Θεατρική ασφάλεια

Υπάρχει ένα στοιχείο στην «Ιφιγένεια εν Αυλίδι» του Ευριπίδη, κάτι το μετέωρο, που διαφοροποιεί τη συγκεκριμένη τραγωδία όχι μόνο από τα υπόλοιπα (σωζόμενα) έργα του Ευριπίδη αλλά και συνολικά από όλα των τραγικών ποιητών: αυτή η έννοια της θυσίας, αυτό το αίτημα προς τον πατέρα να θυσιάσει το παιδί του, την έφηβη κόρη του, για τον πόλεμο ή για μιαν Ελένη…

Διδάχθηκε το 405 π.Χ., μετά τον θάνατο του Ευριπίδη, και είναι τελευταία τραγωδία του: Στην Αυλίδα, ο στρατός των Αχαιών δεν μπορεί να ξεκινήσει για την Τροία, μια που δεν φυσάει ούριος άνεμος. Ο χρησμός του μάντη Κάλχα στον Αγαμέμνονα είναι σαφής: Αν δεν θυσιάσει την κόρη του την Ιφιγένεια στον βωμό της Αρτέμιδας, τα πλοία θα μείνουν εκεί. Ο βασιλιάς με τέχνασμα – τον γάμο της με τον Αχιλλέα – ζητά από την Κλυταιμνήστρα να στείλει την Ιφιγένεια. Στόχος του δεν είναι άλλος από τη θυσία της. Οταν η Κλυταιμνήστρα μαθαίνει τα σχέδιά του, προσπαθεί να τον αποτρέψει. Μάταια όμως. Το ίδιο και η Ιφιγένεια, που βρίσκεται ενώπιον μιας σκληρής αλήθειας, μιας τετελεσμένης πραγματικότητας. Οταν καταλάβει ότι δεν μπορεί να το αποφύγει, αποφασίζει να οδεύσει μόνη της προς το τέλος της. Λίγο πριν από τη θυσία, η Αρτεμις βάζει στη θέση της ένα ελάφι και η κόρη αναδύεται στους ουρανούς.

Εργο πολλαπλών επιπέδων, φέρνει στη σκηνή μια σειρά από αντιθετικά δίδυμα: τη νεότητα με τον θάνατο, τον πόλεμο και τη ματαιότητά του, την πατρίδα και την οικογένεια. Η θυσία της Ιφιγένειας είναι ουσιαστικά η (αυτο)θυσία της αθωότητας.

Ο Θέμης Μουμουλίδης επέστρεψε για μια ακόμα φορά στην ευριπίδεια τραγωδία προτάσσοντας τη διάθεσή του να διαβάσει με σύγχρονο τρόπο τον μύθο. Δημιούργησε δύο πόλους, τους οποίους διαχώρισε με σαφήνεια. Απέναντι στον σκληρό κόσμο των ανδρών που βλέπουν τον πόλεμο ως τρόπο επικράτησης και δικαίωσης της ύπαρξής τους έβαλε, με σχεδόν ρομαντική διάθεση, τη νεότητα. Με την Ιφιγένεια επικεφαλής και τα κορίτσια του Χορού να την ακολουθούν, έπλασε έναν κόσμο ονειρικό. Το δίπολο αυτό λειτούργησε στην παράσταση, χωρίς ωστόσο να αποτυπώνεται στο αποτέλεσμα κάποια ιδιαίτερη πρωτοτυπία. Με την πρότασή του επιχείρησε να συνδυάσει το χθες με το σήμερα, κλείνοντας το μάτι στο αύριο. Ενας ασφαλής συνδυασμός – πόσο όμως ταιριάζει η ασφάλεια στο θέατρο;

Το μεταλλικό σκηνικό αποτέλεσε το βασικό στοιχείο της σκηνογραφίας, συνεπικουρούμενο από τα σκληρά κοστούμια των ανδρών. Πλάι τους το λευκό της αγνότητας, με διαφάνειες και σαφή ρομαντική διάθεση.

Οι ερμηνείες

Ο Λάζαρος Γεωργακόπουλος έδωσε στον Αγαμέμνονα την υπόσταση και την τραγικότητα του αρχηγού. Εξυπνος ο συνδυασμός δύο ρόλων για τον Παντελή Δεντάκη (Πρεσβύτης – Αγγελιαφόρος), που τους ερμήνευσε με σαφήνεια, όπως και ο Ακης Σακελλαρίου τον Μενέλαο. Επιβλητικός ο Γιώργος Χρυσοστόμου (Αχιλλέας), ενώ η Ιωάννα Παππά ήταν μια Κλυταιμνήστρα σε διαφορετική υποκριτική κλίμακα από το σύνολο.

Τέλος, μέσα από την Ιφιγένεια της Μαρίας Πετεβή διέκρινε κανείς ενδιαφέρουσες ικανότητες για τη νεαρή ηθοποιό, καθώς αντιμετώπισε τον δύσκολο ρόλο της αποφεύγοντας συναισθηματικές ακρότητες και εύκολους μελοδραματισμούς. Προέταξε το σφρίγος της νεότητας, ενώ φάνηκε ότι δούλεψε πολύ για να αντεπεξέλθει στις απαιτήσεις της τραγωδίας – έκανε, δηλαδή, μια καλή αρχή.

