Αριστεροί, χαμογελάστε!

Περισσότερο κι από τις ταινίες του, ο Νάνι Μορέτι έχει μείνει στην ιστορία για δύο διάσημες ατάκες του. Η μία είναι από την ταινία του «Απρίλης», του 1998, όπου απευθύνεται στον τότε ηγέτη της Κεντροαριστεράς Μάσιμο Ντ’ Αλέμα και του λέει «πες κάτι αριστερό, πες κάτι όχι αριστερό, πες κάτι πολιτισμένο!». Η άλλη είναι από την πραγματική ζωή, τέσσερα χρόνια αργότερα: ο Μπερλουσκόνι έχει νικήσει (ξανά), οι χαμένοι υπό τον τότε αρχηγό τους Πιέρο Φασίνο είναι συγκεντρωμένοι στην Πιάτσα Ναβόνα, ο σκηνοθέτης παίρνει τον λόγο και λέει, καταχειροκροτούμενος: «Με αυτούς τους ηγέτες δεν θα νικήσουμε ποτέ. Θα χρειαστούν πολλές γενιές για να ξανανικήσει η Κεντροαριστερά».

Eχουν διατυπωθεί πολλές απόψεις για τη δύσκολη σχέση της σοσιαλδημοκρατίας με την εκλογική νίκη: εγκατάλειψη/προδοσία των παραδοσιακών ψηφοφόρων, αδυναμία συγκέντρωσης σε μια κεντρική ιδέα, εθισμός στη διχόνοια. Ο ιταλός συγγραφέας Φραντσέσκο Πίκολο προσθέτει στη χθεσινή Repubblica άλλη μία, που αξίζει προσοχής. «Αγαπητή Αριστερά», γράφει, «για να ανακάμψεις, πρέπει να μάθεις να χαμογελάς».

H ιταλική Αριστερά, σημειώνει ο Πίκολο, έχει παραγάγει τη μεγαλύτερη πολιτική σάτιρα, έχει καλλιεργήσει την ικανότητα να αποδραματοποιεί, να αυτοσαρκάζεται, να εφευρίσκει επικά πρόσωπα που καταστρέφουν κάθε σοβαροφάνεια. Την ίδια στιγμή, όμως, δεν μπόρεσε μετά τον χαρισματικό Ενρίκο Μπερλινγκουέρ να παραγάγει μια γοητευτική, ζωηρή, συναρπαστική ηγετική τάξη. Η ποπ γλώσσα διαπέρασε τον κόσμο έξω από τα γραφεία της, δεν κατάφερε όμως να μπει μέσα. Ισως να συνέβη μια φορά, με τον Ματέο Ρέντσι, αλλά κι αυτός κόλλησε γρήγορα τον ιό της μιζέριας κι άρχισε τις καταγγελίες και τις συνωμοσίες. Το Δημοκρατικό Κόμμα μοιάζει με νεκροτομείο.

Η ατμόσφαιρα αυτή δεν θα μπορούσε να μην επηρεάζει και τους ψηφοφόρους. «Διέτρεξα πέντε χιλιάδες χιλιόμετρα σε είκοσι ημέρες, συνάντησα δεκάδες ανθρώπους και δεν βρήκα ούτε έναν που να ψηφίζει με ενθουσιασμό το Δημοκρατικό Κόμμα», έγραψε στον τοίχο του ο πρώην πρόεδρος του κόμματος Ματέο Ορφίνι. «Ακόμη κι οι πιο πιστοί μας ψηφοφόροι είναι κουρασμένοι, απογοητευμένοι, αποκαρδιωμένοι. Ηρωικοί στην αφοσίωσή τους, αλλά δυστυχείς».

Η κατάσταση δεν είναι διαφορετική στα κόμματα της ελληνικής Κεντροαριστεράς. Ο Αλέξης Τσίπρας έχει επενδύσει στον ζόφο και τη μαυρίλα. Ο Νίκος Ανδρουλάκης είναι παγιδευμένος σε μια θυματοποίηση που έχει κουράσει. Το χιούμορ, κάτι τελείως διαφορετικό από την ειρωνεία, απουσιάζει επιδεικτικά, μόνο ο Τσακαλώτος διασώζεται, αλλά και οι δικές του παρεμβάσεις σαν να προκαλούν στο κόμμα του μια αμηχανία. Οσο για τον αυτοσαρκασμό, θεωρείται ένδειξη αδυναμίας.

Οχι πως οι δεξιοί λάμπουν για την αίσθηση του χιούμορ τους, και τα δικά τους αστεία σαχλά είναι συνήθως. Αλλά εκείνοι έχουν τη συνταγή της νίκης, κι αυτό τους χαλαρώνει, ενώ οι άλλοι αγχώνονται, εκνευρίζονται και δεν μπορούν να φωνάξουν καν εκείνο το βέβηλο «ένα γέλιο θα σας θάψει».