 δισ. που έπεσαν στην οικονομία την τελευταία διετία επιτρέπουν στα νοικοκυριά να αποπληρώνουν κανονικά τα δάνειά τους. Τα αποθέματα ωστόσο κάποια στιγμή θα τελειώσουν και οι δυσκολίες στις πληρωμές των δόσεων θα εμφανιστούν.

Τότε θα γίνει πολύ αισθητό ένα ακόμα πρόβλημα. Στην ελληνική οικονομία που τα τελευταία χρόνια έχουν ανέβει σχεδόν τα πάντα, από εταιρική κερδοφορία μέχρι έσοδα ελεύθερων επαγγελματιών και κάθε λογής απόδοση (ακίνητα κ.λπ.), υπάρχει κάτι που δεν έχει ανέβει. Οι μισθοί για την πλειονότητα των υπαλλήλων του δημόσιου και ιδιωτικού τομέα παραμένουν σε επίπεδα μνημονίων, παρά την ανάπτυξη της οικονομίας και τις αυξήσεις του κατώτατου μισθού, ενώ επιπλέον έχουν απομειωθεί λόγω του υψηλού πληθωρισμού. Αυτή η κατηγορία των πολιτών, είναι αυτή που κατά κύριο λόγο χρωστάει το μεγαλύτερο μέρος των υπόλοιπων των στεγαστικών δανείων στις τράπεζες και είτε κατάφερε με ηρωικές κινήσεις να τα αποπληρώνει, είτε τα έχει ρυθμίσει.

Αν δεν ανακοπεί η τάση, η κατάσταση σύντομα θα φύγει από τα χέρια των πολιτών και θα «σκάσει» στους ισολογισμούς των τραπεζών. Θα γίνει μεγάλο πρόβλημα για την ελληνική οικονομία.

Στις τράπεζες, πριν προλάβουν να χαρούν για την επιστροφή της παραδοσιακής κερδοφορίας (από τα επιτόκια), καταλαβαίνουν ότι πρέπει να αρχίσουν να τη «ροκανίζουν» εθελοντικά. Για την ώρα με ημίμετρα, αλλά σύντομα θα υποχρεωθούν για δραστικότερες λύσεις. Την προηγούμενη εβδομάδα όλες οι τράπεζες αύξησαν τα σταθερά επιτόκια των στεγαστικών τους δανείων, κατά 40 έως 50 μονάδες βάσης. Λιγότερο δηλαδή από την αύξηση του επιτοκίου του ευρώ κατά 75 μονάδες βάσης που αποφασίσθηκε στην τελευταία συνεδρίαση της ευρωπαϊκής ΕΚΤ. Εμμέσως δηλαδή ξεκίνησε η μείωση του περιθωρίου (spread). Η αρχή έγινε στα νέα δάνεια, αλλά προφανώς δεν αρκεί.

Ο κανόνας των τριών μονάδων περιθωρίου μεταξύ του βασικού επιτοκίου και του μέσου ελληνικού στεγαστικού δανείου, πρέπει να σπάσει και για τα υφιστάμενα δάνεια. Πρέπει να μειωθεί με πρωτοβουλία των ίδιων των τραπεζών. Σε διαφορετική περίπτωση θα δούμε ξανά το ίδιο έργο που παίχτηκε με δραματικές συνέπειες την προηγούμενη δεκαετία. Δάνεια να «σκάνε», καθώς δεν μπορούν να εξυπηρετηθούν από τους λήπτες τους και τις τράπεζες να τρέχουν κατόπιν εορτής και αφού πρώτα έχουν «χτυπήσει» στα εποπτικά τους κεφάλαια, να τα ρυθμίσουν.

Στην ίδια κατεύθυνση, οι προοπτικές κερδοφορίας που δημιουργεί η αύξηση των επιτοκίων, επιτρέπει στις τράπεζες να δουν ξανά με λίγο περισσότερο ενδιαφέρον τα επιτόκια που προσφέρουν στις καταθέσεις. Ακόμα περισσότερο οφείλουν να δουν το αδιανόητα υψηλό επίπεδο των προμηθειών που χρεώνουν σε κάθε συναλλαγή και ειδικά σε αυτές που γίνονται ηλεκτρονικά. Ολες αυτές είναι επιλογές που πρέπει να δουν το επόμενο διάστημα οι τράπεζες, αποδεχόμενες ότι είναι προτιμότερο να έχουν μια ήπια λελογισμένη κερδοφορία, στεκόμενες στο πλάι των πελατών τους, από μια υψηλή κερδοφορία με ορατό τον κίνδυνο σε σύντομο διάστημα να ξεμείνουν από συνεπείς πελάτες…