Σχέδια «σαν των Τρώων»

Εδώ και δέκα περίπου χρόνια ένα βασικό στοιχείο της ελληνικής πολιτικής στην Ανατολική Μεσόγειο στηριζόταν πάνω σε ένα φιλόδοξο σχέδιο: τον Αγωγό Ανατολικής Μεσογείου, πιο γνωστό ως EastMed. Με βάση τον σχεδιασμό, ο αγωγός θα μετέφερε προς την Ευρώπη το φυσικό αέριο της Ανατολικής Μεσογείου ή τουλάχιστον 10 δισεκατομμύρια κυβικά μέτρα τον χρόνο από αυτό. Το σχέδιο ενδιέφερε την Κύπρο, το Ισραήλ και την Ελλάδα. Ενδιέφερε επίσης τις Ηνωμένες Πολιτείες, καθώς το φυσικό αέριο της περιοχής θα αποτελούσε μια επιπλέον συμβολή στην απεξάρτηση της Ευρωπαϊκής Ενωσης από τις ρωσικές ενεργειακές πηγές. Από την άλλη πλευρά το σχέδιο ήταν τρομερά ενοχλητικό για την Τουρκία, καθώς στην πράξη ακύρωνε όλο το αφήγημα περί Γαλάζιας Πατρίδας: ο αγωγός θα περνούσε ακριβώς μέσα από τις διεκδικούμενες από την Τουρκία θαλάσσιες ζώνες.

Η ελληνική διπλωματία επέμενε στο σχέδιο αυτό. Δεν θα μπορούσαμε να ισχυριστούμε ότι επέμενε φανατικά. Την ίδια στιγμή που οι ιθύνοντες στην Αθήνα χαιρετούσαν με ενθουσιασμό κάθε βήμα που γινόταν προς την υλοποίηση του αγωγού, διατράνωναν την πίστη τους στις ευρωπαϊκές πολιτικές περί «πράσινης ανάπτυξης» που μεταξύ άλλων θα καθιστούσε περιττή την επένδυση στον EastMed! Για τη συνήθη σχιζοφρένεια της ελληνικής εξωτερικής πολιτικής πρόκειται. Συνηθισμένα πράγματα, τίποτα το εξαιρετικό ή το καινούργιο!

Καθώς ο καιρός περνούσε η ελληνική επιμονή πάνω στο σχέδιο αποκτούσε χαρακτηριστικά ατελούς θρησκευτικής πίστης. Τα απτά γεγονότα στοίχειωναν τον αγωγό και απωθούσαν την υλοποίησή του σε αόριστο χρόνο: τα κοιτάσματα που θα τον τροφοδοτούσαν αποδείχθηκαν ανεπαρκή, το κόστος – που ξεκίνησε από τα 7 δισεκατομμύρια – αποδείχθηκε ακόμα πιο βαρύ, οι τεχνικές δυσκολίες – με τον βυθό στα 3.000 μέτρα – έδειχναν αξεπέραστες και, προπαντός, η εκτός νυμφώνος Τουρκία φρόντιζε να υπενθυμίζει τις αντιρρήσεις της έμπρακτα, με τη δύναμη των πολεμικών της πλοίων. Στη δε Αθήνα τα ενεργειακά οράματα  βρίσκονταν στους αστερισμούς του πράσινου – αέρας, ήλιος και οικολογία, τα βασικά του ελληνικού πλούτου. Το αέριο ήταν λιγότερο ύποπτο από τον λιγνίτη αλλά, σε κάθε περίπτωση, δεν ήταν παρά «μεταβατικό».

Πριν από έναν χρόνο, Ελλάδα, Κύπρος και Ισραήλ υπέγραψαν συμφωνία για τον περίφημο αγωγό. «Ιστορική» συμφωνία απεφάνθη ο Πρωθυπουργός της Ελλάδας. Επιχειρήθηκαν μάλιστα και οι πρώτες έρευνες στον βυθό κατά μήκος της διαδρομής του αγωγού. Οι τελευταίες δεν πήγαν μακριά, όπου και αν επιχειρήθηκαν τα τουρκικά πολεμικά ήταν εκεί – φυσικά τα ελληνικά, τα γαλλικά, τα ισραηλινά δεν ήταν! Προφανώς ούτε ο Θεός της Ελλάδας ήταν παρών και έτσι έρευνες δεν έγιναν… Οι δε υπογραφές δεν φτιάχνουν αγωγούς από μόνες τους!

Και μετά ήρθε η ληξιαρχική πράξη θανάτου. Αυτό δεν έγινε με υπογραφές τριών αρχηγών κρατών. Εγινε με ένα non-paper του Στέιτ Ντιπάρτμεντ – των ΗΠΑ φυσικά. Οι Ηνωμένες Πολιτείες δεν ενδιαφέρονται πλέον και ως εκ τούτου το ενδιαφέρον των υπόλοιπων ελάχιστη αξία έχει. Στην Ουάσιγκτον προτείνουν να στραφούν οι ενδιαφερόμενες χώρες σε υποβρύχια καλώδια ηλεκτρικής ενέργειας και άλλες πιο «πράσινες» πρωτοβουλίες. Αφού και η Αθήνα τέτοια «πράσινα» επιθυμεί…

Παραμένει πάντως αμφίβολο αν, με τις παρούσες συνθήκες, ακόμα και τα καλώδια μεταφοράς ηλεκτρικού θα μπορέσουν να διασχίσουν τη «Γαλάζια Πατρίδα»!

Ο Γιώργος Μαργαρίτης είναι καθηγητής Σύγχρονης Ιστορίας στο ΑΠΘ