Τα δένδρα στους δρόμους

Το πρώτο έργο που θα έπρεπε να σχεδιάζει και να υλοποιεί κάθε δήμαρχος στα χρόνια της δεκαετίας του 2020 είναι η δενδροφύτευση κατά μήκος των μικρών και μεγάλων δρόμων και η γενναία ενίσχυση του πρασίνου στους δημόσιους χώρους.

Τα υποδεκαπλάσια ποσοστά πρασίνου ανά κάτοικο των ελληνικών πόλεων έναντι των περισσότερων ευρωπαϊκών πόλεων δείχνουν ότι χτίσαμε βουλιμικά και ισοπεδωτικά τις προηγούμενες δεκαετίες, εις βάρος του αστικού φυσικού περιβάλλοντος. Και αν το οικολογικό ήθος ήταν υποβαθμισμένο παλαιότερα, συνεχίζουν και σήμερα ακόμη να αναπτύσσονται νεόκτιστες περιοχές χωρίς πράσινες προδιαγραφές. Η Αθήνα και η Θεσσαλονίκη διαθέτουν 1-2,5 τ.μ. πρασίνου ανά κάτοικο, όταν η ελάχιστη σύσταση του ΠΟΥ είναι 9 τ.μ., και πόλεις όπως η Βιέννη, το Αμστερνταμ, το Βερολίνο διαθέτουν αντίστοιχα 20, 27, 13 τ.μ. πρασίνου ανά κάτοικο.

Οι πόλεις, φιλοξενώντας ήδη σήμερα το 55% του παγκόσμιου πληθυσμού, καταναλώνουν περισσότερο από το 75% της παγκόσμιας ενέργειας και ευθύνονται για το 70% των παγκόσμιων εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου. Η προσπάθεια αλλαγής του σημερινού υποδείγματος πρέπει να δοθεί και να κερδηθεί στις πόλεις. Η σύγχρονη πρωτοποριακή πολιτική των πόλεων εκφράζεται σε παγκοσμιοποιημένο επίπεδο σήμερα μέσα από το τρίπτυχο πράσινη – έξυπνη – ανθεκτική πόλη.

Φρέσκο οξυγόνο. Μια πόλη όμως χωρίς δένδρα είναι μια ακατάλληλη περιοχή για ανθρώπινη διαβίωση. Η σύγχρονη πόλη στην εποχή της κλιματικής κρίσης, και μετά το σοκ της πανδημίας, χρειάζεται πολλές παρεμβάσεις αλλά κυρίως και πρωτίστως πράσινο. Νέους δημόσιους χώρους, εκτεταμένες ενοποιήσεις και δικτυώσεις του πρασίνου, αλλά και γραμμικές δενδροφυτεύσεις στους δρόμους. Τα δένδρα χωρούν παντού. Ειδικά κατά μήκος των δρόμων, όπου η επίδρασή τους αποκτά υπεραξία και γίνεται περιβαλλοντικά χρήσιμη, καθώς διεισδύει μέσα στις ανθρώπινες ροές. Είναι ο ευκολότερος τρόπος να εξωραΐσουμε την αισθητική φόρμα μιας περιοχής, να επηρεάσουμε θετικά το μικροκλίμα, να προσφέρουμε σκίαση, αντιανεμική προστασία, φρέσκο οξυγόνο, να αναβαθμίσουμε τη γραμμική οπτική κατά μήκος των οδών, που είναι κυρίαρχη στην κινητικότητα της πόλης. Τα δένδρα σε ένα δεύτερο επίπεδο διατηρούν τη βιοποικιλότητα της πόλης, σηματοδοτούν την παράδοση, τη μνήμη, την ιστορία, και ενεργοποιούν δημιουργικούς συνειρμούς στην κινούμενη παλέτα της αστικής ζωής.

