Ο θρίαμβος του ανορθολογισμού

Δύο χρόνια τώρα η πανδημία έχει αλλάξει τη ζωή μας. Οπως όλες οι κρίσιμες εποχές έχει και αυτή βγάλει στην επιφάνεια τις κρυμμένες παθογένειες μιας κοινωνίας που ως τώρα σπάνια είχαμε ευκαιρία να τις εντοπίσουμε. Δεν είναι κάτι που παρατηρείται μόνο στην Ελλάδα – το φαινόμενο είναι παγκόσμιο. Ζούμε μέσα σε ένα τεράστιο κύμα ανορθολογισμού, συντελείται παντού μια επιστροφή στον Μεσαίωνα, που οδηγεί τους ανθρώπους στην άρνηση της πραγματικότητας και στην αμφισβήτηση της αυθεντίας επειδή τη συγχέει με το κατεστημένο.

Σε όλα τα μήκη και πλάτη του πλανήτη η δημοκρατία υποχωρεί καθημερινά, κατά κράτος. Πολλές από τις δημοκρατίες που δεν έχουν ακόμη υποκύψει στην ξεκάθαρη άνοδο της Ακροδεξιάς είναι ψευδεπίγραφες. Και ο κόσμος, οι πολίτες δηλαδή, βρίσκεται σε μια περιδίνηση αβεβαιότητας και αμφιβολίας. Αστεγοι, εξαθλιωμένοι οικονομικά άνθρωποι πληθαίνουν στις πόλεις, άντρες σκοτώνουν τις γυναίκες τους, πρώην, νυν και υποψήφιες, γυναίκες σκοτώνουν τα παιδιά τους, μαθητές σκοτώνουν τους συμμαθητές τους, συμμορίες ανηλίκων δολοφονούν, μαθητές συμπλέκονται μεταξύ τους. Και στη μέση μιας πρωτοφανούς πανδημίας, ενώ η επιστήμη έχει επιτέλους βρει τον τρόπο να την αντιμετωπίσουμε με τα εμβόλια, χιλιάδες χιλιάδων άντρες και γυναίκες σε όλον τον κόσμο αρνούνται να εμβολιαστούν ενάντια στον κορωνοϊό, ενώ διαδηλώνουν και συμπλέκονται με την αστυνομία.

Το φαινόμενο των «ψεκασμένων», αυτές οι αμέτρητες χιλιάδες των πολιτών, πώς και πότε προέκυψε άραγε; Σε τι οφείλεται η άρνηση απέναντι στα πάντα; Η απάντηση είναι πολύ ανησυχαστική, γιατί δείχνει πως οι κοινωνίες έχουν πάρει ολέθριο κατήφορο. Ο Ελιοτ γράφει «οι άνθρωποι δεν αντέχουν πολλή πραγματικότητα». Και με το γύρισμα της χιλιετίας η πραγματικότητα που έχουμε αντέξει είναι πάρα πολλή για τις ανθρώπινες αντοχές. Μέσα σε αυτή την πρόσφατη εικοσαετία χάθηκε κάθε εμπιστοσύνη πολλών ανθρώπων στους κρατικούς θεσμούς, στους νόμους, στη Δικαιοσύνη, στις φαρμακευτικές εταιρείες, στις διεθνείς συνθήκες, στα θρησκευτικά δόγματα και στις πολιτικές ιδεολογίες. Η έκπτωση της παιδείας συμβάλλει και αυτή σημαντικά. Και ο ανορθολογισμός τείνει να γίνει ιδεολογία.

Δεν είναι όλοι ολιγοφρενείς όσοι μπροστά στον κίνδυνο του επώδυνου και μοναχικού θανάτου στις ΜΕΘ, ενάντια σε κάθε λογική, ενάντια στο ίδιο το ένστικτο της αυτοσυντήρησης, προτιμούν τον θάνατο από ένα τσίμπημα στο μπράτσο. Είναι άνθρωποι που είτε έχασαν την πίστη τους σε ό,τι τους περιβάλλει είτε δεν είχαν την ευκαιρία, για ένα πλήθος λόγους, να την αποκτήσουν. Ο εκδημοκρατισμός της πληροφόρησης μέσω Internet, όπου προβάλλονται επί ίσοις όροις οι απόψεις των ειδικών και οι απόψεις των ηλιθίων, βοηθά και αυτός με τη σειρά του. Και (για τα καθ’ ημάς) ένας μεγάλος αριθμός από Ταλιμπάν της Εκκλησίας ασκεί ολέθρια επιρροή στο ποίμνιό του, ενώ η Ιεραρχία, στο πιο κρίσιμο διάστημα της πανδημίας, τήρησε στάση επαμφοτερίζουσα.

Οι κρίσεις βγάζουν έξω τον χειρότερο εαυτό μιας κοινωνίας. Επειδή όμως πάντα συμβαίνει και το αντίθετο (παράδειγμα ο εθελοντισμός, λίγοι φωτισμένοι ιεράρχες, κάποιοι έγκυροι σχολιαστές, το συντεταγμένο κράτος και οι ήρωες γιατροί και νοσηλευτές, αλλά και όσοι πολίτες νιώθοντας ευθύνη απέναντι στο κοινωνικό σύνολο πειθάρχησαν στον εγκλεισμό και εμβολιάστηκαν) πρέπει να ελπίζουμε με τον νέο χρόνο πως πολλά από αυτά τα στραβά θα ισιώσουν και θα ξαναβρούμε ως άτομα και ως κοινωνία τη χαρά της επικοινωνίας, την υγεία Μας και την αισιοδοξία μας για το αύριο, που πρέπει πάντα να κυριαρχεί. Αλλά και να προσπαθήσουμε για αυτά.

Ο Αλέξης Πανσέληνος είναι από τους σημαντικότερους έλληνες πεζογράφους. Πρόσφατα επανακυκλοφόρησε από το Μεταίχμιο το μυθιστόρημά του «Κουτσός άγγελος», μια νουάρ ιστορία στα χρόνια της Κατοχής