Ο στόχος του Πούτιν

Τρεις δεκαετίες μετά την κατάρρευση της Σοβιετικής Ενωσης, η Ρωσία, την οποία σχεδόν όλο αυτό το διάστημα κυβερνά ο Πούτιν, δείχνει αποφασισμένη να κλείσει τους λογαριασμούς που θεωρεί ότι έχουν έκτοτε μείνει ανοιχτοί. Παρ’ όλα αυτά, υπάρχει εύλογη ελπίδα, σχεδόν βεβαιότητα, ότι δεν επίκειται πόλεμος στην Ουκρανία. Πόλεμος που θα μπορούσε, αν γινόταν, να έχει τεράστιες επιπτώσεις πολύ πέρα από το ίδιο το πεδίο διεξαγωγής του. Ομως πού βασίζεται αυτή η σιγουριά; Αποκλειστικά σε ένα στοιχείο: στην πεποίθηση ότι ουδείς πρόκειται να επιχειρήσει να απαντήσει στρατιωτικά και να εμπλακεί σε ένα τέτοιο μέτωπο εάν τελικά η Ρωσία αποφασίσει να εισβάλει στη γειτονική της χώρα, κάτι για το οποίο έχει ήδη σχεδόν ολοκληρώσει σειρά απαραίτητων στρατιωτικών προετοιμασιών. Δεν περιμένει δηλαδή κανείς κάποιο είδος διπλωματικής επίλυσης υπό την έννοια να πειστεί η Ρωσία να αποσύρει τις αξιώσεις της εναντίον της Ουκρανίας. Τέτοια προοπτική δεν διαφαίνεται στον ορίζοντα. Αυτό που ουσιαστικά όλοι περιμένουν είναι να βρεθεί ένας τρόπος να μην ενεργοποιήσει τη στρατιωτική μηχανή της. Κάτι που έχει μόνον μία μετάφραση: να υποχωρήσουν, και μάλιστα περίπου ολοκληρωτικά, οι Ουκρανοί. Σε αυτό εξαντλούνται στην πραγματικότητα όλες οι διπλωματικές ελπίδες.

Αν και η Ουκρανία δεν είναι μία οποιαδήποτε χώρα, δεν τίθεται ζήτημα δυνατότητάς της, όσο κι αν είναι αποφασισμένη, να μπορέσει να ανταπεξέλθει μόνη της σε πιθανή σύγκρουση με τη Ρωσία. Παράλληλα όμως δεν υπάρχει και ενδεχόμενο να εμπλακεί στρατιωτικά τρίτη χώρα. Ολα αυτά τα γνωρίζει πρώτη απ’ όλους η ίδια η Ρωσία, όπως τα γνωρίζουν και οι ΗΠΑ, αλλά και η Βρετανία, η Γαλλία και η Γερμανία. Ολες αυτές οι χώρες έχουν ήδη ξεκαθαρίσει ότι δεν πρόκειται να υπάρξει στρατιωτική εμπλοκή τους. Και πιέζουν, όσο μπορούν, με οικονομικές κυρίως κυρώσεις. Είναι όμως σε θέση αυτές να κάμψουν τον Βλαντίμιρ Πούτιν; Ειδικά από τη στιγμή που η ενεργειακή εξάρτηση της Ευρώπης από τη Ρωσία ανέρχεται σε δραματικά επίπεδα; Οι Αμερικανοί φωνάζουν εδώ και πολλά χρόνια ότι αυτό δεν θα έπρεπε να συμβαίνει. Αλλά στην Ευρώπη ουδείς μέχρι σήμερα είχε πάρει στα σοβαρά αυτές τις ανησυχίες. Οπότε, οι απειλές προς τον Πούτιν είναι ως ένα βαθμό γράμμα κενό. Οχι μόνον λόγω αυτής της εξάρτησης, που ήδη δείχνει τα δόντια της, αλλά και επειδή η Ρωσία δεν νιώθει να απειλείται αληθινά από οποιεσδήποτε οικονομικές ή άλλες συναφείς κυρώσεις θα μπορούσε ο οποιοσδήποτε να της επιβάλλει. Και αν ένιωθε κάποια στιγμή κάποιο κίνδυνο, έχει ήδη φροντίσει να καλυφθεί: η Κίνα έχει ήδη λάβει ξεκάθαρα θέση δίπλα στη Ρωσία.

Το Πεκίνο και η Μόσχα υπογράφουν τη μία συμφωνία μετά την άλλη, σε βαθμό που οι δύο χώρες, με το τόσο προβληματικό παρελθόν, να μιλούν σήμερα για μία νέα «Βαθιά Συμμαχία». Ακόμα κι αν αυτή δεν είναι τόσο… «βαθιά» όσο θέλουν να την περιγράφουν, σίγουρα δεν είναι και αρκετά «ρηχή» ώστε να μη λειτουργεί στην πράξη υπέρ της Ρωσίας στο Ουκρανικό. Αλλωστε, πέρα από όλα τα άλλα, οι δύο χώρες διαθέτουν ένα «όπλο» που, στις διεθνείς τους ισορροπίες, αποδεικνύεται πανίσχυρο: δεν έχουν πίσω τους κοινή γνώμη. Δεν έχουν δημοκρατία, σε αντίθεση με τις απέναντι δυνάμεις, που δεσμεύονται και από τους κανόνες της και από τις αντιδράσεις των λαών τους. Η έλλειψη δημοκρατίας εξασφαλίζει αφάνταστα συγκριτικά πλεονεκτήματα στις διεθνείς κινήσεις του Κρεμλίνου, όπως και του Πεκίνου. Οπως πάντοτε συνέβαινε όταν αυταρχικά καθεστώτα αποφάσιζαν να κινηθούν επιθετικά στις διεθνείς σχέσεις, έναντι άλλων που, παρά τη δύναμή τους, ήταν δημοκρατικά. Και αυτή είναι μία διάσταση με καθοριστική σημασία στην ήδη δεδομένη ισχύ του Πούτιν. Προς αποφυγή παρεξηγήσεων, αυτό δεν σημαίνει σε καμία περίπτωση ότι θα ήταν καλύτερα να μην υπήρχε δημοκρατία στις χώρες της ΕΕ ή στις ΗΠΑ για να αντιμετωπίζουν διεθνείς απειλές. Σημαίνει όμως ότι είναι ένα στοιχείο που δεν μπορεί παρά να λαμβάνεται αναλυτικά υπόψη, ειδικά σε τέτοιου είδους κρίσεις.

Η περίπου παγκόσμιας, πλέον, κλίμακας αναμέτρηση ισχύος που βρίσκεται σε εξέλιξη γύρω από το ζήτημα της Ουκρανίας δεν φαίνεται να έχει καλό τέλος – το μόνο τέτοιο θα ήταν αν η Ρωσία άλλαζε στρατηγικό στόχο επί του θέματος. Και αυτό κάθε άλλο παρά συμβαίνει. Οπότε, το ποιος θα επικρατήσει τελικά είναι περίπου ήδη δεδομένο. Ο τρόπος δεν είναι. Ομως αυτό δεν είναι το πρωτεύον: αυτό είναι το μέχρι πού θα φτάσει ο Πούτιν για να ισορροπήσει την κατάρρευση του σοβιετικού κόσμου.