«Βρισκόμαστε σε ένα σημείο καμπής για το ευρώ»

Το ευρώ ήταν πολιτική επιτυχία, αλλά δεν συνοδεύτηκε εξαρχής από τους απαραίτητους θεσμούς και εργαλεία, με αποτέλεσμα να πληρώσουμε υψηλό τίμημα στη χρηματοπιστωτική κρίση, επισημαίνει ο Χοακίν Αλμούνια, πρόεδρος της δεξαμενής σκέψης CEPS και πρώην επίτροπος Οικονομικών και Νομισματικών Υποθέσεων, αλλά και Ανταγωνισμού αργότερα. Στη συνέντευξή του στα «ΝΕΑ Σαββατοκύριακο» ο ισπανός οικονομολόγος τονίζει ότι έκτοτε η αρχιτεκτονική της ΟΝΕ έχει βελτιωθεί, αλλά χρειάζεται να ενισχυθεί περαιτέρω με αιχμή την αναθεώρηση των δημοσιονομικών κανόνων και την εξέλιξη του Ταμείου Ανάκαμψης σε μονιμότερο εργαλείο.

Είκοσι χρόνια μετά τη δημιουργία του ευρώ, πώς κρίνετε την πορεία του ενιαίου νομίσματος;

Η εισαγωγή του ευρώ πριν από 20 χρόνια ήταν πολιτική επιτυχία, και παραμένει επιτυχία, 20 χρόνια αργότερα. Το ευρώ έχει εδραιωθεί ως το δεύτερο ισχυρότερο νόμισμα, αντικρούοντας τον πεσιμισμό που εξέφρασαν πολλοί, ειδικά στη διάρκεια της χρηματοπιστωτικής κρίσης. Το ενιαίο νόμισμα θα έχει πολλές ακόμα επετείους στο μέλλον. Είναι αξιόπιστο και αποτελεί πολιτική επιτυχία για την ευρωπαϊκή ολοκλήρωση.

Υπήρξαν, όμως, αρκετές δυσκολίες στην εικοσαετή πορεία του, ειδικά στη χρηματοπιστωτική κρίση.

Η κρίση, που ξέσπασε, έναν χρόνο μετά το 2009, όταν το ευρώ έκλεισε δέκα χρόνια από τότε που εισήχθη πρώτα ως «εικονικό» νόμισμα το 1999, όταν κλείδωσαν οι ισοτιμίες, ανέδειξε ότι οι δομές, τα εργαλεία και οι θεσμοί γύρω από το ευρώ, η αρχιτεκτονική της ΟΝΕ, ήταν ελλιπής. Το ευρώ ήταν πολιτική επιτυχία, αλλά η αποτυχία ήταν και παραμένουν οι αδυναμίες στην αρχιτεκτονική της ΟΝΕ. Η αρχιτεκτονική αυτή βελτιώθηκε στην κρίση, όταν τοποθετήθηκαν νέα εργαλεία, ο ESM, οι δύο πρώτοι πυλώνες της τραπεζικής ένωσης. Δεν υπήρχαν στον αρχικό σχεδιασμό και στη χρηματοπιστωτική κρίση πληρώσαμε υψηλό τίμημα.

Και ο τρίτος πυλώνας της τραπεζικής ένωσης, ένα κοινό σύστημα εγγύησης καταθέσεων, λείπει ακόμη. Πήραμε μαθήματα από την κρίση, έγινε, επίσης, καλύτερη ερμηνεία και εφαρμογή των δημοσιονομικών κανόνων. Η νομισματική ένωση είναι καλύτερη από αυτήν που είχαμε το 2008, αλλά υπάρχουν ακόμη πολλά να γίνουν.

Η συζήτηση για την αναθεώρηση των δημοσιονομικών κανόνων έχει ανοίξει, αλλά υπάρχουν διαφορές.

Υπάρχει βούληση να ενισχυθεί η ΟΝΕ και οι συζητήσεις γίνονται για το πώς θα ενισχυθεί. Το Σύμφωνο Σταθερότητας και Ανάπτυξης είχε αναθεωρηθεί το 2011 και 2012, αλλά χρειάζονται περαιτέρω αλλαγές. Πρέπει να βελτιώσουμε τους δημοσιονομικούς κανόνες, οι οποίοι απαιτούνται για τη σωστή λειτουργία της ΟΝΕ. Ο κανόνας του 60% για το χρέος δεν είναι πλέον αξιόπιστος. Θα πρέπει επίσης να δούμε πώς θα αποκτήσουμε κοινή δημοσιονομική ικανότητα, πώς θα εξελίξουμε το NGEU για το μέλλον. Θα παραμείνει προσωρινό εργαλείο ή θα ενισχύσουμε την κεντρική έκδοση χρέους. Θα έχουμε ειδική μεταχείριση για τις επενδύσεις εντός των δημοσιονομικών κανόνων; Στο μέλλον θα χρειαστούμε τεράστιες επενδύσεις για την πράσινη και ψηφιακή μετάβαση, για τη στήριξη των συστημάτων υγείας. Υπάρχουν σημαντικά ερωτήματα, που πρέπει να απαντηθούν για να καθορίσουμε τη μελλοντική μορφή του δημοσιονομικού πλαισίου.

