Νομικοπολιτικά παραλειπόμενα

Η εγχώρια δημόσια σφαίρα βρίσκεται για μια ακόμα φορά σε παραζάλη. Συγκεκριμένες πλευρές του πολιτικού και κοινωνικού φάσματος, με αφορμή την υπόθεση Λιγνάδη και την αποφυλάκισή του, βάλλουν εναντίον της θεσμικής Δικαιοσύνης και προβάλλουν με ένταση τη θεωρούμενη διάστασή της με το άκριτα και απροϋπόθετα αποδεκτό και συνήθως δοξαζόμενο «κοινό περί δικαίου αίσθημα». Ταυτόχρονα, διακινείται και εκφράζεται η άποψη ότι στην Ελλάδα δεν υφίσταται κράτος δικαίου. Επιχειρείται δε με διάφορες μεθόδους να δημιουργηθεί η εντύπωση μιας μαζικής λαϊκής διαμαρτυρίας εναντίον αυτής της δικαιικής και πολιτικής δυστοπίας. Είναι όμως έτσι; Αρχικά εντυπωσιάζει η ευκολία των καταγγελιών, η άρνηση του προφανούς και η άκρατη συνωμοσιολογία.

Το άμεσα προφανές είναι ότι η υπόθεση Λιγνάδη, μετά τις καταγγελίες εις βάρος του για την κατά συρροή τέλεση του ειδεχθούς εγκλήματος του βιασμού, ακολούθησε μια προβλεπόμενη, από τους νόμους της πολιτείας, πορεία: Ασκηση ποινικής δίωξης, διενέργεια κύριας ανάκρισης, προφυλάκιση, εκδίκαση των κατηγοριών ενώπιον του αρμοδίου δικαστηρίου και, εν τέλει, καταδίκη σε πρώτο βαθμό. Εκείνο που προκάλεσε το κύμα της αμφισβήτησης ήταν, βέβαια, η χορήγηση ανασταλτικού αποτελέσματος στην έφεση κατά της πρωτόδικης απόφασης και η επακόλουθη αποφυλάκιση. Το δικαστήριο όμως, που αποφασίζει κυριαρχικά, έκρινε ότι ο συγκεκριμένος κατηγορούμενος, και καταδικασμένος πρωτόδικα πλέον, πληροί τις προϋποθέσεις που θέτει το άρθρο του Κώδικα Ποινικής Δικονομίας για το ανασταλτικό αποτέλεσμα της έφεσης και το χορήγησε. Σημειωτέον δε ότι η χορήγηση ανασταλτικού αποτελέσματος στην έφεση, που συχνά δίδεται και για μεγαλύτερες ποινές από αυτή που επιβλήθηκε στον Λιγνάδη, ήταν ιστορικά ένα φιλελεύθερο ανθρωπιστικό νομικό αίτημα. Πρέπει πάντως να γίνει κατανοητό ότι το εν λόγω ανασταλτικό αποτέλεσμα δεν αναστέλλει την έκτιση της ποινής γενικά, αλλά μέχρι την εκδίκαση της έφεσης, που σημαίνει ότι εάν ο κατηγορούμενος κριθεί ένοχος και στο εφετείο θα οδηγηθεί στη φυλακή.

Αντίθετα, επειδή ισχύει ακόμα το τεκμήριο της αθωότητας, εάν δεν είχε χορηγηθεί το ανασταλτικό αποτέλεσμα στην έφεση του κατηγορουμένου και στο εφετείο κηρυσσόταν αθώος, θα είχε κρατηθεί στη φυλακή άδικα, με όσα σημαίνει αυτό. Μια ψύχραιμη, λογικά και νομικά, αντιμετώπιση των πραγμάτων και φυσικά χωρίς τη συνωμοσιολογική ακράτεια περί προστασίας του συγκεκριμένου κατηγορουμένου από ανώτερους κυβερνητικούς κύκλους και χωρίς τις πολιτικές αντιπολιτευτικές στοχεύσεις θα κρατούσε την υπόθεση στις πραγματικές κοινωνικές και ποινικές διαστάσεις της. Κυρίως δεν θα επέτρεπε την αναγόρευση του λεγόμενου «κοινού περί δικαίου αισθήματος» σε κριτήριο του τρόπου απονομής της δικαιοσύνης και των αποφάσεών της. Το «κοινό περί δικαίου αίσθημα» υποτίθεται ότι είναι η αίσθηση του λαού για το τι είναι δικαιοσύνη.

Η επιθυμία δε για δικαιοσύνη είναι ένα από τα ριζώματα της κοινωνίας. Οταν εκφράζεται όμως, διαθλάται από τις επικρατούσες κοινωνικές αντιλήψεις, τα διάφορα στερεότυπα, τον καταγγελτικό λόγο των ΜΜΕ, τον αποτροπιασμό για μια εγκληματική πράξη, τα προσωπικά και συλλογικά πάθη, το φυλετικό και εθνοτικό μίσος, την άρνηση των δικαιωμάτων των κάθε είδους μειονοτήτων, τον πολιτικό φανατισμό, τις ταξικές προκαταλήψεις και άλλα πολλά και βέβαια την άγνοια των δεδομένων της κάθε υπόθεσης. Το λεγόμενο «κοινό περί δικαίου αίσθημα» είναι μια κατασκευή, η οποία χρησιμοποιείται είτε για μια απλοϊκή κριτική της θεσμικής Δικαιοσύνης, είτε, χειρότερα, για την εκβίαση της προς μια ορισμένη κατεύθυνση.

Δυστυχώς η διαχείριση της υπόθεσης Λιγνάδη από τους διάφορους ετερόκλιτους κύκλους, πέρα από τις πολλές παρενέργειές της, όπως η φρικώδης στοχοποίηση ονομαστικά της προέδρου του δικαστηρίου, υπονομεύει τους θεσμούς της δημοκρατικής πολιτείας.

Ο Κώστας Καρακώτιας είναι νομικός – κριτικός βιβλίου