Οι επιθέσεις στις ελίτ

To άρθρο του «Economist» εστιάζει εν μέρει στην αύξηση του προϋπολογισμού ως απόδειξη πως η πολιτική της κυβέρνησης Τζόνσον διαφέρει από την κλασική πολιτική των Συντηρητικών (π.χ. επί Θάτσερ) που έδινε έμφαση στις αποκρατικοποιήσεις και στον όσο το δυνατόν μειωμένο ρόλο του κράτους. Ομως, το άρθρο παραλείπει να κάνει αναφορά σε μια σειρά μέτρων της κυβέρνησης Τζόνσον που συνάδουν απόλυτα με τις αρχές του φιλελευθερισμού που παραδοσιακά βρίσκονται στον ιδεολογικό πυρήνα του Συντηρητικού Κόμματος. Πρόσφατα παραδείγματα αυτής της πολιτικής μπορούν να θεωρηθούν η αρχική αντίδραση (ή, πιο σωστά, η έλλειψη συντονισμένης κρατικής αντίδρασης/παρέμβασης) της κυβέρνησης Τζόνσον στην επέλαση του COVID-19, η πλήρης άρση όλων των μέτρων προστασίας κατά του COVID στην Αγγλία από τον Αύγουστο του 2021 και η έμφαση που δόθηκε στη προσωπική ευθύνη για τη καταπολέμηση του ιού, η άρνηση έκδοσης COVID passports (παρά μόνο για ταξιδιωτικούς λόγους), η σημαντική περαιτέρω μείωση του κοινωνικού κράτους (π.χ. οι περικοπές στο σύστημα universal credit) και η «απελευθέρωση» της αγοράς λόγω Brexit.

Το άρθρο σχολιάζει πολύ πιο εύστοχα τον τρόπο με τον οποίο η κυβέρνηση υποκινεί και τροφοδοτεί τα λεγόμενα culture wars. Πράγματι, η κυβέρνηση Τζόνσον εξαπολύει συχνά επιθέσεις εναντίον των φερόμενων «ελίτ», έναν όρο που χρησιμοποιεί απαξιωτικά για να περιγράψει τους πιο εύπορους κατοίκους των μεγάλων αστικών κέντρων, το δημοσιογραφικό τμήμα του BBC, την πανεπιστημιακή κοινότητα και τους εκπροσώπους της δικαστικής εξουσίας. Οι συγκεκριμένες κοινωνικές ομάδες, κυρίως από την εποχή των κυβερνήσεων Μπλερ και μετά, στράφηκαν προς το κόμμα των Εργατικών. H τακτική επιθέσεων εναντίον των «ελίτ» από τους Συντηρητικούς απέδωσε (εκλογικούς) καρπούς (το αναπάντεχο αποτέλεσμα του δημοψηφίσματος για το Brexit θεωρήθηκε εν μέρει αντίδραση στις ελίτ) και προσέλκυσε για πρώτη φορά πολλούς ψηφοφόρους της εργατικής τάξης του αγγλικού Βορρά που μέχρι πρόσφατα ήταν προπύργιο του κόμματος των Εργατικών. Η στροφή της εργατικής τάξης προς τη Δεξιά έδωσε το έναυσμα στον Τζόνσον να επαναπροσδιορίσει τους Συντηρητικούς ως το κόμμα που αντιστέκεται στις ελίτ.

Η κυβέρνηση, όπως ισχυρίζεται το άρθρο, έχει όντως υιοθετήσει μια σειρά άκρως παρεμβατικών πολιτικών που στοχεύουν στην αποδυνάμωση των συγκεκριμένων «ελίτ». Παραδείγματος χάριν, τον τελευταίο μήνα συζητείται στο Κοινοβούλιο νομοσχέδιο που αποσκοπεί στη μερική αποδυνάμωση της δικαστικής εξουσίας (The Judicial Review and Courts Bill, 2021). Αφορμή για την εισαγωγή του συγκεκριμένου νομοσχεδίου φέρεται ότι ήταν οι διαδοχικές δικαστικές ήττες της κυβέρνησης ενώπιον του Ανώτατου Δικαστηρίου του Ηνωμένου Βασιλείου, κυρίως σε θέματα υλοποίησης του Brexit. Η κυβέρνηση παρουσίασε αυτές τις ήττες ως μια απόπειρα των ελίτ να ανατρέψουν το αποτέλεσμα του δημοψηφίσματος μέσω της δικαστικής οδού, παρ’ όλο που οι συγκεκριμένες αποφάσεις απλά υποχρέωσαν την κυβέρνηση να ζητήσει την έγκριση της Βουλής για την εκκίνηση και την ολοκλήρωση της διαδικασίας του Brexit. Παράλληλα, ο υπουργός Δικαιοσύνης Dominic Raab ανακοίνωσε πως η κυβέρνηση σχεδιάζει την αναδιαμόρφωση του νόμου περί ανθρωπίνων δικαιωμάτων (Human Rights Act, 1998), έναν νόμο που εισήγαγε η κυβέρνηση Μπλερ, με το σκεπτικό πως έχει ενδυναμώσει υπέρμετρα τη δικαστική εξουσία και θέτει εμπόδια στην υλοποίηση κυβερνητικής και κοινοβουλευτικής πολιτικής.

Μπορεί, όπως ισχυρίζεται ο αρθρογράφος του «Economist», τέτοια μέτρα να αποτελούν δείγματα «κυβερνητικού ακτιβισμού» που απέχουν από τις παραδοσιακές αξίες του Συντηρητικού Κόμματος, αλλά από μια άλλη οπτική αποτελούν μια απόπειρα επιστροφής στη συντηρητική, προ Μπλερ εποχή.

Ο δρ Δημήτρης Καγιαρός είναι επίκουρος καθηγητής Δημοσίου Δικαίου και Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων στη Νομική Σχολή του Πανεπιστημίου Durham