Το ανάστημα της Ευρώπης

Τρεις μέρες χρειάστηκαν στην Ευρωπαϊκή Ενωση για να αντιμετωπίσει αποφασιστικά τον εμπόλεμο επεκτατισμό του Βλαντίμιρ Πούτιν και να αντιδράσει συλλογικά με την αποστολή στρατιωτικού εξοπλισμού και ανθρωπιστικής βοήθειας στην Ουκρανία. Στις τρεις αυτές δραματικές μέρες από την έναρξη της ρωσικής εισβολής, η Ευρωπαϊκή Ενωση συνειδητοποίησε τους νέους κινδύνους και τις ασύμμετρες απειλές από την ανατροπή της αρχιτεκτονικής της ασφάλειας, αντιλήφθηκε τη νέα εποχή αβεβαιότητας στην οποία εισήλθε η Ευρώπη και ο κόσμος και επαναπροσδιόρισε την πολιτική της, με αποφάσεις χωρίς προηγούμενο από την ίδρυσή της. Σε τρεις μέρες – στη ραγδαία συμπύκνωση του ιστορικού και πολιτικού χρόνου – η Ευρώπη πέτυχε να ορθώσει το ανάστημά της απέναντι στην παράνοια του πολέμου που προκάλεσε ο Βλαντίμιρ Πούτιν, στην επιχείρηση προσβολής της κυριαρχίας και βίαιης αλλαγής συνόρων ευρωπαϊκού κράτους, στην ανατροπή των κανόνων του διεθνούς δικαίου και να επαναχαράξει τις νέες διαχωριστικές γραμμές στην παγκόσμια ισορροπία δυνάμεων που διαμορφώνεται.

Επιβεβαιώνεται και σε αυτή την ιστορική συνθήκη ότι η Ευρωπαϊκή Ενωση προχωράει μέσα από κρίσεις και ότι, πλέον, οδηγείται από τη «βία της ιστορίας» σε μια νέα – μη αντιστρέψιμη – φάση της ολοκλήρωσής της και της συγκρότησης ισχυρού γεωπολιτικού αποτυπώματος. Οποια και αν είναι η έκβαση των διαπραγματεύσεων μεταξύ Ρωσίας και Ουκρανίας, η Ουκρανία, ο λαός και η κυβέρνησή της νίκησαν γιατί δεν λύγισαν, γιατί αντιστάθηκαν γενναία στη ρωσική επίθεση, αλλά και γιατί η Ευρωπαϊκή Ενωση αντέδρασε ταχύτατα προς έκπληξη πολλών και κυρίως του ίδιου του Πούτιν. Δεν είναι μόνο οι πρωτοφανείς οικονομικές κυρώσεις που ελήφθησαν εναντίον της Ρωσίας από την ΕΕ, με τις μακροχρόνιες σοβαρές συνέπειες για το σύνολο των ευρωπαϊκών κρατών και λαών, αλλά κυρίως ότι σε τρεις μέρες η Ευρωπαϊκή Ενωση πέρασε στην «ενηλικίωσή» της. Αποφάσισε να αλλάξει την οικονομική και εξωτερική πολιτική της, την πολιτική ασφάλειας και άμυνας, καθώς και τη μεταναστευτική πολιτική της. Η ριζική ανατροπή του στρατιωτικού δόγματος της Γερμανίας με την εξαγγελία του γιγαντιαίου εξοπλιστικού προγράμματος, η κυρίαρχη διπλωματική παρέμβαση της Γαλλίας με την παράλληλη ανασύσταση του στρατηγικού γαλλογερμανικού άξονα στην ΕΕ, η εγκατάλειψη της ιστορικής ουδετερότητας από πλευράς Σουηδίας, Φινλανδίας, ακόμα και Ελβετίας, καθώς και η αδιάρρηκτη ενότητα και αλληλεγγύη στις αποφάσεις του συνόλου των κρατών – μελών της ΕΕ για την Ουκρανία δείχνουν ότι η Ευρώπη στάθηκε με αποφασιστικότητα στα πόδια της.

Στην πιο σκοτεινή ώρα της πολιορκίας του Κιέβου και της Μαριούπολης, των βομβαρδισμών στο Χάρκοβο, με εκατοντάδες νεκρούς – μεταξύ αυτών και ομογενείς μας -, η πολεμική σύρραξη ξεπερνάει τους παραδοσιακούς γεωπολιτικούς διαχωρισμούς Ανατολής – Δύσης. Στην Ουκρανία αναμετρώνται οι θεμελιώδεις αξίες και αρχές της ειρήνης, της ελευθερίας, της δημοκρατίας και του διεθνούς δικαίου με τον αναθεωρητισμό, τον ολοκληρωτισμό και την απολυταρχική αντίληψη του όποιου ισχυρού. Στην Ουκρανία διεκδικείται και επιβεβαιώνεται το μέλλον της ενωμένης Ευρώπης. Στα καθ’ ημάς, με ανοικτή την πληγή της Κύπρου και παρόντα τον κίνδυνο του τουρκικού αναθεωρητισμού, η υπεράσπιση της ειρήνης, της δημοκρατίας και της ασφάλειας διαχωρίζει τις δυνάμεις της ευρωπαϊκής προοπτικής της χώρας από τον ετερόκλητο μικρό συνασπισμό των οπαδών της επιτήδειας ουδετερότητας και του ανιστόρητου συμψηφισμού ευθυνών μεταξύ επιτιθέμενων και αμυνόμενων. Είναι και αυτό μια νίκη της Ευρώπης.

Ο Θεόδωρος Π. Παπαθεοδώρου είναι καθηγητής στο Πανεπιστήμιο Πελοποννήσου, πρ. υφυπουργός