Χρόνιες ελληνικές παθογένειες

Εχει περάσει σχεδόν μισός αιώνας από το 1974, όταν ξεκινώντας την ακαδημαϊκή μου καριέρα στο Τμήμα Πολιτικών Μηχανικών του ΑΠΘ ασχολήθηκα με την Πυροπροστασία των Κατασκευών. Μου δόθηκε η ευκαιρία να γράψω πολλά κείμενα είτε επιστημονικού περιεχομένου, είτε σε διάφορα ΜΜΕ κοινωνικού και πολιτικού περιεχομένου. Βρίσκομαι λοιπόν σε μία κατάσταση κορεσμού, αλλά συγχρόνως και απαισιοδοξίας, επαναλαμβάνοντας ορισμένα ζητήματα «εις ώτα μη ακουόντων» αλλά και σε μία ατμόσφαιρα έλλειψης «πραγματικού ενδιαφέροντος» και από το πολιτικό σύστημα, από τους σχετικούς επιστήμονες και από την ίδια την κοινωνία. Νιώθω υποχρεωμένος όμως να συνεχίσω να ασχολούμαι, γιατί πρόκειται για την ασφάλεια της ζωής και την υγεία των ανθρώπων, καθώς και την προστασία ιδιωτικών και δημόσιων περιουσιών και του φυσικού περιβάλλοντος, αλλά και ευρύτερα της εθνικής οικονομίας.

Μερικά βασικά συμπεράσματα της απολογιστικής έκθεσης του διετούς προγράμματος με θέμα τη διαχείριση των κρατικών πόρων για την «πρόληψη και την καταστολή» των δασοαστικών πυρκαγιών, που παρουσιάστηκε πρόσφατα από την Οργάνωση WWF Ελλάς, αξίζει να αναφερθούν ξανά εδώ («ΤΑ ΝΕΑ» 5-6 Ιουνίου) : Για την περίοδο 2016-2020, το 83,5% των συνολικών κρατικών δαπανών κατευθύνθηκε προς την καταστολή και μόνον το 16,05% προς την πρόληψη. Παρατηρείται έλλειψη κεντρικού σχεδιασμού και χρηματοδότησης και των δράσεων Πυροπροστασίας δασικών πυρκαγιών. Η τεκμηρίωση και η αιτιολόγηση των αποφάσεων και των μέτρων είναι συνήθως ανεπαρκής, ενώ η συμμετοχή του κοινού σε αυτές είναι υποτυπώδης. Κανένας αρμόδιος φορέας δεν φάνηκε να συντάσσει οικονομικούς απολογισμούς για τα έσοδα που εισέπραξε. Διαπίστωσε τελικά η WWF αποσπασματικότητα οικονομικού ελέγχου σχετικά με την αξιοποίηση δημοσίων πόρων.

Από προσωπική γνώση και μακρά εμπειρία θα προσθέσω ότι έχω διαπιστώσει πως υπάρχουν πραγματικά πολλών ειδών χρόνιες παθογένειες, οι οποίες δυστυχώς δεν αντιμετωπίσθηκαν για πολλές δεκαετίες. Μία βασική αιτία είναι το εκτεταμένο «πελατειακό σύστημα» που επικρατεί στη χώρα μας, στο οποίο δρουν προσθετικά οι διάφορες συντεχνιακές ομάδες. Ετσι παραμερίζεται η απαιτούμενη αξιολόγηση ατόμων, αγνοούνται κριτήρια και προτεραιότητες με αποτέλεσμα αδικαιολόγητες δαπάνες. Αποφεύγω εδώ να αναφερθώ σε συγκεκριμένα γεγονότα, τα οποία έχω καταγγείλει δημόσια, χωρίς όμως κάποιο αποτέλεσμα. Παρατηρείται το έντονο φαινόμενο έλλειψης συντονισμού διαφορετικών ειδικοτήτων επιστημόνων, οι οποίοι αμφισβητούν τις γνώσεις και τις αρμοδιότητες συναδέλφων τους και ως εκ τούτου δεν είναι συνεργάσιμοι. Τα φαινόμενα αυτά περιέχουν αφενός στοιχεία «ημιμάθειας», αλλά ενίοτε και «άγνοιας» φαινόμενα επικίνδυνα για τα θέματα ασφάλειας… Εχω πεισθεί πλήρως ότι η εκπαίδευση και η επιμόρφωση των αρμοδίων (πυροσβεστών, δασολόγων, μηχανικών κ. ά.) σε θέματα Πυροπροστασίας είναι από ανεπαρκής έως ανεπαρκέστατη. Οι κύριοι εμπλεκόμενοι φορείς (Πυροσβεστική Υπηρεσία, Πολιτική Προστασία, Τοπική Αυτοδιοίκηση α’ και β’ βαθμού, Δασαρχεία, αρμόδια υπουργεία, ΑΕΙ κ. ά.) δεν έχουν ακόμη συντονιστεί σε κοινό βηματισμό. Οι πολίτες δεν έχουν επαρκώς αντιληφθεί το καθήκον τους να συμμετάσχουν ενεργά στην πρόληψη κυρίως των φυσικών καταστροφών και της κλιματικής αλλαγής.

Η έλλειψη διαφάνειας και η ελλιπής πληροφόρηση και ενεργοποίηση του κοινού είναι εμφανείς. Οι γραφειοκρατικές τυπικές «διαβουλεύσεις» ή οι εκδόσεις Πυροσβεστικής νομοθεσίας χωρίς καμία διαβούλευση δεν βοηθούν φυσικά στην αντιμετώπιση των παθογενειών. Ούτε κάποιος μπορεί να αναμένει ως εκ θαύματος τη θεραπεία τους. Είναι καιρός όμως να αρχίσει σταδιακά το θέμα των δασοαστικών πυρκαγιών να αντιμετωπίζεται με επιστημονικό και πολιτικό ορθολογισμό και προπαντός με συντονισμό και συνεργασιμότητα και όχι με ανταγωνιστικό αρνητισμό και εγωιστική εσωστρέφεια.

Ο Κυριάκος Παπαϊωάννου είναι ομότιμος καθηγητής ΑΠΘ