Η αυταρχική προδιάθεση

Κατ’ αρχάς, ανακούφιση. Σε μια κρίσιμη στιγμή, η ευρωπαϊκή ενότητα την οποία εγγυάται ο Εμανουέλ Μακρόν δεν διακυβεύεται. Η Γαλλία δεν θα μετατραπεί στο μαλακό υπογάστριο της Ευρώπης, δεν θα είναι το κρυφό χαρτί του Πούτιν και της αναθεωρητικής επιθετικότητάς του, που μετά την Ουκρανία στόχο έχει την κατάσταση πραγμάτων η οποία διαμορφώθηκε μετά την κατάρρευση της Σοβιετικής Ενωσης και τις διευρύνσεις προς Ανατολάς του δημοκρατικού ευρωπαϊκού εγχειρήματος (ήδη η κλαγγή των όπλων στοχεύει την Υπερδνειστερία, στη Μολδαβία).

Ο Ζαν-Λικ Μελανσόν δεν έπραξε ό,τι το 2017. Μολονότι δεν έχει εγκαταλείψει τον αντιελίτ αγώνα και τον αντισυστημισμό, αυτή τη φορά φρόντισε από νωρίς να κρατήσει ανοιχτό το μέτωπο και προς την ακροδεξιά Μαρίν Λεπέν. Το αποτέλεσμα τον επιβεβαίωσε. Σήμερα, μπορεί να ισχυρίζεται ότι η Αριστερά έδρασε ως ανάχωμα στη ριζοσπαστική Ακροδεξιά.

Και εν όψει της προσεχούς εκλογικής αναμέτρησης, για τη λαϊκιστική Ανυπότακτη Γαλλία του Μελανσόν ο αγώνας είναι διμέτωπος. Δεν είναι τυχαίο ότι αυτή τη φορά θα προσπαθήσει να επιχειρήσει κοινή κάθοδο με τους Οικολόγους και το Κομμουνιστικό Κόμμα, ως μέτωπο διαμαρτυρίας συνολικά της ριζοσπαστικής Αριστεράς. Μέτωπο διαμαρτυρίας απέναντι σε αυτό που έχουμε μάθει να αποκαλούμε «κοινωνικό αποκλεισμό» αλλά και στην προσπάθεια οικειοποίησής του από τη λαϊκιστική Ακροδεξιά.

Ο Μακρόν πρέπει να επανεπινοήσει τις πολιτικές του, επιτιθέμενος απέναντι σε δύο μέτωπα, διεκδικώντας δυνάμεις και από τα δύο. Είναι δύσκολο, επειδή πρέπει πολύ γρήγορα να ανατρέψει μια τάση που είναι παγκόσμια. Μια δηλητηριώδη τάση που υπονομεύει βαθμιαία τις δημοκρατίες – και στη Γαλλία εκφράζεται με μεγάλη ένταση, εδώ και πολλά χρόνια, και από τη Λεπέν και από τον Μελανσόν, από τις ετερόκλητες δυνάμεις του λαϊκισμού, από ένα φαιοκόκκινο μέτωπο, που είτε συγκλίνει είτε αποκλίνει έχει στόχο τη φιλελεύθερη δημοκρατία. Το φαινόμενο το αναλύει εξαιρετικά η δημοσιογράφος και ιστορικός Αν Απλμπομ.