Μετάφραση: Παναγιώτα Πανταζή
Σκηνοθεσία: Θέμης Μουμουλίδης
Σκηνικό: Γιώργος Γαβαλάς
Μουσική: Σταύρος Γασπαράτος
Κοστούμια: Νίκη Ψυχογιού
Κίνηση: Σεσίλ Μικρούτσικου
Φωτισμοί: Νίκος Σωτηρόπουλος
Παίζουν: Λάζαρος Γεωργακόπουλος, Παντελής Δεντάκης, Ιωάννα Παππά, Μαρία Πετεβή, Ακης, Σακελλαρίου, Γιώργος Χρυσοστόμου και Ιουλία Γεωργίου, Σοφία Κουλέρα, Ειρήνη Λαφαζάνη, Ιωάννα Λέκκα, Λένα Μποζάκη, Αγγελική Νοέα, Δανάη Πολίτη, Βικτώρια Φώτα.
Παραστάσεις: Βριλήσια – Θέατρο Αλίκη Βουγιουκλάκη (23/9), Ηρώδειο (30/9), στις 21.00

Χωρίς ταυτότητα

Δύσκολο να δοθεί ένας τίτλος στον φετινό θεατρικό χειμώνα που ανοίγεται μπροστά μας. Δύσκολο και ίσως όχι απαραίτητο. Επηρεασμένος σαφώς από την τριετία, σχεδόν, της σιωπής και της ανασφάλειας – αν και η ανασφάλεια ουδέποτε απουσιάζει από το θέατρο, διαμορφώνει το καινούργιο του πρόσωπο.

Επαναλήψεις και επαναλήψεις με αντικαταστάσεις στον θίασο, μονόλογοι και παραστάσεις που αναβλήθηκαν λόγω COVID, το πρόγραμμα τα έχει όλα: κλασικό και σύγχρονο, καινούργιο αλλά και δοκιμασμένο ελληνικό έργο, μουσικοθεατρικά θεάματα, αστυνομικό αλλά και διασκευές λογοτεχνικών μυθιστορημάτων. Τα θέατρα δεν αργούν να σηκώσουν την αυλαία τους, αγωνιώντας, φέτος, περισσότερο για το πορτοφόλι του θεατή. Το Εθνικό επαναφέρει το εναλλασσόμενο ρεπερτόριο στην Κεντρική του Σκηνή και το ΚΘΒΕ ετοιμάζεται για τη νέα σεζόν, και τα δύο υπό την ανανεωμένη τους καλλιτεχνική διεύθυνση. Με σταθερότητα εφορμά το Θέατρο Τέχνης, έχοντας στις αποσκευές του μια καλή προηγούμενη χρονιά, ενώ με δύναμη μπαίνει στο παιχνίδι το Δημοτικό Θέατρο του Πειραιά – έχει κι έναν Πέτερ Στάιν άσο στο μανίκι του. Λίγες ελεύθερες (επιχορηγούμενες) σκηνές έχουν πλέον απομείνει με πρόγραμμα ρεπερτορίου – π.χ. Πορεία, Νέου Κόσμου, Σταθμός -, ενώ μια νέα γενιά πρωταγωνιστών ανατέλλει όλο και πιο ουσιαστικά. Ακολουθεί μια ακόμα νεότερη που ψάχνει να βρει τον βηματισμό και το στίγμα της. Από τους βετεράνους, ελάχιστοι είναι πλέον όσοι συνεχίζουν να ανεβαίνουν στο σανίδι.

Τα μηνύματα είναι αισιόδοξα, αν και μερικές φορές μπλέκονται με το εφήμερο της τηλεοπτικής δόξας – κάτι που δεν είναι καινούργιο, αλλά που είχε χρόνια να συμβεί. Το καλοκαίρι που πέρασε μας άφησε ηχηρή κληρονομιά τα συμπτώματα αυτής της συγκυρίας – γιατί να μη γίνουν, λοιπόν, τα παθήματα μαθήματα.

Οσο για το υψηλού επιπέδου υποκριτικό δυναμικό που αδιαμφισβήτητα διαθέτουμε, και το οποίο επιβεβαιώνεται όταν συνδυάζεται με τον εμπνευσμένο σκηνοθέτη, ας το κρατήσουμε παρακαταθήκη. Ισως έτσι αποφύγουμε βλαβερές αστοχίες.

Εν τέλει, δεν έχει σημασία η έλλειψη ταυτότητας του φετινού θεατρικού χάρτη: στην ουσία σηματοδοτείται από την ίδια την πολυπλοκότητα και την πολυμορφία που τον συνθέτει. Το θέατρο δεν παθαίνει τίποτα, το έχει αποδείξει περίτρανα. Ολα τα άλλα έρχονται και παρέρχονται.