Οι ερμηνείες ενός εγκλήματος

Ενας 20χρονος Ρομά πέφτει νεκρός από τις πολλαπλές σφαίρες επτά αστυνομικών στην Αθήνα. Ο,τι και να πει κανείς ο θάνατος ενός ανθρώπου είναι ένα σοκαριστικό γεγονός, αφού η προστασία της ανθρώπινης ζωής στηρίζεται σε μια ηθική βάση που ξεπερνάει ή εξοβελίζει οποιαδήποτε άλλη ανάλυση. Και το πρώτο ερώτημα το οποίο εγείρεται είναι το εξής: Είχαν τη δικονομική δυνατότητα οι αστυνομικοί να «ελέγξουν» το αυτοκίνητο στο οποίο επέβαινε ο 20χρονος Ρομά; Η απάντηση είναι ναι. Με βάση τις διατάξεις του ΠΔ 141/1991, εφόσον κατά την κρίση τους υπήρχαν σοβαρές υπόνοιες ενοχής για τη διάπραξη ενός εγκλήματος (λ.χ. εάν πίστευαν ότι μέσα σε αυτό μεταφέρονταν ναρκωτικά).

Βεβαίως, ο 20χρονος Ρομά με τους δύο συνεπιβάτες δεν υπάκουσαν στο κάλεσμα των αστυνομικών και έτσι επακολούθησε μια επικίνδυνη καταδίωξη μέσα στην Αθήνα, η οποία θα μπορούσε να θέσει σε κίνδυνο τη ζωή πολλών ανύποπτων ανθρώπων. Ισως για αυτόν τον λόγο να δόθηκε από το κέντρο των επιχειρήσεων και η εντολή για τον τερματισμό της καταδίωξης. Ωστόσο, κάποιοι τη συνέχισαν. Και εδώ τίθεται ενδεχομένως ένα τεράστιο ζήτημα για τον συνολικό συντονισμό του επίμαχου εγχειρήματος από τα ηγετικά κλιμάκια της Αστυνομίας.

Και ερχόμαστε στο πιο αμφιλεγόμενο σημείο: Δηλαδή, σε κάποια στιγμή το καταδιωκόμενο αυτοκίνητο σταμάτησε. Σε αυτή τη χρονική φάση θυμόμαστε ίσως τον Θουκυδίδη, αφού η κάθε πλευρά παρουσιάζει μια ριζικά αντίθετη «ιστορική αφήγηση». Ετσι, ο ένας εκ των συνεπιβατών (14χρονος Ρομά) υποστηρίζει ότι όταν βγήκαν έξω από το αυτοκίνητο σήκωσαν τα χέρια και τότε άρχισαν οι αστυνομικοί να πυροβολούν εναντίον τους. Πάντως, ο εισαγγελικός λειτουργός ο οποίος διατύπωσε την κατηγορία φαίνεται ότι «βρίσκεται» κοντά σε αυτή τη λογική, αφού οι αστυνομικοί κατηγορούνται για ανθρωποκτονία από πρόθεση με ενδεχόμενο δόλο (άρθρο 299 παρ. 1 ΠΚ).

Ομως από την πλευρά τους οι κατηγορούμενοι υποστηρίζουν κάτι άλλο: Δηλαδή, ότι όταν σταμάτησε το καταδιωκόμενο αυτοκίνητο, ο οδηγός του διενήργησε έναν επικίνδυνο εμβολισμό προς τα πίσω για να επιπέσει πάνω στις μηχανές των αστυνομικών (με αποτέλεσμα να τίθεται σε κίνδυνο η ζωή τους). Ετσι αυτοί άρχισαν να πυροβολούν, προβάλλοντας κατ’ αυτόν τον τρόπο την άμυνα του άρθρου 22 του ΠΚ, η οποία αίρει τον άδικο χαρακτήρα της πράξης τους.

Δεν γνωρίζουμε μέχρι στιγμής (από αποδεικτική άποψη) ποια εκδοχή θα επιβεβαιωθεί. Ωστόσο ακόμη και αν γίνει αποδεκτή η «ιστορική αφήγηση» των αστυνομικών, υπήρχε κατά τη γνώμη μου μια υπέρβαση του αναγκαίου μέτρου της προβαλλόμενης άμυνας. Και το λέω αυτό για τον εξής λόγο: Γιατί όταν (ίσως από έλλειψη εκπαίδευσης) έχουν «ριχθεί» 38 σφαίρες (!) εκ μέρους των αστυνομικών, είναι δύσκολο να αποδεχθεί κανείς ότι δεν υπήρχε υπέρβαση της άμυνας. Και ότι οι επίμαχοι πυροβολισμοί ήταν απλώς «πυροβολισμοί ακινητοποίησης» (όπως αναφέρει και ο ν. 3169/2003).

Σε κάθε περίπτωση οι δύο ανωτέρω αντίθετες «αφηγήσεις» θα έχουν μια τεράστια επίπτωση στην ποινή η οποία θα επιβληθεί στους αστυνομικούς (αν βεβαίως καταφαθεί η ενοχή τους). Ενδεικτικά αναφέρω, ότι αν γίνει δεκτή η εισαγγελική κατηγορία είναι δυνατό να επιβληθεί στους αστυνομικούς ακόμη και η ποινή της ισόβιας κάθειρξης.

Τέλος, θα ήθελα να διατυπώσω και δύο κοινωνιολογικές παρατηρήσεις: Το ανωτέρω περιστατικό δεν πρέπει να οδηγήσει σε μια συνολική «δαιμονοποίηση» του Αστυνομικού Σώματος με βάση την παλιά μαρξιστική ουτοπία η οποία έκανε λόγο για την κατάργηση του κράτους (και των υπηρεσιών του). Σήμερα χρειαζόμαστε την Αστυνομία όσο ποτέ άλλοτε. Επιπλέον, είναι σίγουρο ότι το ανωτέρω περιστατικό συνδέεται και με την κοινωνική περιθωριοποίηση την οποία βιώνουν κάποια μέλη της κοινότητας των Ρομά (παρότι έχουν δοθεί πολλά χρήματα μέχρι σήμερα). Το συμπέρασμα; Ο θάνατος του 20χρονου είναι αναγκαίο να διερευνηθεί προσεκτικά και χωρίς προκαταλήψεις.

Ο Γρηγόρης Καλφέλης είναι καθηγητής της Νομικής Σχολής του ΑΠΘ