Η επερχόμενη κρίση

Η άφιξη της προέδρου της Βουλής των ΗΠΑ, Νάνσι Πελόζι, στην Ταϊβάν προκάλεσε μια αναμενόμενα ισχυρή αντίδραση από την Κίνα. Η προοπτική μιας στρατιωτικής αντιπαράθεσης μεγαλώνει.

Ωστόσο, η Πελόζι πολύ δύσκολα μπορεί να θεωρηθεί υπεύθυνη για τις σημερινές μεγάλες εντάσεις αναφορικά με το νησί. Ακόμη και στην περίπτωση που αποφάσιζε να μην περιλάβει την Ταϊπέι στην περιοδεία της στην Ασία, η πολεμική στάση της Κίνας απέναντι στην Ταϊβάν θα συνέχιζε να κλιμακώνεται, πιθανότατα πυροδοτώντας μια νέα κρίση στα Στενά στο ορατό μέλλον.

Σε αντίθεση με την άποψη που κυριαρχεί, αυτό δεν συμβαίνει κυρίως επειδή ο Σι έχει δεσμευτεί να επιτύχει την επανένωση με την Ταϊβάν κατά τη διάρκεια της διακυβέρνησής του. Αν και η επανένωση αποτελεί πράγματι έναν από τους μακροπρόθεσμους στόχους του (θα αποτελούσε το πετράδι στο στέμμα τόσο του ίδιου όσο και, γενικότερα, του ΚΚ Κίνας), κάθε προσπάθεια να το επιτύχει διά της βίας θα είχε εξαιρετικά υψηλό κόστος. Θα μπορούσε να συνεπάγεται ακόμη και απειλή για την επιβίωση του καθεστώτος, η οποία θα ετίθετο υπό αμφισβήτηση στην περίπτωση μιας αποτυχημένης στρατιωτικής επιχείρησης.

Προκειμένου μια κινεζική εισβολή στην Ταϊβάν να έχει πιθανότητες επιτυχίας, η Κίνα θα έπρεπε πρώτα να θωρακίσει την οικονομία της απέναντι στις κυρώσεις της Δύσης, καθώς και να αποκτήσει στρατιωτικές δυνατότητες οι οποίες θα ήταν σε θέση να αντιμετωπίσουν αξιόπιστα μια αμερικανική επέμβαση. Καθεμία από αυτές τις δύο διαδικασίες θα απαιτούσε τουλάχιστον μια δεκαετία για να ολοκληρωθεί.

Οι βασικές αιτίες για τις απειλές που διατυπώνει σήμερα το Πεκίνο έχουν να κάνουν περισσότερο με το παρόν. Οι αρχές της Κίνας διαμηνύουν στους ηγέτες της Ταϊβάν και τους υποστηρικτές τους στη Δύση ότι οι σχέσεις μεταξύ τους καθώς και με την Κίνα κινούνται σε μια τροχιά που δεν μπορεί να γίνει αποδεκτή. Κάτι που σημαίνει πως εάν δεν την αλλάξουν, τότε η Κίνα δεν θα έχει άλλη επιλογή παρά να κλιμακώσει.

Μέχρι σχετικά πρόσφατα η ηγεσία της Κίνας θεωρούσε την κατάσταση στα Στενά της Ταϊβάν ως μη ικανοποιητική, αλλά ανεκτή. Αν και δεν είναι εύκολο να προσδιοριστεί επακριβώς πότε η κατάσταση έγινε μη ανεκτή, το βασικό σημείο καμπής ήταν πιθανώς ο Ιανουάριος του 2020, όταν η πρόεδρος της Ταϊβάν, Τσάι Ινγκ-γουέν, του Δημοκρατικού Προοδευτικού Κόμματος (DPP), κέρδισε εύκολα μια δεύτερη θητεία και το κόμμα της συνέτριψε εκείνο της Κουμιτάνγκ στις βουλευτικές εκλογές. Καθώς το DPP εδραίωνε την πολιτική του κυριαρχία, το όνειρο της Κίνας για μια ειρηνική επανένωση απομακρύνθηκε περισσότερο.

Ουδόλως βοήθησε, επίσης, το γεγονός ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες σταδιακά μετατόπιζαν την πολιτική τους. Υπό τον Ντόναλντ Τραμπ ήρθησαν οι περιορισμοί για τις επαφές ανάμεσα σε αξιωματούχους των δύο πλευρών, άλλαξε σιωπηρά η διατύπωση της πολιτικής της «Μίας Κίνας» δίνοντας έμφαση στις δεσμεύσεις των ΗΠΑ έναντι της Ταϊβάν, ενώ παραδόθηκαν στην τελευταία προηγμένα οπλικά συστήματα. Παρόμοιες δε προκλήσεις απέναντι στην Κίνα συνεχίστηκαν και επί Μπάιντεν.

Ο πόλεμος στην Ουκρανία μοιάζει επίσης να ενίσχυσε την άποψη, στις τάξεις των ηγετών της Δύσης, ότι η Ταϊβάν αντιμετωπίζει σοβαρό και άμεσο κίνδυνο. Η Κίνα, λοιπόν, πιστεύει ότι εάν οι ηγέτες του DPP και οι δυτικοί υποστηρικτές τους δεν πληρώσουν τίμημα για όσα κάνουν, τότε η κατάσταση θα ξεφύγει από την έλεγχό της.

Η Κίνα, κατά πάσα πιθανότητα, δεν σχεδιάζει άμεσα και με δική της ευθύνη μια επίθεση στην Ταϊβάν. Ισως, όμως, αποφασίσει να εμπλέξει τις ΗΠΑ σε ένα παιχνίδι του ποντικιού με τη γάτα στα Στενά της Ταϊβάν. Είναι αδύνατο να προβλέψουμε τη μορφή μιας τέτοια αντιπαράθεσης ή τον χρόνο που θα εκδηλωθεί. Παρ’ όλα αυτά, μπορούμε με ασφάλεια να υποθέσουμε πως θα ήταν εξαιρετικά επικίνδυνη.

Ο Μίνξιν Πέι είναι καθηγητής σε ζητήματα διακυβέρνησης στο Claremont McKenna College και εξωτερικός συνεργάτης στο German Marshall Fund των ΗΠΑ.