Ηττας εγκώμιον

Ρεϊμόν Πουλιντόρ (1936-2019)

Ο αιώνιος χαμένος

«Allez Poupou» φώναζαν οι Γάλλοι τις δεκαετίες του ’60 και του ’70 σε εκείνον τον σεμνό και χαμογελαστό νεαρό από την επαρχία που λάμβανε μέρος στους Ποδηλατικούς Γύρους χωρίς να ελπίζει στην πραγματικότητα στην πρώτη θέση, αφού υπήρχε πάντα κάποιος καλύτερος, είτε λεγόταν Ζακ Ανκετίλ είτε Εντι Μερξ. Πράγματι, ο Πουλιντόρ ανέβηκε οκτώ φορές στο βάθρο, αλλά ποτέ στη μέση: τρεις φορές πήρε το αργυρό μετάλλιο και πέντε φορές το χάλκινο. Μια φορά, το 1967, έχασε το χρυσό για έξι δευτερόλεπτα. Μια άλλη, το 1973, για οκτώ δέκατα. «Αν είχα νικήσει όμως μια φορά», έλεγε, «κανείς δεν θα με θυμόταν».

Πολλά βιβλία γράφτηκαν γι’ αυτόν. Σε αυτό που έγραψε ο ίδιος, στην αυτοβιογραφία του δηλαδή, περιγράφει μια ημέρα του 1987 που συνάντησε για τελευταία φορά τον Ανκετίλ στο νοσοκομείο. Ο αιώνιος νικητής είχε υποβληθεί σε αφαίρεση στομάχου και ήταν ετοιμοθάνατος. «Λυπάμαι, φιλαράκο», του είπε. «Στο έχω πει πολλές φορές και στο επαναλαμβάνω: πάλι πίσω μου θα βρεθείς. Αλλά είναι καλύτερα για σένα. Πάντα σε ζήλευα, να ξέρεις». Ο Πουλιντόρ, ο αιώνιος χαμένος, χαμήλωσε τότε το κεφάλι για να μην τον δει ο παλιός του εχθρός, και πλέον αγαπημένος του φίλος, να κλαίει.

Μοασίρ Μπαρμπόσα (1921-2000)

Το μοιραίο γκολ

Ο τερματοφύλακας της Εθνικής Βραζιλίας πέθανε δύο φορές. Η δεύτερη ήταν στις 8 Απριλίου του 2000 από εγκεφαλική αιμορραγία, αποτέλεσμα ενός βάρους που κουβαλούσε σε όλη του τη ζωή. Η πρώτη ήταν μισό αιώνα νωρίτερα, όταν φορτώθηκε αυτό το βάρος στο στάδιο Μαρακανά. Στις 3.34 το απόγευμα της 16ης Ιουλίου 1950, στον τελικό του Μουντιάλ μεταξύ Βραζιλίας και Ουρουγουάης, ο Μπαρμπόσα δέχθηκε ένα γκολ που δεν έπρεπε να δεχθεί και που σημάδεψε όχι μόνο την καριέρα του, αλλά και τη ζωή του. Η Βραζιλία έχασε το Κύπελλο. Οι 200.000 θεατές (!) πάγωσαν. Η χώρα παρέλυσε. Και όλοι έριξαν την ευθύνη σ’ αυτόν.

Ο Μπαρμπόσα δεν κλήθηκε ξανά στην Εθνική. Αναγκάστηκε να εγκαταλείψει το ποδόσφαιρο και να βγάζει το ψωμί του κουρεύοντας το γρασίδι του ίδιου σταδίου όπου πέθανε την πρώτη φορά. Ο θρύλος λέει ότι του χάρισαν τα δοκάρια από τα οποία πέρασε η μπάλα το μοιραίο απόγευμα κι εκείνος τα έκαψε. Τα φαντάσματά του πάντως δεν μπόρεσε να τα κάψει. Στην κηδεία του παρέστησαν 30 άτομα. Τι περίεργο όμως: κανείς δεν θυμάται σήμερα το όνομα του παίκτη που υπερασπιζόταν εκείνη την ημέρα το τέρμα της Ουρουγουάης. Ολοι θυμούνται τον Μπαρμπόσα.

