Ο Δαίμων του πρωτοσέλιδου

ΣΤΑΧΥΟΛΟΓΩ – από ένα απομνημόνευμα που μάλλον θα μείνει αδημοσίευτο.

***

«…ΣΤΑ ΚΑΛΥΤΕΡΑ του, ο Σταύρος Ψυχάρης είχε ένα σαρδόνιο ύφος.

Τον θυμάμαι στους ορόφους της Χρήστου Λαδά 3 – πρέπει να ήταν καλοκαίρι γιατί φορούσε ένα ωραίο χακί κοντομάνικο πουκάμισο με μεγάλες τσέπες στο ύψος του στήθους, κάπως σαν μιλιτέρ – να χαμογελάει σαρκαστικά έχοντας τρακάρει στα όρθια, στο ημίφως ενός χολ, τον πατέρα μου, που πρέπει να με είχε πάρει μαζί ως παιδάκι. Δεν μπορώ να χρονολογήσω την ανάμνηση που είναι όμως σίγουρα από τη δεκαετία του ’70 – μάλλον το 1973…».

***

«…ΔΕΝ ΥΠΑΡΧΕΙ καμία αμφιβολία ότι ο Σταύρος Ψυχάρης ήταν ο κορυφαίος δημοσιογράφος της Μεταπολίτευσης – αρχής γενομένης από το ίδιο το 1974, το οποίο αποτύπωσε σε δύο μοναδικά βιβλία.

Τον έφαγαν τα λεφτά – ή μάλλον οι Σειρήνες του πλουτισμού.

“ΤΟ ΒΗΜΑ” της εικοσαετίας 1985-2005 υπήρξε μακράν – και ολιστικά – η καλύτερη ελληνική εφημερίδα. Ο ίδιος εντόπισε και ανέδειξε τους καλύτερους σε όλα τα επίπεδα – ασχέτως αν κάποιοι αποδείχθηκαν εκ των υστέρων οι χειρότεροι. Αλλά, παραδόξως, η επιχειρηματική διάσταση των ΜΜΕ δεν ήταν το φόρτε του. Το κατάλαβα ως παρατηρητής το 2009, πολιτικός συντάκτης των “ΝΕΩΝ” τότε, όταν, φεύγοντας από τη ζωή ο Χρήστος Λαμπράκης, ο Ψυχάρης έσπευσε να θέσει υπό την κατοχή του τον ΔΟΛ χωρίς να αντιλαμβάνεται ότι έβαζε κάτω από τον καναπέ τού ωραίου ρετιρέ της πλατείας Λυκαβηττού – όπου έμενε με τρόπο που να συμβολίζει την επαγγελματική και κοινωνική του επικράτηση – μια βόμβα χρέους που θα έσκαγε λόγω της σταδιακής απομείωσης των εσόδων του Οργανισμού. Καμία κυβέρνηση δεν θα μπορούσε να λύσει αυτό το δομικό πρόβλημα – πόσω μάλλον ο δανεισμός.

Η στρατηγική αδυναμία αντίληψης του Ψυχάρη στα επιχειρηματικά, σε επικίνδυνη αναντιστοιχία με την επιβολή του στον κλάδο, μου έγινε αμέσως εμφανής και το 2014 όταν μου ανέθεσε τη διεύθυνση των “ΝΕΩΝ”. Φέραμε μέσα σε ένα εξάμηνο στα ίσια το σαββατιάτικο με το ημερήσιο φύλλο – ώστε να μη χάνει λεφτά προ χρεολυσίων η εφημερίδα. Αλλά μετά ήρθε ο ΣΥΡΙΖΑ. Και τότε ακόμη ο ΔΟΛ θα σωζόταν αν εκσυγχρονιζόταν. Η επιρροή του, άλλωστε, παρέμενε σημαντική. Αλλά ο Ψυχάρης, πολλαπλά και άθλια εκβιαζόμενος από την τότε κυβέρνηση, ήταν πλέον αδρανοποιημένος από το Πάρκινσον και χωρίς δύναμη να βάλει στην άκρη την οικογένεια που μπορεί να είχε καλές προθέσεις, αλλά δεν έκανε πάντα καλό στον Οργανισμό. Ο μόνος που είχε τότε σωστή αντίληψη της επερχόμενης κατάστασης, αλλά και των συνεπειών της στο πολιτικό σύστημα, ήταν ο Μιχάλης Σάλλας. Ο ΔΟΛ χρειαζόταν επαγγελματικό μάνατζμεντ, που το είχε στον Νίκο Πεφάνη και τον Νίκο Αναστασόπουλο, και τους διευθυντές των εφημερίδων, όπως θα απαιτούσε μια δομημένη εταιρική διακυβέρνηση. Και όπως συνέβαινε επί Χρήστου Λαμπράκη. Δυστυχώς, δεν έγιναν τα πράγματα έτσι…».

«…Ο ΨΥΧΑΡΗΣ ήταν ο δαίμων του πρωτοσέλιδου.

Τους τριάντα μήνες που μου εμπιστεύθηκε “ΤΑ ΝΕΑ”, του άρεσε να μου λέει: “Πες μου – σου άλλαξα ποτέ κάτι;”. Εννοούσε ότι θα μπορούσε να είχε κάνει ένα σωρό διορθώσεις.

