Βιασμός παιδιών και διά βίου κράτηση

Η είδηση ότι άνδρας 53 ετών βίασε επανειλημμένα και εξέδιδε ένα παιδί 12 ετών επαναφέρει στη δημόσια συζήτηση το θέμα της αρμόζουσας ποινής για ειδεχθή εγκλήματα. Είναι χαρακτηριστικό ότι το τμήμα του Ποινικού Κώδικα που τυποποιεί εγκλήματα κατά της γενετήσιας ελευθερίας χαρακτηρίζεται από συνεχείς αλλαγές και παλινωδίες. Ο νόμος 4855/2021 που τέθηκε προς ψήφιση από την παρούσα κυβέρνηση επέφερε ευρείες αλλαγές στον τότε μόλις δύο ετών Ποινικό Κώδικα που είχε κυρωθεί από τον νόμο 4619/2019 επί συγκυβερνήσεως ΣΥΡΙΖΑ/ΑΝΕΛ. Ολες αυτές οι πληροφορίες ενδέχεται να μπερδέψουν τον αναγνώστη, είναι ωστόσο χρήσιμο να επισημάνει κανείς ότι οι συχνές αλλαγές στον βασικό κορμό του εγχώριου ποινικού δικαίου είναι σύμπτωμα δομικών προβλημάτων της πολιτικής ζωής.

Tο πρώτο ζήτημα εν προκειμένω είναι σε ποιας διάταξης τη νομοτυπική μορφή εμπίπτει η συμπεριφορά του 53χρονου κατηγορουμένου, του οποίου τα στοιχεία ήδη δημοσιοποίησε η Αστυνομία. Ενώ σύμφωνα με την ανακοίνωση της ΕΛ.ΑΣ. το κατηγορητήριο αφορά μεταξύ άλλων το κακούργημα του βιασμού (κατ’ εξακολούθηση), είναι πιθανό ότι η υπερασπιστική γραμμή θα επιχειρήσει τη μεταβολή του κατηγορητηρίου υποστηρίζοντας ότι ακόμα κι αν αποδειχθούν τα βασικά πραγματικά περιστατικά (δηλαδή η γενετήσια πράξη), η κατηγορία θα πρέπει να αφορά είτε το άρθρο 339 ΠΚ (τέλεση γενετήσιων πράξεων με ανηλίκους) είτε το άρθρο 342 ΠΚ (κατάχρηση ανηλίκων) σε περίπτωση που οι γονείς/κηδεμόνες του ανήλικου κοριτσιού είχαν εμπιστευθεί τον 53χρονο για επίβλεψη ή φύλαξή του. Και στις δύο περιπτώσεις το επαπειλούμενο πλαίσιο ποινής θα είναι σαφώς χαμηλότερο (κάθειρξη τουλάχιστον 10 ετών σε περίπτωση που κατά την τέλεση της γενετήσιας πράξης το θύμα δεν είχε συμπληρώσει τα 12 ή 14 έτη αντίστοιχα).

Θα πρέπει εδώ να επισημάνουμε το δομικό και πραγματολογικό ζήτημα των ως άνω διατάξεων, οι οποίες, αν και αύξησαν ορθώς το πλαίσιο ποινής, περιστρέφονται γύρω από το κριτήριο της χρήσης βίας ή απειλής. Δεν είναι κατανοητό πώς η απουσία βίας ή απειλής από γενετήσια πράξη με ένα παιδί, π.χ. 10 ετών, δικαιολογεί τη διαφορετική ποινική μεταχείριση, ώστε ο δράστης που δεν χρησιμοποίησε βία ή απειλή να τιμωρηθεί για αποπλάνηση (κάθειρξη τουλάχιστον 10 ετών) και όχι για βιασμό (ισόβια κάθειρξη). Η χρήση βίας ή απειλών αποσκοπεί στην κάμψη των φυσικών και πνευματικών αντιστάσεων που ένα (μικρό) παιδί ούτως ή άλλως δεν έχει. Κάθε γενετήσια πράξη με παιδί («Θου, Κύριε, φυλακήν τω στόματί μου») θα πρέπει να ισοδυναμεί με βιασμό.

Το δεύτερο πρόβλημα είναι το πλαίσιο ποινής ακόμα και στην περίπτωση που ο κατηγορούμενος καταδικαστεί για βιασμό ανηλίκου. Οπως έχω ήδη εξηγήσει σε προηγούμενο άρθρο μου (2 Απρ. 2022), τα «ισόβια» δεν σημαίνουν ισόβια. Ο καταδικασμένος σε ισόβια κάθειρξη θα έχει σκανδαλωδώς τη δυνατότητα να απολυθεί υπό τον όρο ανάκλησης μετά την πάροδο 20 ετών.

Λύσεις υπάρχουν. Το ποινικό δίκαιο της Αγγλίας και Ουαλίας έχει στη φαρέτρα του το μέτρο της διά βίου φυλάκισης (whole life order), το οποίο επιβάλλεται για εγκλήματα με μεγάλη σοβαρότητα. Μόλις το περασμένο έτος ο δικαστής Fulford LJ επέβαλε την εν λόγω ποινή στον αστυνομικό Wayne Couzens (o τελευταίος απήγαγε, βίασε και σκότωσε την άτυχη Sarah Everard – η έφεση του Couzens έχει ήδη απορριφθεί).

Το υπουργείο Δικαιοσύνης θα πρέπει να αντιληφθεί ότι είναι ώριμο αίτημα της κοινωνίας να εξοπλιστεί ο ποινικός δικαστής με την ποινή της διά βίου κράτησης. Μόνο έτσι θα μπορέσει η Πολιτεία να απορροφήσει τους κραδασμούς από τη δικαιολογημένη αγανάκτηση του κόσμου, ώστε να μην υπάρχουν φαινόμενα αυτοδικίας ή, ακόμη χειρότερα, τρώση της εμπιστοσύνης στην ικανότητα του κράτους να καταπολεμά το έγκλημα.

Ο Κυριάκος Ν. Κώτσογλου είναι αναπληρωτής καθηγητής Νομικής Northumbria University – Ηνωμένο Βασίλειο