Ούτε καν τα λόγια

Είναι ένα πείραμα που έχω κάνει πολλές φορές, και πάντα έχει το ίδιο αποτέλεσμα: συζητάμε με φίλους ή γνωστούς ή και αγνώστους, η κουβέντα είναι πολιτική ή κοινωνική ή τέλος πάντων αυτό που λέμε «σοβαρή», και με αντιμετωπίζουν κι εμένα σοβαρά, με ακούνε με προσοχή. Και τότε αναφέρω την κλιματική αλλαγή – λέω, ας πούμε, ότι η διάσωση του περιβάλλοντος είναι πια το πιο φλέγον θέμα, το θέμα που σχετίζεται με όλα τα άλλα, τα κοινωνικά, τα ταξικά, τα πολιτικά. Παύση. Και μετά στα βλέμματά τους απλώνεται ένα γλασάρισμα. Οι εκφράσεις αλλάζουν: των φίλων γίνονται υπομονετικές («άρχισε πάλι»), των υπολοίπων είτε συγκαταβατικά χαμογελαστές («όπα, είναι από εκείνους») είτε σαρκαστικές («άλλη μια τρυφερή ψυχή, θα μας πει και για τα ζωάκια»). Και όλων, βαριεστημένες: Ωχ, πάλι το κλίμα.

Και, ειλικρινά σας λέω, συνήθως μου λείπει το θάρρος να συνεχίσω την κουβέντα. Ενώ βλέπω τα κουνήματα των κεφαλιών και τα πλάγια βλέμματα, ενώ ακούω «το περιβάλλον, ναι μωρέ…», ακούω παράλληλα τον ίδιο μου τον εαυτό να διαμαρτύρεται κομπιάζοντας, άχαρα και διστακτικά, χωρίς να έχω τα λόγια και τα επιχειρήματα που χρειάζομαι. Γιατί πιο δυνατά από κάθε επιχείρημα, στ’ αφτιά μου βουίζουν ξεκάθαρα οι μη-ειπωμένες σκέψεις τους οι οποίες είναι, τελικά, η εξής μία: ότι μιλώντας για το κλίμα ρίχνω την μπάλα στην εξέδρα, γιατί στο γήπεδό μας, της πολιτικής, της κοινωνίας, της ζωής μας, το να μιλάμε «για το κλίμα» δεν είναι παρά ένας αντιπερισπασμός άσχετος από τα πραγματικά, άμεσα προβλήματα που ταλανίζουν την κοινωνία μας. Γιατί η προστασία του πλανήτη «και όλα αυτά» ανήκουν σε κάποιο άλλο φαντασιακό γήπεδο, ίσως για τους ρομαντικούς, ίσως για όσους δεν καταλαβαίνουν γρι από ενέργεια, επιχειρήσεις, οικονομία, ανάγκες και ρεαλιστικές λύσεις.

Αυτό λοιπόν: δεν έχουμε ούτε καν τα λόγια για να μιλήσουμε γι’ αυτό που μας ξεπερνά. Γιατί εκεί είναι το πρόβλημα: μας ξεπερνά. Η καταστροφή του περιβάλλοντος (ή βάλτε εδώ όποιο άλλο κλισέ προτιμάτε) είναι μέγεθος τόσο τεράστιο ώστε αισθανόμαστε ανήμποροι. Περίπου άναρθροι, περίπου γραφικοί, περίπου άσχετοι. Πού να ρίξουμε άγκυρα για να πιάσουμε «σοβαρότητα»; Πώς ν’ αποφύγουμε τα ρεύματα που μας ξεσύρουν σε «γραφικότητες»; Πώς να μιλήσουμε για τις αποστεωμένες πολικές αρκούδες, για το λιώσιμο των πάγων, για τον αποψιλωμένο Αμαζόνιο, για τα δηλητηριασμένα βάθη των ωκεανών; Τι δουλειά έχω εγώ να λέω για τη συγκέντρωση διοξειδίου του άνθρακα στην ατμόσφαιρα του πλανήτη που αυξήθηκε το 2020 περισσότερο από τον μέσο ετήσιο όρο της 10ετίας (και παρά την ύφεση λόγω πανδημίας) ή για το ότι κάποια στιγμή μεταξύ 2023 και 2025 θα επιτευχθεί τελικά ο στόχος που τέθηκε το 2009 (το 2009), για να ενισχύουν οι πλούσιες χώρες (με 100 δισ. δολάρια ετησίως) τις φτωχότερες ώστε να αντιμετωπίσουν την κλιματική αλλαγή; Τι ξέρω για όλα αυτά; Τίποτα.

Ποια είναι τα λόγια που μπορούν να σώσουν τον πλανήτη Γη – αν υπάρχει ακόμα περιθώριο να σωθεί; Ποιοι είναι εκείνοι που θα τα βρουν και θα τα πουν, ώστε να ακουστούν με τον ίδιο τρόπο που ακούγονται οι αυξήσεις πετρελαίου και οι φορολογικές μεταρρυθμίσεις; Ποια παράταξη να ψηφίσουμε, ποιο μανιφέστο να υπογράψουμε, πού να χωθούμε ως οπαδοί;

Μπορεί λοιπόν κι εσείς τώρα να μη με πάρετε σοβαρά και δεν θα σας αδικήσω, γιατί τα λόγια δεν τα έχω. Αλλά αν κάτι μπορεί να μας σώσει, είναι η συνειδητοποίηση ότι αυτά τα λόγια χρειάζονται τώρα, τα κατάλληλα λόγια για να μπει η μπάλα που έχει το σχήμα του πλανήτη μας μέσα στο γήπεδο όπου παίζεται η ζωή μας. Για να καταλάβουμε ότι το παιχνίδι δεν παίζεται πια χωρίς αυτήν. Για όσο υπάρχει ακόμα παιχνίδι.

Η Καρολίνα Μέρμηγκα είναι συγγραφέας. Το τελευταίο της μυθιστόρημα «Κάτι κρυφό μυστήριο» κυκλοφορεί από τις εκδ. Μελάνι