Με τα φτερά του Ανδρέα

Οταν προχθές πέρασε από την οθόνη του κινητού μου η είδηση ότι πέθανε, σε ηλικία 84 ετών, ο Ανδρέας Νομικός, την προσπέρασα αδιάφορα. «Ποιος είναι αυτός; Δεν τον ξέρω» σκέφθηκα. Χρειάστηκε να επανέλθει στο scrolling δυο – τρεις φορές για να συνειδητοποιήσω ότι επρόκειτο για τον «Ανδρέα τη Φτερού», τον τελευταίο τύπο της Αθήνας.

Δεν θυμάμαι πότε πρωτάκουσα γι’ αυτόν ούτε πότε τον είδα για πρώτη φορά. Θυμάμαι μόνο ότι μιλούσε μαζί του η μητέρα μου τότε που με έπαιρνε μαζί της σε εκείνες τις βόλτες στον «μαγικό κόσμο των κουμπιών», στα καταστήματα με είδη ραπτικής της οδού Ευαγγελιστρίας και των παρόδων της. Του πέταγε μια φιλοφρονητική ατάκα, της απαντούσε, έχω την εντύπωση ότι την έλεγε «Φανάκι».

Το «Φανάκι», η μαμά μου, είχε πάντα πολύ καλές σχέσεις με τους «τύπους» της πόλης, τις μορφές του πολύχρωμου περιθωρίου. Γέννημα – θρέμμα της Ερμούπολης Σύρου (μία πόλη – λιμάνι με ιδιαίτερα χαρακτηριστικά) είχε εξοικειωθεί από μικρή με τη διαφορετικότητα. Την έβρισκε χαριτωμένη αλλά και απαραίτητη μέσα στην ομοιομορφία της μεσοαστικής τοιχογραφίας. Οταν αναφερόμασταν σε κάποιον suis generis, η κλασική επωδός της ήταν «Είχαμε έναν (ή μία) στη Σύρα». Εννοούσε τον Βαρέλα, τη Λυμπερίαινα, τις Σαλούστραινες, τον Φακορέλη (στην κηδεία του παππού μου, αντί για παρηγορητικό χάδι, της έδωσε ένα χαστούκι που την έκανε να αναλυθεί σε γέλια, απαραίτητο παυσίλυπον για τις κηδείες στον τόπο μου). Τύποι με συμπεριφορές, εμφάνιση ή χούγια εκτός των κανόνων που όμως, με κάποιον τρόπον, ήταν απόλυτα ενταγμένοι στην κανονικότητα.

Σαν κι αυτούς ήταν και η «Φτερού» της μικρής μας πόλης. Με μία μαγκιά, ένα είδος «ευγενή τσαμπουκά» που υπερέβαινε τις σιθρού φανέλες του και τη θηλυπρεπή φωνή του, επέβαλε τη διαφορετικότητα σε μια εποχή που ήταν αποδεκτή, και υπό όρους, μόνο ως καρικατούρα λαϊκών επιθεωρήσεων. Ο Ανδρέας – συνειδητά ή ασυνείδητα, ποιος ξέρει; – την απενοχοποίησε ως ένας άνθρωπος που δεν χρειαζόταν να αποδείξει τίποτα, που έχοντας φροντίσει ο ίδιος να σβήσει την τιμή του, δεν μπορούσε κανείς να τον υποτιμήσει.

Σε όλες σχεδόν τις συνεντεύξεις που είχε δώσει παλαιότερα, επαναλάμβανε ότι δεν ήταν ομοφυλόφιλος. Λόγοι βιοπορισμού – είχε τρία παιδιά – τον έκαναν να υιοθετήσει αυτόν τον ρόλο που του εξασφάλισε συμμετοχή σε καμιά πενηνταριά ταινίες του παλιού και του νέου ελληνικού κινηματογράφου. Κάνοντάς τον συγχρόνως και μία από τις πλέον αποδεκτές και συμπαθείς φιγούρες της πόλης. Λέγεται ότι τον Νοέμβριο του 1973 είχε πλησιάσει τα τανκς στην Πατησίων και είχε ρωτήσει (με πολλά «καλέ») τους φαντάρους αν γύριζαν κάποιο επεισόδιο από τον «Αγνωστο Πόλεμο».

Ο Ανδρέας η «Φτερού», θα λείψει από την Αθήνα. Ισως διότι ήταν ο τελευταίος από τους τύπους της πόλης και, φεύγοντας, έκλεισε και την τελευταία πόρτα μίας εποχής.

Οι «τύποι» δεν υπάρχουν πια

Γιατί όμως δεν υπάρχουν; Γιατί δεν έχουμε σήμερα «Ποιητές του κάρου», τύπους σαν τον Σίμο τον Υπαρξιστή και την Ιπτάμενη Παράγκα στου Ψυρρή του ή τη Μαρίκα Παλαίστη; Δεν επρόκειτο για τους «τρελούς του χωριού» που, πολύ σωστά, σήμερα θα τους προστάτευε η καλή εκδοχή της πολιτικής ορθότητας. Οπως και η «Φτερού», περισσότερο χλεύαζαν εκείνοι παρά τους χλεύαζαν αυτούς.

Ποιος είπε ότι δεν υπάρχουν; Απλώς σήμερα περνιούνται για σοβαροί. Στο μυαλό μου, για παράδειγμα, έχω τουλάχιστον πέντε άτομα – άνδρες και γυναίκες – που έχουν περάσει τα τελευταία χρόνια από τη Βουλή ενώ η θέση τους θα έπρεπε να είναι ανάμεσα στους γραφικούς τύπους της Αθήνας ή της πόλης τους.

Από την άλλη, η υπερέκθεση μέσω τηλεόρασης ή σόσιαλ μίντια είναι πολύ εύκολο να μετατρέψει έναν απλοϊκό τύπο σε «ψώνιο». Κάτι που δεν υπήρξε ποτέ ο Ανδρέας. Και αυτό ακριβώς είναι η διαφορά.