Γελένα Μούχινα (1960-2006)

Θυσία για το χρυσό

Ηταν η εποχή που κάθε κομμουνιστική δικτατορία είχε την πρωταθλήτριά της στη γυμναστική. Η Ρουμανία είχε τη Νάντια Κομανέτσι. Η Σοβιετική Ενωση, τη Γελένα Μούχινα, το «κορίτσι με τα θλιμμένα μάτια», που ο αλκοολικός πατέρας του το είχε εγκαταλείψει σε μικρή ηλικία και η μητέρα του είχε καεί σε μια πυρκαγιά όταν ήταν πέντε ετών. Στους Ολυμπιακούς Αγώνες της Μόσχας, το 1980, έπρεπε οπωσδήποτε να πάρει το χρυσό, κι ας μην είχε συνέλθει ακόμη από έναν σοβαρό τραυματισμό, κι ας είχε χάσει πολύ βάρος. Ηταν θέμα κύρους της χώρας της. Ο προπονητής της την υποχρέωσε να προπονηθεί στο «σάλτο του Τόμας», μια επικίνδυνη άσκηση που μέχρι τότε εκτελούσαν μόνο οι άντρες. Στις 3 Ιουλίου του 1980, ενώ προπονούνταν στο Μινσκ, προσγειώθηκε με το σαγόνι ύστερα από μια περιστροφή κι έσπασε τον αυχένα της. Δεν ξανασηκώθηκε ποτέ από την αναπηρική πολυθρόνα.

Η περιπέτεια της Μούχινα έμεινε κρυφή για έναν χρόνο: έτσι κάνουν οι δικτατορίες. Βιβλία δεν γράφτηκαν γι’ αυτήν, ταινίες δεν γυρίστηκαν. Αλλά το άλμπουμ με τις κάρτες που ξεφυλλίζουμε αυτό το καλοκαίρι έχει σε περίοπτη θέση το όνομά της.

Πολ Μόρφι (1837-1884)

Διάνοια σε παράνοια

Ηταν 22 ετών όταν ανακηρύχθηκε στο Παρίσι «ο καλύτερος σκακιστής στην ιστορία». Λογικό: έναν χρόνο νωρίτερα είχε ξεκινήσει από τη Νέα Ορλεάνη, είχε διασχίσει τον Ατλαντικό και είχε κερδίσει στο διάβα του τους καλύτερους παίκτες της εποχής, τον Γιόχαν Λόβενταλ, τον Nτάνιελ Χάρβιτς, τον Αντολφ Αντερσεν. Μόνο ο Χάουαρντ Στόντον δεν δέχθηκε να παίξει μαζί του, αφού ήταν σίγουρος ότι θα έχανε. Μεθυσμένος από την επιτυχία, ο Μόρφι επέστρεψε με πλοίο στην πατρίδα του και προσκάλεσε όλους τους σκακιστές να παίξουν μαζί του με ένα πιόνι παραπάνω και κάνοντας την πρώτη κίνηση. Κανείς δεν δέχθηκε αυτόν τον εξευτελισμό. Ο Μόρφι παράτησε τότε το σκάκι και το ‘ριξε στη δικηγορία. Αλλά τη νέα του καριέρα τη διέκοψε ο αμερικανικός Εμφύλιος.

Ηταν πια αργά για να επιστρέψει στο παλιό του πάθος. Κι όχι μόνο αυτό: ανέπτυξε μια παθολογική φοβία για το σκάκι, απαγόρευσε σε όσους ήταν γύρω του ακόμη και να προφέρουν την καταραμένη λέξη. Η παράνοια άρχισε σιγά-σιγά να τον κατατρώει. Ετρωγε μόνο ό,τι μαγείρευε η μητέρα του ή η αδελφή του γιατί πίστευε ότι όλοι ήθελαν να τον δηλητηριάσουν. Καταδίωκε για ώρες τις γυναίκες που συναντούσε στον δρόμο. Πέθανε στην μπανιέρα του, σε ηλικία 47 ετών. Ηττημένος.