Βρισκόμαστε λοιπόν σε σημείο καμπής για το ευρώ;

Ναι. Τώρα, που έχουμε χτυπηθεί από την πανδημία και προσπαθούμε να επιστρέψουμε τις οικονομίες στα προ πανδημίας επίπεδα, χρειαζόμαστε ανάπτυξη και επενδύσεις. Χρειάζεται επίσης να μειώσουμε τις ανισότητες, να ενισχύσουμε την κοινωνική συνοχή, να βελτιώσουμε τις κοινωνικές πολιτικές, το κοινωνικό κράτος. Την ίδια ώρα πρέπει να διατηρήσουμε τις οικονομίες ανθεκτικές, να έχουμε βιώσιμο αναπτυξιακό μοντέλο. Εχουμε πολλά να κάνουμε. Πριν από το τέλος του 2023 χρειαζόμαστε ένα νέο πλαίσιο δημοσιονομικών κανόνων. Πρέπει επίσης να ενισχύσουμε τη λειτουργία του Ευρωπαϊκού Εξαμήνου, το οποίο πριν από την πανδημία δεν ήταν αρκετά αξιόπιστο. Τώρα με τα εθνικά σχέδια ανάκαμψης, τα οποία περιλαμβάνουν μεταρρυθμίσεις, μπορούμε να προχωρήσουμε σε καλύτερο συντονισμό των οικονομικών πολιτικών με τους δημοσιονομικούς κανόνες και τη νομισματική πολιτική της ΕΚΤ. Η νομισματική πολιτική της ΕΚΤ βελτιώθηκε το 2012 και έκτοτε ο προσανατολισμός της έχει βελτιωθεί προς το καλύτερο. Αλλά τώρα φτάνει στα όριά της με τις πληθωριστικές πιέσεις και τα αρνητικά επιτόκια, οπότε οι δημοσιονομικές πολιτικές χρειάζεται να συνεισφέρουν περισσότερο στη καλή διαχείριση των μακρο-οικονομικών πολιτικών. Δεν μπορεί να αποτελούν το άθροισμα των εθνικών δημοσιονομικών πολιτικών, πρέπει να αποκτήσουμε κεντρική δημοσιονομική ικανότητα που να δίνει τον προσανατολισμό στο σύνολο των δημοσιονομικών πολιτικών της ευρωζώνης με τρόπο συνεκτικό και σε σχέση με την εξέλιξη των οικονομιών μας. Πρέπει να επιμηκύνουμε το πλαίσιο, που τέθηκε σε εφαρμογή με την κρίση της πανδημίας, το NGEU.

Ποιες αδυναμίες ή λάθη έπαιξαν καθοριστικό ρόλο στις μετέπειτα εξελίξεις;

Η έλλειψη κατάλληλων εργαλείων και θεσμών, και η υπερβολική επικέντρωση στα προβλήματα, που προέκυπταν λόγω των δημοσιονομικών ανισορροπιών, κάτι που αλήθευε για την Ελλάδα, η οποία είχε στην αρχή της χρηματοπιστωτικής κρίσης υψηλό δημόσιο χρέος και αυξανόμενα ελλείμματα. Η διόρθωση, που απαιτήθηκε, ήταν υπερβολική και επικεντρώθηκε, στην αρχή κυρίως, στις δημοσιονομικές ανισορροπίες και όχι στα προβλήματα, που θα δημιουργούσε μια βαθιά ύφεση στην Ελλάδα. Επίσης, η «θεραπεία» που εφαρμόστηκε στην Ελλάδα, χρησιμοποιήθηκε και σε άλλες χώρες, που είχαν διαφορετικά προβλήματα. Η Ιρλανδία και η Ισπανία είχαν σοβαρό πρόβλημα με το έλλειμμα τρεχουσών συναλλαγών και προβλήματα στο χρηματοπιστωτικό σύστημα. Αλλά και οι δύο χώρες μπήκαν στην κρίση με πλεονάσματα. Δεν υπήρχε λόγος να δοθεί η ίδια «θεραπεία» για όλες τις χώρες. Με την πανδημία συνειδητοποιήσαμε ότι χρειαζόμαστε να διορθώσουμε τα λάθη που δεν αντιμετωπίστηκαν στην προηγούμενη κρίση.

Πώς βλέπετε το εγχείρημα για τη δημιουργία του ψηφιακού ευρώ;

Ολες οι κεντρικές τράπεζες, όχι μόνο η ΕΚΤ, προετοιμάζονται για το πώς θα δημιουργήσουν ψηφιακό νόμισμα. Η Κίνα προπορεύεται στην προσπάθεια αυτή. Δεν είναι εύκολη η εφαρμογή της ιδέας και οι κεντρικές τράπεζες και η ΕΚΤ γνωρίζουν τις δυσκολίες και τους κινδύνους.