Οι έμποροι της ηθικής

Τώρα που γιορτάσαμε το Πάσχα και πήραμε μια ανάσα από τη Γαλλία, ας πιάσουμε ένα θέμα που «δεν αντέχει στην κρίση του Θεού», όπως δήλωσε ο Αρχιεπίσκοπος του Κάντερμπερι Τζάστιν Ουέλμπι. Γιατί η στοιχειώδης ανθρωπιά και το διεθνές δίκαιο δεν δοκιμάζονται αυτές τις μέρες μόνο στην Ουκρανία.

Είναι 45 χρόνων, δημοσιογράφος, αναγνωρισμένος πρόσφυγας στο Ηνωμένο Βασίλειο, μιλάει όμως στην «Guardian» υπό την κάλυψη της ανωνυμίας γιατί φοβάται το μακρύ χέρι της κυβέρνησης στην πατρίδα του, τη Ρουάντα. Ο ίδιος έχασε πολλά μέλη της οικογένειάς του στη γενοκτονία του 1994, εγκατέλειψε πρόωρα το σχολείο και αποφάσισε να γίνει δημοσιογράφος γιατί δεν υπέφερε τη διαφθορά που έβλεπε γύρω του. Επιασε δουλειά σε μια εφημερίδα που ασκούσε κριτική στον (από 22ετίας) πρόεδρο της Ρουάντας, τον Πολ Καγκάμε, και στην κυβέρνησή του. Στη συνέχεια όμως η εφημερίδα υποχρεώθηκε να κλείσει κι εκείνος κατηγορήθηκε ως «εχθρός του κράτους»: τον συνέλαβαν ενώ προσπαθούσε να βγει από τα σύνορα της χώρας, του έδεσαν τα μάτια και τον βασάνιζαν επί τέσσερις μήνες. Χρησιμοποιώντας ηλεκτροσόκ και άλλα, οι βασανιστές του προσπάθησαν να του εκμαιεύσουν τα ονόματα των δημοσιογραφικών πηγών του που εργάζονταν για την κυβέρνηση. Εκείνος αρνήθηκε. Τελικά κατάφερε να διαφύγει στη Βρετανία: φτάνοντας, κατέρρευσε ψυχολογικά. Στην πορεία, αιτήθηκε ασύλου και έπειτα από μακρά νομική μάχη τού χορηγήθηκε προσφυγικό καθεστώς. «Ξέρω τόσο πολλούς Ρουαντέζους που έχουν εγκαταλείψει τη χώρα», λέει. «Οποιος ασκεί κριτική στον Καγκάμε, κινδυνεύει. Η κυβέρνηση της Ρουάντας χρησιμοποιεί βασανιστήρια και βία εναντίον των αντιπάλων της. Η Ρουάντα είναι μια καλή χώρα για το ίματζ, αλλά όχι για την ελευθερία του λόγου».

Την ίδια άποψη έχουν και πολλές ανθρωπιστικές οργανώσεις. Το Παρατηρητήριο για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα, για παράδειγμα, μιλάει για «αυθαίρετες φυλακίσεις, κακομεταχείριση και βασανιστήρια σε ανεπίσημα κέντρα κράτησης». Η κυβέρνηση του Μπόρις Τζόνσον, πάλι, θεωρεί πως είναι μια χώρα «ασφαλής», που «σέβεται το κράτος δικαίου». Τόσο, που συμφώνησε μαζί της να στέλνει εκεί, 6.400 χιλιόμετρα μακριά από τις βρετανικές ακτές, όλους τους επίδοξους αιτούντες άσυλο που διασχίζουν «παράνομα» τη Μάγχη, είτε με λέμβους είτε κρυμμένοι μέσα σε φορτηγά. Η κυβέρνηση της Ρουάντας θα τους παράσχει, υποτίθεται, «στέγη» και «εκπαίδευση». Θα αμειφθεί άλλωστε πλουσιοπάροχα για αυτό, η πρώτη δόση που θα λάβει από το Λονδίνο ανέρχεται σε 120 εκατομμύρια στερλίνες. Ακόμα όμως και αν ένας αιτών άσυλο που στέλνεται εκεί αναγνωριστεί τελικά ως πρόσφυγας από τη Βρετανία, στη Ρουάντα θα παραμείνει. Μια χώρα που έχει μεν κάνει οικονομικά άλματα την τελευταία εικοσαετία, παραμένει ωστόσο μεταξύ των 25 φτωχότερων στον κόσμο και ήδη φιλοξενεί, αναλογικά με τον πληθυσμό της, πενταπλάσιους πρόσφυγες (από το Μπουρούντι, το Κονγκό και το Πακιστάν) σε σύγκριση με τη Βρετανία.

