«Δεν είναι σίγουρο ότι η ΕΕ έχει θέση στο τραπέζι»

Για τις ΗΠΑ η ΕΕ αποτελεί παίχτη κρίσιμης σημασίας για την αντιμετώπιση της ουκρανικής κρίσης, όμως δεν είναι σίγουρο ότι η ΕΕ θα έχει θέση στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων, διότι για τη Ρωσία αποτελεί ζήτημα της στρατηγικής σχέσης Μόσχας – Ουάσιγκτον επισημαίνει ο αντιπρόεδρος και διευθυντής στις Βρυξέλλες του German Marshall Fund (GMF) Ιαν Λέσερ. Ο ειδικός του GMF τονίζει επίσης ότι το Ουκρανικό αποτελεί δοκιμασία για τον διατλαντικό διάλογο, ενώ για την Τουρκία επισημαίνει ότι η ουκρανική κρίση έχει φέρει την Αγκυρα σε πολύ δύσκολη θέση, καθώς είναι εξαιρετικά εκτεθειμένη στις επιπτώσεις μιας σύγκρουσης μεταξύ ΝΑΤΟ και Ρωσίας. Σημειώνει, παράλληλα, το ενδιαφέρον των ΗΠΑ να επανενταχθεί η Τουρκία στη διπλωματία της Ανατολικής Μεσογείου.

Πώς ερμηνεύετε τις πρόσφατες δηλώσεις Πούτιν για το Ουκρανικό, που έγιναν στη διάρκεια συνέντευξης Τύπου με τον Βίκτορ Ορμπάν;

Είναι πολύ δύσκολο να κατανοήσει κανείς τις τελικές του προθέσεις. Υπάρχει συσσώρευση ρωσικών δυνάμεων, υπάρχουν δηλώσεις, αλλά τι επιδιώκει είναι δύσκολο να διαπιστωθεί. Οσον αφορά τις δηλώσεις του ότι το ΝΑΤΟ προκαλεί, ότι ΗΠΑ και ΝΑΤΟ δεν απαντούν στις απαιτήσεις του, δεν πρέπει να εκπλήσσεται. Οι απαιτήσεις του ήταν εξαιρετικά μη ρεαλιστικές. Κάποια σημεία της ατζέντας μπορεί να συζητηθούν και η Δύση ήταν ξεκάθαρη, σχετικά με τον έλεγχο των όπλων, τη μείωση του κινδύνου. Είναι ζητήματα λογικά, που και οι δύο πλευρές θέλουν ούτως ή άλλως να επιδιώξουν, αλλά οι απαιτήσεις του να μειώσει το ΝΑΤΟ τις δυνάμεις του στους ανατολικούς συμμάχους, να σταματήσει την πολιτική ανοιχτών θυρών σε νέα μέλη είναι μη ρεαλιστικές. Δεν έχουν καμία πιθανότητα. Στη χειρότερη περίπτωση τα μηνύματά του είναι πρόσχημα για να επιτεθεί στην Ουκρανία, και δεν θα πρόκειται ίσως για ελάσσονα επίθεση. Στην καλύτερη περίπτωση προσπαθεί να εκτονώσει την έντασή του, ενδεχομένως να επιμηκύνει χρονικά την υπόθεση όσο μπορεί και ίσως να διχάσει ορισμένους συμμάχους, οι οποίοι είναι λιγότερο διατεθειμένοι να ακολουθήσουν σκληρή γραμμή έναντι της Ρωσίας.

Υπάρχουν διαφωνίες εντός του ΝΑΤΟ;

Υπάρχουν ξεκάθαρα κάποιες σχετικά ακραίες φωνές, που δεν εκπλήσσουν, όπως του Βίκτορ Ορμπαν, αλλά υπάρχει ισχυρή συναίνεση σε όλη τη Συμμαχία για το πώς να προσεγγίσουν το ζήτημα αυτό. Είναι λίγο πιο δύσκολο όταν πρόκειται για συγκεκριμένα ερωτήματα για τις κυρώσεις. Τι είδους, τι θα μπορούσε να τις προκαλέσει, εδώ υπάρχουν συζητήσεις, ειδικά με χώρες όπως η Γερμανία και η Ιταλία, αλλά η βασική κατανόηση της κατάστασης είναι κοινή από όλη τη Συμμαχία. Αναπόφευκτα σε ζητήματα τέτοιας κλίμακας θα υπάρχουν διαφορετικές απόψεις για το πώς θα αντιμετωπιστεί, αλλά δεν υπάρχουν διαφορές για τη βασική στάση στη Συμμαχία ούτε στην ΕΕ.

