Επενδύσεις, ο μεγάλος ασθενής

Εδώ και σχεδόν δύο χρόνια η οικονομία μας πλήττεται από τις επιπτώσεις της πανδημίας και η προσοχή όλων βρίσκεται στραμμένη στην πτώση της ιδιωτικής κατανάλωσης. Ελάχιστα όμως φαίνεται να μας απασχολεί το ιδιαίτερα ανησυχητικό φαινόμενο της στασιμότητας των επενδύσεων.

Ο κατήφορος για τις επενδύσεις ξεκίνησε αμέσως μετά την κρίση του 2008. Η πτώση υπήρξε ιλιγγιώδης. Από περίπου 60,5 δισ. ευρώ το 2008 ο ετήσιος ακαθάριστος σχηματισμός παγίου κεφαλαίου έπεσε στα περίπου 20 δισ. ευρώ το 2013, επίπεδο στο οποίο διατηρούνται έως σήμερα. Σήμερα οι επενδύσεις αναλογούν μόλις στο 11,7% του ΑΕΠ, που είναι με διαφορά το μικρότερο ποσοστό στις χώρες της ΕΕ, με την αμέσως επόμενη χώρα, την Πολωνία, να συγκεντρώνει 16,6%, ενώ η Ιρλανδία, μια περιφερειακή χώρα που χτυπήθηκε από την κρίση και ανήκε μαζί με την Ελλάδα στις περιβόητες PIIGS, συγκεντρώνει με διαφορά το μεγαλύτερο ποσοστό επενδύσεων προς το ΑΕΠ της στην ΕΕ.

Η δυσμενής αυτή κατάσταση γίνεται δυσμενέστερη αν στη συλλογιστική μας εισάγουμε την έννοια των αποσβέσεων που αποτελούν τον λογιστικό υπολογισμό του παγίου κεφαλαίου που απαξιώνεται. Προκύπτει ότι εδώ και 10 χρόνια οι αποσβέσεις στην ελληνική οικονομία είναι μεγαλύτερες από τις επενδύσεις.

Το άθροισμα των ακαθάριστων επενδύσεων την περίοδο 2010-2020 ήταν 243,7 δισ. ευρώ, ενώ το άθροισμα των αποσβέσεων ήταν 336,8 δισ. ευρώ. Αυτό σημαίνει ότι στο διάστημα αυτό σημειώθηκε μια απαξίωση του παγίου κεφαλαίου της ελληνικής οικονομίας η οποία ανέρχεται στα 94,1 δισ. ευρώ, με ό,τι αυτό συνεπάγεται για την παραγωγικότητα, την προστιθέμενη αξία και τις αναπτυξιακές προοπτικές της χώρας.

Οι λόγοι της κατάρρευσης των επενδύσεων ποικίλλουν. Σχετίζονται τόσο με τη μείωση της ζήτησης, λόγω της οικονομικής κρίσης, όσο και με διαρθρωτικά προβλήματα της ελληνικής οικονομίας για δεκαετίες. Καταλυτικό ρόλο έπαιξε και η διακοπή της παροχής ρευστότητας από το τραπεζικό σύστημα ειδικά στις μικρότερες επιχειρήσεις.

Εν κατακλείδι, οι επενδύσεις είναι σημαντικές για τον απλό λόγο ότι δημιουργούν το υπόβαθρο για τη μελλοντική ανάπτυξη μιας οικονομίας, όμως έρχονται δύσκολα, καθώς αποτελούν παράγωγο της εγχώριας και αλλοδαπής (ιδιωτικής και δημόσιας) καταναλωτικής ζήτησης. Απαιτείται λοιπόν ένα μακρόπνοο στρατηγικό σχέδιο για την ανάκαμψή τους. Ενα σχέδιο που θα εστιάζει τόσο στην τόνωση της εγχώριας ζήτησης όσο και στη δημιουργία ενός ελκυστικού περιβάλλοντος.

Η μερική ανάκαμψη που παρατηρούμε στην κατασκευή ακινήτων προφανώς και αποτελεί θετικό στοιχείο αλλά δεν μπορούμε να επιστρέψουμε το επενδυτικό-αναπτυξιακό μοντέλο του παρελθόντος, καθώς ο κατασκευαστικός κλάδος, αν και είχε κάποια οφέλη για συγγενείς κλάδους, δεν συνεισέφερε ιδιαίτερα στο να ενταχθεί αποτελεσματικά η χώρα μας σε κάποια διεθνή αλυσίδα αξίας.

Και καταλήγοντας, όταν μιλάμε για επενδύσεις δεν αναφερόμαστε μόνο σε επενδύσεις μεγάλων ομίλων. Η αύξηση και η αναβάθμιση του υλικού και άυλου κεφαλαίου πρέπει να αφορά το σύνολο των επιχειρήσεων για λόγους τόσο οικονομικής αποτελεσματικότητας όσο και κοινωνικής ευημερίας. Ζητούμενο λοιπόν είναι να αναπτύξουμε ένα οικοσύστημα στο οποίο επιχειρήσεις διαφορετικών μεγεθών και κλάδων αλληλοσυμπληρώνονται και ανταγωνίζονται αποτελεσματικά και σταδιακά να ενταχθούν σε κάποια διεθνή αλυσίδα αξίας.

Ο δρ Δημήτρης Γιακούλας είναι επιστημονικό στέλεχος του ΙΜΕ-ΓΣΕΒΕΕ και διδάσκει οικονομικά στο Τμήμα Διεθνών, Ευρωπαϊκών και Περιφερειακών Σπουδών του Παντείου Πανεπιστημίου