Περί διδαγμάτων και άλλων τινών

Δεν χρειάζεται κάποια ιδιαίτερη οξυδέρκεια ή όποια ειδική δεξιότητα για να αντιληφθεί κανείς ότι αυτό που ιδιαίτερα ενοχλεί την τουρκική ηγεσία είναι οι κοινές εκδηλώσεις ή οι κοινές διακηρύξεις της ελληνικής πολιτικής ηγεσίας με ηγέτες ή παράγοντες σημαντικών δυτικών κρατών. Στον λόγο των τούρκων ιθυνόντων έχει πολλές φορές τεθεί το ζήτημα της επίσκεψης του έλληνα Πρωθυπουργού στην Ουάσιγκτον – και η εκεί υποδοχή του. Πιο πρόσφατα η συνάντηση του κ. Μητσοτάκη με τον πρόεδρο της Γαλλίας Μακρόν και οι κοινές τους δηλώσεις προκάλεσαν νέο καταιγισμό τουρκικών επιθετικών δηλώσεων. Καθώς δε μάλιστα οι ημέρες έτυχε να είναι και επετειακές, εκατό χρόνια από το 1922, οι δηλώσεις αυτές έκαναν αναφορά στην Ιστορία και στα διδάγματα που απορρέουν από αυτή.

«Διδαχθείτε από την Ιστορία. Μην μπαίνετε σε νέες περιπέτειες. Κάποιοι μπορεί να πουν διάφορα στο αφτί σας. Εχετε δει στην Ιστορία ότι αυτά δεν ισχύουν. Μην επαναλάβετε το ίδιο πράγμα. Να είστε ξύπνιοι» ανέφερε χαρακτηριστικά ο γνωστός κ. Ακάρ απευθυνόμενος στην ελληνική πολιτική ηγεσία.

Η ανάγνωση των τουρκικών αντιδράσεων ποικίλλει στη δυτική πλευρά του Αιγαίου. Πολλοί είναι εκείνοι που αποδίδουν τις αντιδράσεις αυτές στον πανικό ή στον φόβο που διακατέχει τους τούρκους ηγέτες εξαιτίας της όποιας στήριξης παρέχουν στις ελληνικές θέσεις κυβερνήσεις ισχυρών δυνάμεων, όπως οι ΗΠΑ και η Γαλλία. Με βάση δε αυτό το «ψυχολογικό» αποτέλεσμα καταλήγουν στο συμπέρασμα ότι η ελληνική εξωτερική πολιτική, της απόλυτης ταύτισης με τα συμφέροντα και τις θέσεις της «Δύσης», αποδίδει τα μέγιστα, τρομοκρατεί την Τουρκία και εξασφαλίζει την εθνική κυριαρχία και την ειρήνη στην περιοχή. Ποιος θα μπορούσε να αντιταχθεί στην εκφρασμένη στήριξη των «Δυτικών»;

Υπάρχει όμως και μία τουλάχιστον άλλη ανάγνωση για το ίδιο ζήτημα. Η τουρκική ηγεσία δεν μπορεί να ξεχάσει το πραξικόπημα των Γκιουλενιστών, κίνηση που, κατά την Αγκυρα, ενορχηστρώθηκε από τις δυτικές δυνάμεις, με τις ΗΠΑ επικεφαλής. Ο στόχος ήταν να εμποδιστεί, μέσα από την ανατροπή του καθεστώτος και την «προσαρμογή» της τουρκικής πολιτικής, η απομάκρυνση της Τουρκίας από τον δυτικό κόσμο. Δεν πρόκειται για φαντασίωση, υπάρχουν πραγματικά προβλήματα σε αυτή τη σχέση. Η Τουρκία είναι πλέον παραγωγική δύναμη, εξάγει σημαντικό φάσμα προϊόντων και, όπως κάθε παραγωγός, ενοχλείται από το γεγονός ότι οι θάλασσες και συνακόλουθα οι κανόνες του εμπορίου ελέγχονται από τον «δυτικό κόσμο». Από αυτή την άποψη αισθάνεται την ίδια ενόχληση που αισθάνεται η Κίνα ή η Ινδία στον τομέα αυτόν – σε μικρότερο έστω βαθμό.

Καθώς το πραξικόπημα των Γκιουλενιστών απέτυχε, η τουρκική ηγεσία περιμένει την επόμενη κίνηση των Δυτικών σε βάρος της. Σε αυτή την κίνηση πρωταγωνιστεί η Ελλάδα. Στην Αγκυρα θεωρούν ότι η στήριξη και η ενίσχυση της Ελλάδας γίνεται με σκοπό και στόχο την «περίσφιξη» της Τουρκίας και τον αποκλεισμό της από τις θάλασσες. Σχεδόν το ίδιο που συνέβη με την επέκταση του ΝΑΤΟ γύρω από τη Ρωσία και την υπόθεση της Ουκρανίας που κατέληξε στον τρέχοντα πόλεμο. Η τουρκική ηγεσία θεωρεί ότι η Ελλάδα – λιγότερο η Κύπρος ή το Ισραήλ – γίνεται ένα είδος Ουκρανίας στον δρόμο της χώρας τους προς τις θάλασσες.

Στην περίπτωση της Ουκρανίας αυτή η «αίσθηση» οδήγησε σε πόλεμο. Στην περίπτωση της Ελλάδας πού είναι δυνατό να οδηγήσει;

Ο Γιώργος Μαργαρίτης είναι καθηγητής Σύγχρονης Ιστορίας του ΑΠΘ