Αξιωματούχοι, υπουργοί, αρχηγοί κρατών επισκέπτονται το Κίεβο, συμπεριλαμβανομένου του τούρκου προέδρου Ερντογάν. Μπορεί να παίξει γεφυροποιό ρόλο μεταξύ Κιέβου και Μόσχας;

Οχι. Είναι κατανοητό το ενδιαφέρον του για να παίξει έναν τέτοιο ρόλο, διότι η κατάσταση αυτή βάζει την Τουρκία σε πολύ δύσκολη θέση. Η Τουρκία είναι εξαιρετικά εκτεθειμένη στις επιπτώσεις μιας σύγκρουσης μεταξύ ΝΑΤΟ και Ρωσίας ή τους κινδύνους μιας σύρραξης γύρω από τη Μαύρη Θάλασσα και αλλού. Η Τουρκία έχει καλές σχέσεις με τη Ρωσία, συμφέροντα σε βιομηχανία, εμπόριο, ενέργεια και ενδιαφέρεται να υπάρξουν λιγότερο επικίνδυνα αποτελέσματα από την κρίση. Παράλληλα, η αμυντική της βιομηχανία έχει συμφέροντα με την Ουκρανία, έχει πουλήσει στρατιωτικό εξοπλισμό, και βέβαια ένα από τα πιο επίμαχα ζητήματα μεταξύ Τουρκίας και Δύσης περιλαμβάνει την αγορά των S-400 από τη Ρωσία. Καθώς οι σχέσεις Δύσης – Ρωσίας χειροτερεύουν οι επιπτώσεις της αγοράς αυτής γίνονται ολοένα και πιο σοβαρές για τους νατοϊκούς συμμάχους της Τουρκίας. Η Τουρκία έχει βρεθεί στη μέση της διαφωνίας και δεν είναι άνετη η θέση αυτή. Η Ρωσία δεν νομίζω ότι θέλει την Τουρκία ως συνομιλητή, ούτε την Ευρώπη θέλει ως συνομιλήτρια, θέλει να μιλήσει μόνο με τις ΗΠΑ. Υπάρχουν συζητήσεις, όπως η επικοινωνία Μακρόν – Πούτιν, που δεν έχουν φέρει αποτέλεσμα. Για τον Πούτιν αποτελεί ζήτημα της στρατηγικής σχέσης Μόσχας – Ουάσιγκτον.

Τελικά, παίζει ρόλο η ΕΕ στις εξελίξεις για το Ουκρανικό;

Η ΕΕ παίζει σημαντικό ρόλο από την πλευρά των ΗΠΑ. Δεν μπορεί να υπάρχει αποτελεσματική απάντηση μέσω κυρώσεων χωρίς την ΕΕ. Για τη Δύση η ΕΕ βρίσκεται στο τραπέζι, είναι παίκτης κρίσιμης σημασίας. Ο πρόεδρος Μπάιντεν έχει δώσει βάρος στο να μη δοθεί η εντύπωση στην ΕΕ ότι μένει εκτός και θεωρεί την ΕΕ ζωτικής σημασίας για τη δυτική στρατηγική. Εχει εξελιχθεί σε σημαντική δοκιμασία του διαντλαντικού διαλόγου. Για πολλά ευρωπαϊκά κράτη, και για την Ελλάδα, υπάρχει ισχυρή διάθεση να διατυπώσουν μια απάντηση στην κρίση στο πλαίσιο ευρωπαϊκής συναίνεσης. Αυτό συμβαίνει για όλες τις χώρες, ακόμη και για τη Γερμανία και τη Γαλλία. Βλέπουν ότι είναι δοκιμασία για την Ευρώπη. Αν αγνοήσεις την ΕΕ θα υπάρχουν επιπτώσεις διαρκείας. Και θα υπάρξουν πολλές επιπτώσεις από την κρίση, προβλήματα ασφάλειας ενέργειας, μεταναστευτικές ροές, κυρώσεις σε όλα τα μέτωπα, ακόμη και αν δεν υπάρχει σύγκρουση. Στο ερώτημα, βέβαια, αν η ΕΕ θα έχει θέση στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων, η απάντηση είναι, «ίσως όχι», διότι η Ρωσία δεν της δίνει αξιοπιστία.

Με αφορμή τη συνάντηση του κύπριου υπουργού Εξωτερικών στην Ουάσιγκτον με τον Αντονι Μπλίνκεν πώς βλέπετε τις εξελίξεις στην Ανατολική Μεσόγειο; Βλέπουμε την Τουρκία να προσεγγίζει χώρες της περιοχής.

Οι ΗΠΑ είναι ξεκάθαρες για το Κυπριακό. Η θέση δεν έχει αλλάξει για δεκαετίες. Υποστηρίζουν μια διζωνική – δικοινοτική ομοσπονδία. Οι ΗΠΑ είναι ευαίσθητες όσον αφορά τους κινδύνους στην Ανατολική Μεσόγειο και η κατάσταση είναι τώρα πιο ήρεμη. Μια λιγότερο προκλητική διπλωματική προσέγγιση στην περιοχή αφορά την Τουρκία, κάτι που φαίνεται σε ορισμένα μέτωπα, όπως με το πιθανό άνοιγμα προς το Ισραήλ. Η Τουρκία μπορεί να επανενταχθεί στη διπλωματία της Ανατολικής Μεσογείου. Υπάρχει συνεχές ενδιαφέρον της Ουάσιγκτον σε αυτό. Η εναλλακτική σημαίνει εντάσεις, που μπορεί να φτάσουν ακόμη και κοντά σε σύγκρουση, όπως είδαμε το 2020, που δεν είναι προς όφελος κανενός. Οι οικονομικές συνθήκες στην Τουρκία είναι δύσκολες και υπάρχει κάθε λόγος να υιοθετήσει ή τουλάχιστον να φανεί ότι υιοθετεί πιο συμβιβαστική προσέγγιση.