Δεν είναι βέβαια η Βρετανία το πρώτο κράτος στον κόσμο που αναθέτει υπεργολαβία τους αιτούντες άσυλο: πρώτη διδάξασα, η Αυστραλία άρχισε να στέλνει μετανάστες ήδη από τις αρχές της δεκαετίας του 2000 στα νησιά Μάνους και Ναούρου του Ειρηνικού Ωκεανού, με φριχτά αποτελέσματα για αυτούς τους ανθρώπους. Η Βρετανία είναι όμως η πρώτη χώρα στην Ευρώπη που δρομολογεί αυτό το μέτρο, κι ας έχουν καταγγελθεί ήδη τα σχέδιά της, ακόμα και από βουλευτές του κυβερνώντος κόμματος, ως απάνθρωπα, παράνομα, ανεφάρμοστα και, επιπλέον, απαγορευτικά ακριβά. «Δημιουργικά» και «συμπονετικά» τα χαρακτηρίζει από την πλευρά της η υπουργός Εσωτερικών του Μπόρις Τζόνσον και πρωτεργάτης του σχεδίου Πρίτι Πάτελ. «Κάνουμε τολμηρά και καινοτόμα βήματα και προκαλεί έκπληξη το γεγονός ότι οι θεσμοί εκείνοι που ασκούν κριτική στα σχέδια αδυνατούν να προτείνουν τις δικές τους λύσεις», δήλωσε, διότι αυτό είναι φυσικά το πρωταρχικό χρέος του Αρχιεπισκόπου του Κάντερμπερι, για παράδειγμα, να κάνει τη δουλειά της κυβέρνησης.

Επισήμως, η κυβέρνηση του Μπόρις Τζόνσον θέλει να στέλνει στη Ρουάντα όλους τους αιτούντες άσυλο (πλην των ασυνόδευτων ανηλίκων, εφόσον δεχθεί πως είναι πράγματι ανήλικοι) που φτάνουν παράτυπα στη Βρετανία προκειμένου να πολεμήσει τους διακινητές και να «τελειώνει με την παράνομη μετανάστευση» ώστε να υποδέχεται «εκείνους που έχουν πραγματικά ανάγκη από προστασία». Στην πραγματικότητα, η Βρετανία έχει την οικονομική ισχύ να μεταφέρει μακριά το «πρόβλημά» της και η κυβέρνηση της Ρουάντας έχει τόσο οικονομική ανάγκη τα μετρητά όσο και πολιτική βούληση να φανεί «φιλάνθρωπη». Σε μία ακόμα πιο κυνική πραγματικότητα, ο βρετανός πρωθυπουργός, που ξιφουλκεί ολημερίς κατά της ανηθικότητας της Μόσχας, θέλει απλώς να αποσπάσει την προσοχή των πολιτών από το διαβόητο πια «partygate», τα κορωνοπάρτι της Ντάουνινγκ Στριτ στη διάρκεια των lockdown, και να δελεάσει τους ψηφοφόρους ενόψει των δημοτικών εκλογών που θα πραγματοποιηθούν στην Αγγλία και τη Σκωτία στις 5 Μαΐου – γιατί η μετανάστευση είναι ένα από τα πράγματα που απασχολούν περισσότερο τους συντηρητικούς ψηφοφόρους και ο Τζόνσον, παρά τις μεγαλοστομίες του, δεν έχει καταφέρει να τηρήσει μία από τις βασικές υποσχέσεις του Brexit, να «ανακτήσει τον έλεγχο» των συνόρων. Η πολιτική υποκρισία και ο καιροσκοπισμός, στο απόγειό τους.