Δυσεπίλυτες εξισώσεις

Οι εξελίξεις στην ευρωπαϊκή αγορά φυσικού αερίου και ηλεκτρισμού είναι ραγδαίες, και την περασμένη Παρασκευή οι ευρωπαίοι υπουργοί Ενέργειας συνεδρίασαν στις Βρυξέλλες σχετικά με μέτρα για την αντιμετώπιση ενός δύσκολου επερχόμενου χειμώνα. Ανάμεσα στα μέτρα που συζητήθηκαν είναι η επιβολή φόρων στα υπερκέρδη, η συντονισμένη μείωση ζήτησης, καθώς και η επιβολή πλαφόν στο φυσικό αέριο.

Η πηγή του προβλήματος που παρατηρείται στις ευρωπαϊκές αγορές ενέργειας είναι η μονοπωλιακή θέση της Ρωσίας στην αγορά φυσικού αερίου, η οποία εκτοξεύει τις τιμές φυσικού αερίου και συμπαρασύρει τις τιμές ηλεκτρικής ενέργειας, επειδή οι μονάδες παραγωγής ηλεκτρισμού από φυσικό αέριο είναι απαραίτητες για την κάλυψη της ζήτησης ηλεκτρισμού.

Το φαινόμενο αυτό οδηγεί σε μια σημαντική βραχυπρόθεσμη ανισορροπία της αγοράς ηλεκτρισμού. Το μείγμα τεχνολογιών που είναι ήδη διαθέσιμες στο σύστημα ηλεκτρισμού (ανανεώσιμες, λιγνίτης, πυρηνικά και φυσικό αέριο κατά κόρον) ήταν καλά προσαρμοσμένο σε μια αγορά που λειτουργούσε με πρότερες τιμές φυσικού αερίου, αλλά είναι πολύ ακριβό για τις σημερινές συνθήκες.

Και το μείγμα τεχνολογιών δεν μπορεί να αλλάξει εν μια νυκτί. Συνεπώς, οι μονάδες που δεν χρησιμοποιούν φυσικό αέριο έχουν τεράστια οικονομική αξία για το σύστημα, το οποίο απεικονίζεται στα υπερκέρδη τους (windfall profits). Η μείωση ζήτησης που εξετάζει η Κομισιόν σαφώς είναι στη σωστή κατεύθυνση και δημιουργεί καθοδική τάση στις τιμές.

Τα μέτρα που εξετάζονται σχετικά με τη φορολογία υπερκερδών είναι πιο σύνθετα. Μερικές δυσεπίλυτες εξισώσεις που ανακύπτουν είναι ακριβώς πόσο φορολογείται κάθε τεχνολογία χωρίς να αποθαρρυνθούν μελλοντικές επενδύσεις σε ανανεώσιμες πηγές ενέργειας και άλλες τεχνολογίες που αποτελούν τη μακροχρόνια λύση στην ενεργειακή κρίση, καθώς και πώς ακριβώς οι φόροι ανακατανέμονται.

Η επίλυση του προβλήματος στην πηγή του, δηλαδή την αγορά φυσικού αερίου, έχει οικονομική λογική. Ωστόσο, το πλαφόν στις τιμές φυσικού αερίου εγείρει σύνθετα ερωτήματα. Υπάρχουν συναφείς εναλλακτικές που έχουν εξεταστεί. Οι Hausmann και Gros προτείνουν τη φορολόγηση του ρωσικού φυσικού αερίου και ποντάρουν στη μειωμένη ελαστικότητα προσφοράς φυσικού αερίου από τη Ρωσία.

Παρότι το μέτρο οδηγεί σε αυξήσεις τιμών φυσικού αερίου, υπό προϋποθέσεις ωφελεί τους ευρωπαίους καταναλωτές γιατί ο φόρος απορροφάται εν πολλοίς από την Gazprom, και τα συνεπαγόμενα έσοδα μοιράζονται στοχευμένα στα ευρωπαϊκά νοικοκυριά. Οι Cramton, Ockenfels και Stoft σκιαγραφούν ένα ευρωπαϊκό καρτέλ φυσικού αερίου, το οποίο αντισταθμίζει τη μονοπωλιακή θέση της Gazprom. Η έκβαση του καρτέλ ανάγεται σε ένα παιχνίδι διαπραγμάτευσης, οπότε είναι δύσκολο να προβλεφθεί πού ισορροπεί η αγορά, και υπάρχουν σημαντικά θέματα σχεδιασμού του καρτέλ.

Το πλαφόν στις τιμές φυσικού αερίου εγείρει πρακτικά ερωτήματα: εφαρμόζεται μόνο στο ρωσικό φυσικό αέριο ή σε ευρύτερη κλίμακα, πώς ακριβώς υλοποιείται, πώς εξισορροπεί κανείς την υποπροσφορά και πώς αντιμετωπίζεται η διαφυγή φυσικού αερίου σε γειτονικές αγορές όπως η Ασία; Αυτό ίσως εξηγεί ότι ήταν το πιο αμφιλεγόμενο θέμα στη συζήτηση των ευρωπαίων υπουργών Ενέργειας την περασμένη Παρασκευή.

Ο Αντώνης Παπαβασιλείου είναι επίκουρος καθηγητής στη Σχολή ΗΜΜΥ του ΕΜΠ