Περί «διπλωματικού λόγου»

Βρισκόμαστε στις αρχές ενός δύσκολου φθινοπώρου και στις παραμονές ενός ακόμα πιο δύσκολου χειμώνα. Οι δυσκολίες δεν δημιουργήθηκαν στην Ανατολική Μεσόγειο και στο Αιγαίο. Οι ανατροπές και οι συγκρούσεις που τροφοδοτούν τις επερχόμενες καταστάσεις έχουν οικουμενική διάσταση, ενώ τα θερμά τους μέτωπα εκτυλίσσονται στον Βορρά, στις ανατολικές παρυφές της Ευρώπης. Ο κόσμος όμως είναι μικρός και οι μεγάλες αναταραχές δεν αφήνουν ανεπηρέαστη καμία γωνιά της Γης. Το κλίμα λοιπόν στις ελληνο-τουρκικές σχέσεις δεν μπορεί παρά να επηρεάζεται από το ευρύτερο σκηνικό. Σκηνικό πολέμου πλέον.

Ο «διπλωματικός λόγος» των ιθυνόντων στην Αγκυρα, με προεξάρχοντα τον λόγο του προέδρου Ερντογάν, είναι ανοικτά εχθρικός, προσβλητικός, μειωτικός και απειλητικός απέναντι στην Ελλάδα και στην Κυπριακή Δημοκρατία. Εκφράσεις όπως το «ξαφνικά μέσα στη νύχτα», με εύλογη προέκταση τη στρατιωτική κατάληψη ελληνικών εδαφών σε μια καταστροφή ισοδύναμη με εκείνη του 1922 – το οποίο οι Ελληνες, πάντα κατά τον κ. Ερντογάν οφείλουν να θυμούνται -, είναι ασυνήθιστες όχι μόνο σε καιρό ειρήνης αλλά ακόμα και σε καιρό πολέμου. Εχουν κάτι από μεσοπόλεμο, αν και μάλλον είναι πιο έντονες ακόμα και από το λεξιλόγιο των πρωταγωνιστών του τελευταίου παγκόσμιου πολέμου.

Σε μια διαφορετική περιρρέουσα ατμόσφαιρα αυτό το είδος του λόγου θα έκανε αρνητική εντύπωση. Θα ήταν αφύσικο, πολύ δε περισσότερο όταν ο λόγος αυτός αφορά «φίλη και σύμμαχο» χώρα. Στην παρούσα συγκυρία όμως ετούτος ο λόγος περνά απαρατήρητος. Τα μεγάλα διεθνή μέσα μαζικής ενημέρωσης προσπερνούν εύκολα αυτά τα υπερβολικά, ενώ ακόμα και στον χώρο των αποδεκτών, της Ελλάδας εννοούμε, η επιδεικνυόμενη ψυχραιμία δεν μπορεί παρά να εντυπωσιάσει. Εντάξει, «…η Ελλάδα δεν πρόκειται να ακολουθήσει την Τουρκία…» λέει το παρ’ ημίν υπουργείο Εξωτερικών. Και αρκείται στην ενημέρωση «εταίρων και συμμάχων».

Στην παρούσα λοιπόν ατμόσφαιρα το είδος αυτό του – κατ’ ευφημισμό – «διπλωματικού λόγου» δεν εντυπωσιάζει. Ως γενική ένδειξη αυτό προκαλεί ανησυχίες. Σε έναν κόσμο αμήχανο, όπου περισσεύουν τα αδιέξοδα και οι εντάσεις, τα «σκληρά» λόγια θεωρούνται «νόμιμα» και «φυσιολογικά». Φαίνεται πως, χωρίς να το αντιληφθούν οι πολλοί, χωρίς να το αντιληφθούν οι κυβερνώντες, έχουμε μπει κάτω από τον αστερισμό των λύκων και σε ολόκληρο τον κόσμο και στον δικό μας χώρο, στις σχέσεις της χώρας μας με την Τουρκία. Η επιδεικτική παρουσία ιταλικού πολεμικού πλοίου δίπλα στο – ιταλικών συμφερόντων – πλωτό γεωτρύπανο που ανακάλυψε φυσικό αέριο στον θαλάσσιο χώρο της Κυπριακής Δημοκρατίας δείχνει την ποιότητα των σχέσεων εμπιστοσύνης μεταξύ φίλων, εταίρων και συμμάχων!

Η Αθήνα, όπως συνήθως, βρίσκεται σε άλλον αστερισμό. Αυτόν της αμηχανίας και της αναποφασιστικότητας. Εξοπλίζεται, είναι αλήθεια, με τεράστιο κόστος, ίσως πλησιάζει τα είκοσι δισεκατομμύρια ευρώ ως τώρα. Οι εξοπλισμοί όμως δείχνουν ασυνάρτητοι, ανερμάτιστοι, χωρίς κεντρική ιδέα και σχέδιο. Εξοπλισμοί που δεν αλλάζουν το σύνηθες σκηνικό: μετά τα Ραφάλ δεν περιορίστηκε η καθημερινή διαπόμπευση των «κυριαρχικών δικαιωμάτων» της Ελλάδας στο Αιγαίο από επανδρωμένα ή μη αεροσκάφη – ίσως γίνει κάτι τέτοιο με την άφιξη των αναβαθμισμένων F-16V μέσα στον μήνα….

Φυσικά η εκπόνηση ενός σχεδίου ξεκινά από την απάντηση σε ένα απλό ερώτημα: Ποιος είναι ο εχθρός; Από τα συμφραζόμενα συμπεραίνουμε ότι για την Αθήνα ο εχθρός είναι η Ρωσία. Οι άλλοι είναι «φίλοι και σύμμαχοι».

Ο Γιώργος Μαργαρίτης είναι καθηγητής Σύγχρονης Ιστορίας του ΑΠΘ