Η αλήθεια είναι πως κάθε απόγευμα, όταν ανέβαινα από τον τέταρτο όροφο της Μιχαλακοπούλου 80 στον πέμπτο – όπου, ως εκδότης, ήταν πια εγκατεστημένος στο παλιό γραφείο του Χρήστου Λαμπράκη -, είχα πάντα στον νου μου ότι έμπαινα στη φωλιά ενός λιονταριού. Επρεπε ως θηριοδαμαστής να τον ικανοποιήσω – όχι μόνο με την πληροφόρηση, που την είχαμε, αλλά και με μια γκάμα επιλογών που να του επιτρέπει να δώσει κατεύθυνση χωρίς να χρειαστεί να ανοίξει τα χαρτιά του.

Το ζήτημα ήταν να μη βγει ο λέων από το γραφείο του.

Μια φορά είχε αποφασίσει, πριν τον καταλάβω, να κατέβει στον τέταρτο όροφο και σε δύο λεπτά – παρά τη δυσκινησία λόγω Πάρκινσον – είχε πάει στο ατελιέ όπου γίνονταν τα πρωτοσέλιδα κι έδινε οδηγίες στον Γιάννη Κούρτη σαν πολυβόλο.

Η σχέση μας δεν ήταν πάντα εύκολη. Μάλιστα, το 2000 παραιτήθηκα, κάτω από όχι ιδεώδεις συνθήκες, από “ΤΟ ΒΗΜΑ” και βρέθηκα στα “ΝΕΑ” υπό τον Λέοντα Καραπαναγιώτη. Ελεγα τότε πονηρά στους συνδαιτυμόνες του Ψυχάρη στο περίφημο μεσημεριανό της Παρασκευής στην Αθηναϊκή Λέσχη, όπως ο Πέτρος Μολυβιάτης και ο Γιάννης Βαρβιτσιώτης, ότι μου έκανε πάντα μόνο καλό στην καριέρα μου. Ισως πάντως και λόγω της προϊστορίας αυτής, υπήρχε μεγάλη και αμοιβαία εμπιστοσύνη το 2014-17. Είχε δυσκολία στην ομιλία – τον είχε χτυπήσει εκεί το Πάρκινσον – που τον στεναχωρούσε και πανικόβαλλε όσους συνεργάζονταν μαζί του, αλλά κάπως εγώ τον καταλάβαινα πάντα – ακόμα και αργά το βράδυ στο τηλέφωνο. Ηταν καθαρά θέμα κοινής ψυχολογίας».

***

«…Η ΠΙΟ ΔΙΑΥΓΗΣ στιγμή τα τριάντα χρόνια που περπάτησα δίπλα του – άλλοτε αρκετά μακριά κι άλλοτε πολύ κοντά – ήταν τα Χριστούγεννα του 1998-99. Είχα γυρίσει από την Αμερική στο μέσον μιας χρονιάς ως Nieman Fellow στο Χάρβαρντ. Είχε υποστηρίξει την αίτησή μου, υπολογίζοντας ως πονηρός Μεσσήνιος ότι δεν θα με πάρουν – αφού ο ανταγωνισμός για μια θέση στο πρόγραμμα ήταν φρικτός και δεν είχε πάει ποτέ Ελληνας. Ετσι γλίτωσα το φιάσκο του ημερήσιου “ΒΗΜΑΤΟΣ” – μια κακή έμπνευση του Χρήστου Λαμπράκη – το 1998.

Εν πάση περιπτώσει, γυρνώντας από την Αμερική για τις γιορτές, είχα φέρει στον Ψυχάρη τα δελτία από τα δύο βιβλία του για τη Μεταπολίτευση, τα “Παρασκήνια της Αλλαγής” και τις “Εβδομήντα Κρίσιμες Μέρες”, που υπήρχαν στα ράφια της ονομαστής βιβλιοθήκης Γουάιντενερ του Χάρβαρντ. Χάρηκε όσο ποτέ και μου είπε: “Αυτό μόνο αξίζει – μόνο αυτό έπρεπε να είχα κάνει – όλα τα άλλα είναι μαλακίες”. Οπως πάντα, η αθυροστομία του ήταν πρόκριμα ακριβολογίας – αλλά και έκφραση συναισθήματος!».

***

ΓΡΗΓΟΡΟ συμπέρασμα – εκτός κειμένου απομνημονεύματος και με την οπτική της εξόδου του από τη ζωή. Ο Ψυχάρης αδικήθηκε από τα γεγονότα – προηγουμένως όμως αδίκησε ο ίδιος τον εαυτό του, κάτι που υπήρξε καθοριστικό. Οι Βρετανοί αρέσκονται να λένε πως όλες οι δημόσιες καριέρες καταλήγουν στην ήττα. Ο ίδιος το έζησε – καλό είναι να το έχουν στο μυαλό τους και οι άλλοι.

Ο Δημήτρης Μητρόπουλος εργάστηκε στο «ΒΗΜΑ ΤΗΣ ΚΥΡΙΑΚΗΣ» από το 1986 ως το 2000, οπότε πέρασε στα «ΝΕΑ», όπου διετέλεσε διευθυντής το 2014-17