Ο Σαίξπηρ που (δεν) ξέρουμε

Η πρώτη γραπτή πληροφορία για το πρόσωπό του προέρχεται από δυσφημιστική επίθεση συναδέλφου του. Στις υπογραφές που σώθηκαν το όνομά του δεν εμφανίζεται ούτε δύο φορές με τον ίδιο τρόπο – και ποτέ δεν χρησιμοποίησε αυτό με το οποίο όλοι τον γνωρίζουμε σήμερα. Στα έργα του τα διαφορετικά πρόσωπα αναφέρονται στην αγάπη 2.259 φορές και στο μίσος μόνο 183. Δημιούργησε 2.035 νεολογισμούς (ένας από αυτούς το «critical», που σημαίνει «κρίσιμος»). Ο άνθρωπος πίσω από αυτή την περιγραφή είναι ο πάντοτε επίκαιρος Ουίλιαμ Σαίξπηρ, ο οποίος παραμένει ο μεγάλος «άγνωστος» της δυτικής λογοτεχνίας. Και αυτό θυμίζει στην απολαυστική μονογραφία του «Ολη η αλήθεια για τη ζωή του Σαίξπηρ» (εκδ. Μεταίχμιο, μτφ. Ελένη Βαχλιώτη) ο Μπιλ Μπράισον. «Βρισκόμαστε στην περίεργη θέση να έχουμε τρεις προσωπογραφίες από τις οποίες προήλθαν όλες οι άλλες – δύο από αυτές δεν είναι πολύ καλές και είναι έργα καλλιτεχνών που έζησαν χρόνια μετά τον θάνατό του. Η τρίτη είναι πιο εντυπωσιακή ως πορτρέτο, αλλά μπορεί να παριστάνει ένα εντελώς διαφορετικό άτομο. Το αποτέλεσμα αυτής της κατάστασης είναι μάλλον παράδοξο: Ολοι αναγνωρίζουμε αμέσως μια προσωπογραφία του Σαίξπηρ μόλις τη δούμε, χωρίς όμως να ξέρουμε πραγματικά πώς έμοιαζε ο ίδιος. Το ίδιο συμβαίνει και με όλες σχεδόν τις πτυχές της ζωής του και του χαρακτήρα του. Είναι συγχρόνως το πιο γνωστό και το πιο άγνωστο πρόσωπο των αγγλικών γραμμάτων».

Για να πετύχει τον στόχο του – να συγκεντρώσει δηλαδή διά της εκλαϊκευτικής μεθόδου όσα βιογραφικά στοιχεία διαθέτουμε – καταφεύγει στους ειδήμονες των σαιξπηρικών μελετών: από τον Κένεθ Μούιρ, τον Στάνλεϊ Γουέλς και τον Φρανκ Κερμόουντ έως τον Τζόναθαν Μπέιτ και τον Στίβεν Γκρίνμπλατ. «Ολοι σχεδόν συμφωνούν ότι η καριέρα του… ξεκίνησε γύρω στα 1590. Δεν συμφωνούν όμως ως προς τα έργα με τα οποία άρχισε. Οι υποψηφιότητες για τα πρώτα έργα του Σαίξπηρ μοιράζονται ανάμεσα στις εξής οκτώ – και η επιλογή εξαρτάται από το ποιον μελετητή εμπιστεύεσαι περισσότερο: Η κωμωδία των παρεξηγήσεων, Οι δύο άρχοντες της Βερόνας, Το ημέρωμα της στρίγκλας, Τίτος Ανδρόνικος, Βασιλιάς Ιωάννης ή τα τρία μέρη του Ερρίκου ΣΤ’. Ο αμερικανός σαιξπηριστής Σίλβαν Μπάρνετ θεωρεί την Κωμωδία των παρεξηγήσεων το πρώτο έργο του Σαίξπηρ και το Αγάπης αγώνας άγονος το δεύτερο, αλλά πιο πρόσφατα οι Στάνλεϊ Γουέλς και Γκάρι Τέιλορ… προτείνουν δέκα άλλα έργα».

Με τον δοκιμασμένο τρόπο του ο Μπράισον («Μικρή ιστορία περί των πάντων», επίσης από το «Μεταίχμιο») καταφέρνει να δώσει μία αφήγηση που αρκετά συχνά λειτουργεί ανεξάρτητα από το πρόσωπο προς διερεύνηση – με χιούμορ και ροή. Ειδικά όταν ανοίγεται στη μεγάλη εικόνα της εποχής του Σαίξπηρ. «Η ζάχαρη ήταν τόσο δημοφιλής, που πολλές φορές τα δόντια τους μαύριζαν και όσοι δεν κατάφερναν να αποκτήσουν μαύρια δόντια με φυσικό τρόπο, συχνά τα μαύριζαν τεχνητά, για να δείξουν ότι είχαν κι εκείνοι αρκετά χρήματα για να καταναλώνουν ζάχαρη».