10 χρόνια χαμηλών μισθών

Με αφορμή την πρόσφατη αύξηση του κατώτατου μισθού στην Ελλάδα ας ρίξουμε μια ματιά στα αποτελέσματα που είχαν οι μειωμένοι μισθοί τα 10 τελευταία χρόνια. Εν μέσω της κρίσης χρέους και των μνημονίων, η μείωση του κατώτατου μισθού το 2012 ήρθε μέσα από μια λογική μείωσης της ανεργίας και βελτίωσης της ανταγωνιστικότητας της ελληνικής οικονομίας μέσω μιας «εσωτερικής υποτίμησης».

Ο κατώτατος μισθός στην Ελλάδα μειώθηκε το 2012 από τα 751,39 ευρώ στα 586,08 ευρώ, σημειώνοντας μείωση πάνω από 20%, οδηγώντας σε μια σχεδόν ισοποσοστιαία μείωση του μέσου μισθού στη χώρα την ίδια περίοδο. Παράλληλα το 2012 θεσμοθετήθηκε ο «υποκατώτατος» μισθός των 510,95 ευρώ για τους εργαζομένους 18-25 ετών.

Το 2019 υπήρξε μια σημαντική αύξηση 11% του κατώτατου μισθού και κατάργηση του υποκατώτατου, ενώ το 2022 ακολούθησαν δύο διαδοχικές αυξήσεις κατά 2% και 7,5% αντίστοιχα λόγω της εκτόξευσης του πληθωρισμού. Το μέσο ωριαίο εργατικό κόστος στην Ελλάδα μειώθηκε σημαντικά μετά το 2012, ενώ ακόμα και μετά τις αυξήσεις του 2019 δεν ξεπέρασε τα επίπεδα το 2008. Την ίδια περίοδο το εργατικό κόστος στην ΕΕ αυξήθηκε κατά 32% από το 2008 έως το 2020.

Αξίζει δε να σημειωθεί ότι σε καμία από τις άλλες εκ των τριών χωρών PIGS (Πορτογαλία, Ιρλανδία, Ισπανία) που χτυπήθηκαν σφοδρά από την κρίση δεν υπήρξε μείωση του κατώτατου μισθού. Αντίθετα, τους κράτησαν σταθερούς μέχρι τα μέσα της προηγούμενης 10ετίας και στη συνέχεια προχώρησαν σε σημαντικές διαδοχικές αυξήσεις.

Τελικώς γίναμε πιο ανταγωνιστικοί; Μάλλον όχι. Παρά το χαμηλό επίπεδο μισθών, η παραγωγικότητά της εργασίας μειώνεται συστηματικά. Το προϊόν ανά εργαζόμενο στην Ελλάδα από το 82% του μέσου όρου της ΕΕ που βρισκόταν το 2011 έπεσε στο 70% το 2020, ενώ ακόμα και αν σταθμίσουμε την παραγωγικότητα με το εργατικό κόστος βρισκόμαστε στις τελευταίες θέσεις της ΕΕ.

Η βελτίωση του ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών που παρατηρήθηκε μέχρι το 2019 οφείλεται αποκλειστικά σχεδόν στη μείωση των εισαγωγών μας, λόγω της μείωσης του διαθέσιμου εισοδήματος, και ελάχιστα στην αύξηση των εξαγωγών μας. Η μείωση της παραγωγικότητας και κατ’ επέκταση της ανταγωνιστικότητας της χώρας μας οφείλεται στη μεγάλη καθαρή αποεπένδυση που συντελείται στην ελληνική οικονομία εδώ και 10 χρόνια, η οποία υπολογίζεται σε απώλεια πάνω από 95 δισ. ευρώ παγίου κεφαλαίου. Υπό την οπτική αυτή, αν η μείωση του εργατικού κόστους στη χώρα στόχευε στην προσέλκυση εγχώριων και ξένων επενδύσεων προφανώς απέτυχε.

Εν κατακλείδι, οι χαμηλοί μισθοί στην Ελλάδα δεν φαίνεται να απέφεραν τα αναμενόμενα αποτελέσματα και δεδομένης της σχετικά κλειστής μας οικονομίας με μεγάλη εξάρτηση από την εγχώρια ζήτηση μάλλον τα αντίθετα αποτελέσματα έχουν επιφέρει. Ενδεχομένως μια πολιτική που θα στόχευε περισσότερο στη μείωση των φορολογικού και του μη μισθολογικού κόστους των επιχειρήσεων θα είχε φέρει καλύτερα αποτελέσματα, καθώς θα μείωνε το κόστος των επιχειρήσεων και παράλληλα θα διατηρούσε την αγοραστική δύναμη των εργαζομένων τονώνοντας την κατανάλωση.

* Ο Δημήτρης Γιακούλας είναι διδάσκων Οικονομικών στο Τμήμα Διεθνών, Ευρωπαϊκών και Περιφερειακών Σπουδών του Παντείου Πανεπιστημίου και επιστημονικό στέλεχος του ΙΜΕ-ΓΣΕΒΕΕ