Τα τελευταία χρόνια, λέει η Απλμπομ στο βιβλίο της «Το λυκόφως της δημοκρατίας. Η σαγήνη του αυταρχισμού» που μόλις κυκλοφόρησε στα ελληνικά (εκδ. Αλεξάνδρεια), «στον δυτικό κόσμο η μεγάλη πλειοψηφία των ανθρώπων δεν πεινά. Εχει φαγητό και στέγη. Είναι εγγράμματη. Αν χαρακτηρίζουμε κάποιους “φτωχούς” ή “στερημένους” μερικές φορές αυτό σημαίνει ότι δεν έχουν πράγματα που οι άνθρωποι δεν μπορούσαν ούτε να τα ονειρευτούν πριν από έναν αιώνα, όπως κλιματιστικό ή Wi-Fi». Η διαμαρτυρία, κατά συνέπεια, δεν έχει να κάνει τόσο με κάποια υλική διεκδίκηση που θα καλυτερεύσει τις ζωές των ανθρώπων αλλά, περισσότερο, με αυτό που η Απλμπάουμ αποκαλεί «αυταρχική προδιάθεση». «Οι άνθρωποι», εξηγεί, «προσελκύονται συχνά από τις ιδέες του αυταρχισμού επειδή τους ενοχλεί η πολυπλοκότητα. Απεχθάνονται τις διαιρέσεις. Προτιμούν την ενότητα. Επομένως, η ξαφνική εμφάνιση ποικιλομορφίας – ποικίλων απόψεων, ποικίλων εμπειριών – τους εξοργίζει. Αναζητούν λύσεις σε μια νέα πολιτική φρασεολογία η οποία τους κάνει να νιώθουν πιο ασφαλείς».

Ο Μακρόν, το λιγοστό διάστημα ώς τις εκλογές, οφείλει πειστικές προτάσεις απέναντι στην απλοϊκότητα του ακροδεξιού ή ακροαριστερού λαϊκισμού, προκειμένου να ελέγξει το Κοινοβούλιο που θα προκύψει – όχι μόνο για υπαρκτά ζητήματα, όπως η μετανάστευση ή οι χαμηλοί μισθοί, αλλά και εναντίον αυτής της αυταρχικής προδιάθεσης, που ενισχύθηκε στις προεδρικές εκλογές και απειλεί τη σταθερότητα. Η ευρωπαϊκή φιλελεύθερη αντεπίθεση περιμένει πολλά από τον γάλλο πρόεδρο.

Οργισμένο είδωλο

Δεν πιστεύω ότι είμαι προκατειλημμένος, αλλά οφείλω να ομολογήσω ότι γέλασα πάλι με το διάγγελμα του Αλέξη Τσίπρα για το φως, την άνοιξη και την Ανάσταση. Γέλασα με το περίτεχνο κείμενο, το γεμάτο καλολογικά στοιχεία και μεταφορές, που επιχείρησε να απαγγείλει σε λυρικούς τόνους, αν και δεν μπορούσε να τιθασεύσει την πάντα πηγαία οργή του. Το κορυφαίο κομμάτι ήταν αυτό στο οποίο επιχειρούσε να μεταφέρει το πλαίσιο του θείου Δράματος στο αφήγημα του συριζαϊκού μανιχαϊσμού: «Πραίτορες, Γραμματείς, Φαρισαίοι και Πόντιοι Πιλάτοι διαστρεβλώνουν την αλήθεια, κερδοσκοπούν στο δράμα, ωθούν την κοινωνία στον Γολγοθά της αδικίας, της φτώχειας, της ανασφάλειας». (Ο Νίκος Κωνσταντόπουλος το έλεγε καλύτερα: «Χαγάνοι, ορνεοκέφαλοι κοπροκρατούν το μέλλον».)

Ηταν το κορυφαίο σημείο. Μετά, ο εξασκημένος στο θέατρο θεατής θα περίμενε την έξοδο, την υπόσχεση της Ανάστασης, που θα τη φέρει ο λαός. Εκεί, ο ηθοποιός Τσίπρας έκανε το σαρδάμ της καταστροφής. Το κείμενο πρέπει να έλεγε «πάντα και παντού», αλλ’ αυτός απήγγειλε «πάντα και πάντα», που δεν σημαίνει τίποτα. Μια ελαφρά χασμωδία αρκεί για να αποσταθεροποιήσει την ερμηνεία. Δεν πειράζει. Ο καλός ρολίστας δεν αποθαρρύνεται. Η επόμενη μεγάλη ερμηνεία είναι κοντά. Στο κάτω κάτω, τα λόγια δεν έχουν σημασία, σημασία έχει η οργή – πάντα στο όνομα του λαού.