Η ξεφωνημένη

Ο νοσταλγικός τόνος που επικράτησε στα περισσότερα από τα δημοσιεύματα για τον θάνατο της θρυλικής «Φτερούς» -κατά κόσμον Ανδρέα Νομικού -, καθώς και η πικάντικη αναπαραγωγή των αστικών μύθων που τη συνόδευσαν σε όλο τον μακρύ βίο της (πέθανε στα 84 της), ήρθαν να επισκιάσουν, αν όχι να συσκοτίσουν πλήρως μια άλλη πλευρά της ιστορίας της, λιγότερο ή και καθόλου ευτράπελη, από εκείνες που μας αρέσει διαχρονικά να κρύβουμε κάτω από το χαλί του συλλογικού μας υποσυνείδητου. Είναι αλήθεια πως πολλοί Αθηναίοι που έχουν ήδη πατήσει τα πενήντα διασταυρώθηκαν κάποια στιγμή στον δρόμο με την εν λόγω καλτ φιγούρα. Θυμάμαι ένα δικό μου συναπάντημα μαζί της πριν κλείσω τα εννέα, όπως και την ειλικρινή απορία μου προς τη Ρεγγίνα, τη θετή μου μητέρα: «Τι κάνει αυτός, μαμά;». «Είναι τοιούτος», αποκρίθηκε η μητέρα μου μάλλον ενοχλημένη, πυκνώνοντας το μυστήριο αντί να το ξεδιαλύνει· ως δασκάλα, εξάλλου, αποκλείεται να μπέρδεψε το «κάνει» με το «είναι».

Μπορεί ο Ανδρέας Νομικός να έκανε ένα «πέρασμα» από δεκάδες ταινίες κατά τα sixties και τα seventies, υποδυόμενος σχεδόν πάντοτε τον εαυτό του (για την ακρίβεια, τη δημόσια persona που είχε υιοθετήσει βιοποριζόμενος), αλλά τα αξιοσημείωτα είναι άλλα. Κατά πρώτον, οι ταινίες αυτές ήταν αποκλειστικά κωμωδίες, λες και αυτονόητα μια «φτερού» δεν θα μπορούσε να έχει θέση σ’ ένα δράμα. Κατά δεύτερον, μπορεί στον ίδιον να μην ανέθεσαν ποτέ ρόλο πρωταγωνιστή ή συμπρωταγωνιστή (δεν ήταν καν ηθοποιός ο άνθρωπος), αλλά ονομαστοί πρωταγωνιστές και συμπρωταγωνιστές – ενδεικτικά αναφέρω τον Τάκη Μηλιάδη, τον Σταύρο Παράβα και τον Σωτήρη Μουστάκα – ανάλωσαν ένα σημαντικό κομμάτι της καλλιτεχνικής τους σταδιοδρομίας ή/και ταυτίστηκαν ολοκληρωτικά με στοιχεία από την persona της «Φτερούς»· ειδικά ο Παράβας ένιωσε κάποια στιγμή την ανάγκη να «αποχαρακτηριστεί» κοπιάροντας κόντρα ρόλους μόρτη, όπως στο «Κοροϊδάκι της πριγκηπέσσας» και τον «Μάγκα με το τρίκυκλο», γυρισμένες αμφότερες την ίδια χρονιά (1972).

Η μανιέρα της «Φτερούς» κυριαρχεί ακόμη και σήμερα στο θέατρο και στην τηλεόραση επιβεβαιώνοντας ότι τροφοδοτεί και (ανα)τροφοδοτείται από το λαϊκό στερεότυπο, σύμφωνα με το οποίο οι ομοφυλόφιλοι χωρίζονται σε δύο ευδιάκριτες κατηγορίες: τις «κρυφαδερφές» και τις «ξεφωνημένες». Οι «ξεφωνημένες» γίνονται αποδεκτές (ή έστω ανεκτές) από τον στρέιτ «υγιή» πληθυσμό μονάχα υπό την προϋπόθεση ότι θα αποδεχτούν οι ίδιες την «ιδιομορφία» τους – θα ξεφωνίσουν, εν ολίγοις, τη σεξουαλική τους ταυτότητα ως υστερική παραλλαγή/παραμόρφωση της γυναικείας. Δεν ισχύει το ίδιο για τις «κρυφαδερφές». Οσοι επιλέγουν να ενθυμούνται μόνο τη γραφική διάσταση της «Φτερούς», επιλέγουν και να λησμονούν ότι το σήμα κατατεθέν του Ανδρέα Νομικού – «Φτεραααά!» – ήταν και ο σταυρός του μαρτυρίου για όσα τρυφερά βλαστάρια ξεμύτιζαν στις λαϊκές γειτονιές με όχι αρκούντως ανδροπρεπές βάδισμα ή κούνημα· ξεφωνίζοντας αυτές τις υπάρξεις «διασκέδαζε» γενεές επί γενεών μια macho ομοφοβική κοινωνία.

Το σύνδρομο της «ξεφωνημένης» δεν είναι παρά μεταλλαγμένο το σύνδρομο του «μπάρμπα Θωμά»: προορισμός του «νέγρου» είναι να  ψυχαγωγεί τους «λευκούς»· η διανοητική ηλικία του  δεν υπερβαίνει ποτέ το παιδικό στάδιο ανάπτυξης (γι’ αυτό και στις φυτείες  ακόμη κι έναν γέρο «νέγρο» τον αποκαλούσαν ισοβίως «boy»). Ο φαταλισμός της «ξεφωνημένης» έσπασε στην πατρίδα μας κατά τη δεκαετία του 1980: τότε κυκλοφόρησε το περιοδικό «Το κράξιμο» με ιδρυτή κι εκδότη τον Παύλο Ρεβενιώτη, γνωστότερον ως η «εκδιδόμενη τραβεστί Πάολα». Το «Κράξιμο» τόλμησε για πρώτη φορά να αναποδογυρίσει τους κανόνες: να κράξει εκείνους που κράζουν. Το λες και προπομπό του σύγχρονου ξεφωνητού (outing), όπως επικράτησε με την πολιτική ορθότητα τα τελευταία χρόνια.