Ειδικά για υποβαθμισμένες περιοχές και «σκληρούς» δρόμους είναι μια πρώτη παρέμβαση ανάπλασης, όπως ακριβώς η δράση βελονισμού στο ανθρώπινο σώμα. Πολλοί λένε ότι δεν υπάρχει πλέον διαθέσιμος δημόσιος χώρος, ότι οι μεγάλες πόλεις έχουν κορεστεί. Κάνουν λάθος όμως. Εξυπνες παρεμβάσεις, με «χειρουργική» ακρίβεια, προσφέρουν ακόμη πολλές δυνατότητες πολεοδομικών και συγκοινωνιακών χειρισμών.

Ενα πείραμα στην οδό Ασκληπιού. Ας πάρουμε το παράδειγμα ενός πασίγνωστου δρόμου της Αθήνας: της οδού Ασκληπιού. Ξεκινάει από την οδό Πανεπιστημίου και φτάνει έως τη λεωφόρο Αλεξάνδρας. Εχει μήκος 1.500 μέτρα περίπου, και μονόδρομη φορά προς τη λεωφόρο Αλεξάνδρας. Είναι περιοχή κατοικίας και κάποιων γραφείων στους ορόφους και εμπορικών χρήσεων σποραδικά στα ισόγεια. Κινείται στο όριο μεταξύ Εξαρχείων και Κολωνακίου. Εχει πλάτος 6 μέτρα, όπου τα 2 μέτρα καταλαμβάνονται από νόμιμη στάθμευση και περίπου 1,5 μ. πλάτος για τα πεζοδρόμια εκατέρωθεν. Τα δένδρα είναι σχετικά λίγα και από τη μια πλευρά εκλείπουν παντελώς (εικόνα 1).

Με μια έξυπνη παρέμβαση επέκτασης των πεζοδρομίων κατά 50 εκατοστά, δεν διαταράσσεται καθόλου η κυκλοφοριακή λειτουργία της οδού ούτε το καθεστώς στάθμευσης. Δίνεται όμως η δυνατότητα για δενδροφύτευση ανά 3-5 μέτρα στη νέα αυτή επέκταση. Η δενδροφύτευση συμπληρώνεται, αγκαλιάζει ολόκληρη την οδό, και το μικροκλίμα – μικροπεριβάλλον σε μήκος 1.500 μέτρων αλλάζει ριζικά (εικόνα 2). Μπορούν να φυτευτούν περίπου 300 μικρά δένδρα. Εχουμε δημιουργήσει έναν μικρό πνεύμονα πρασίνου σε ένα κεντρικό σημείο της Αθήνας, κατά μήκος ενός δρόμου σημαντικού πλην υποβαθμισμένου μέχρι σήμερα.

Παρόμοιες παρεμβάσεις μπορούν να γίνουν σε χιλιάδες σημεία της Αθήνας, της Θεσσαλονίκης, και σε όλες τις πόλεις στη χώρα. Και κυρίως σε άκρως υποβαθμισμένα σημεία των αστικών κέντρων όπως είναι η Δυτική Θεσσαλονίκη, η Δυτική Αθήνα και πολλές περιφερειακές αστικές περιοχές.

Η κλιματική ανάπλαση της Πανεπιστημίου. Υπό αυτή την έννοια το έργο οδικής ανάπλασης τη.ς Πανεπιστημίου που εξελίσσεται αυτή τη στιγμή, και που γίνεται με κριτήρια περιβαλλοντικής χωρητικότητας και κλιματικής ανθεκτικότητας, με δενδροφύτευση 167 δένδρων, μείωση των ρύπων και του θορύβου, κυκλοφοριακό μετριασμό, αύξηση του ζωτικού δημοσίου χώρου, επέχει θέση μιας επιδεικτικής και συμβολικής χειρονομίας, για μια νέα γενιά έργων, όπου το νέο – οικολογικό πρόταγμα θα καθορίζει τον σχεδιασμό. Μια δενδροφυτεμένη λεωφόρος μπορεί να είναι και ως 8 βαθμούς πιο δροσερή και να ανατρέψει το μικροκλίμα της περιοχής.

Ο Σταύρος Κωνσταντινίδης είναι πολιτικός μηχανικός – συγκοινωνιολόγος, διευθύνει γραφείο συγκοινωνιακών μελετών και βιώσιμης ανάπτυξης