Νομπέλ Ειρήνης, εις το όνομα της δημοσιογραφίας

Οπως συμβαίνει κάθε χρόνο, τα σενάρια ήταν πολλά αναφορικά με τα φαβορί για το Νομπέλ Ειρήνης – το οποίο είναι το πιο προβεβλημένο και, αντικειμενικά, αυτό που στέλνει τα πιο σημαντικά πολιτικά μηνύματα σε σύγκριση με οποιοδήποτε άλλο. Η Νορβηγική Επιτροπή, ωστόσο, απέδειξε για μια ακόμη φορά ότι ελάχιστα λαμβάνει υπόψη της τα σενάρια και παίρνει τις αποφάσεις της με βάση τα δικά της ιδιαίτερα κριτήρια.

Αυτά ακριβώς την οδήγησαν στο να τιμήσει με το Νομπέλ Ειρήνης του 2021 δύο δημοσιογράφους, μια γυναίκα και έναν άντρα – τη Μαρία Ρέσα και τον Ντμίτρι Μουράτοφ. Μαζί δε με αυτούς, όπως φάνηκε και από την ανακοίνωση της προέδρου, Μπέριτ-Ρέις Αντερσεν, αλλά και τις απαντήσεις που έδωσε στις σχετικές ερωτήσεις, η προσοχή στράφηκε εκεί ακριβώς που επεδίωκε η Επιτροπή: Στην ελευθερία της έκφρασης και των ΜΜΕ, που αποτελούν θεμέλια της δημοκρατίας και διώκονται σε πολλές χώρες του πλανήτη – ανάμεσά τους τις Φιλιππίνες και τη Ρωσία, όπου οι δύο βραβευθέντες δημοσιογράφοι αναπτύσσουν τη δράση τους, σε εξαιρετικά δύσκολες συνθήκες και υπό την απειλή των μηχανισμών του Ροντρίγκο Ντουτέρτε και του Βλαντίμιρ Πούτιν.

«Η κ. Ρέσα και ο κ. Μουράτοφ λαμβάνουν το Βραβείο Ειρήνης για τη θαρραλέα μάχη τους για την ελευθερία της έκφρασης στις Φιλιππίνες και τη Ρωσία. Την ίδια στιγμή, είναι εκπρόσωποι όλων των δημοσιογράφων οι οποίοι αγωνίζονται γι’ αυτό το ιδανικό σε ένα κόσμο στον οποίο η δημοκρατία και η ελευθερία του Τύπου αντιμετωπίζουν ολοένα πιο αντίξοες συνθήκες», ανέφερε χαρακτηριστικά η πρόεδρος της Επιτροπής.

«Αυτό το βραβείο δεν θα λύσει τα προβλήματα που αντιμετωπίζουν οι δημοσιογράφοι. Ελπίζουμε όμως ότι θα τα αναδείξει, μαζί με τους κινδύνους που υπάρχουν στον κόσμο της δημοσιογραφίας», πρόσθεσε, υπογραμμίζοντας «πόσο σημαντική είναι αυτή η δουλειά για έναν ευρύτερο στόχο, τη δημοκρατία και την ειρήνη».

«Εχω πάθει σοκ», δήλωσε εμφανώς συγκινημένη η Μαρία Ρέσα στον ιστότοπο Rappler, τον οποίο ίδρυσε το 2012 μαζί με άλλες τρεις γυναίκες. Μέσα από αυτόν, άλλωστε, ο οποίος γρήγορα αναδείχθηκε σε σημαντικό κόμβο διαδικτυακής ενημέρωσης στις Φιλιππίνες, η ίδια (η οποία έχει και αμερικανική υπηκοότητα) έχει μέχρι σήμερα κερδίσει αρκετές φορές τη διεθνή αναγνώριση. Οπως το 2018, όταν το «Time» την περιέλαβε στα Πρόσωπα της Χρονιάς, αλλά και με τον χαρακτηρισμό της ως μια από τις 25 σημαντικότερες προσωπικότητες από τους Δημοσιογράφους Χωρίς Σύνορα.

Φυσικά, το καθεστώς Ντουτέρτε δεν έχει την ίδια γνώμη. Γι’ αυτό και τη συνέλαβε το 2019 και την καταδίκασε το 2020, βάσει ενός αντιδραστικού νόμου ο οποίος δήθεν έχει στόχο να αντιμετωπίσει την εγκληματικότητα στο Διαδίκτυο. Κάτι ανάλογο ισχύει και για τον Μουράτοφ. Παρά το γεγονός ότι το Κρεμλίνο έσπευσε χθες να τον… συγχαρεί, η αλήθεια είναι ότι η ηγεσία του δεν πρέπει να αισθάνεται διόλου άνετα με τη δουλειά και τις αποκαλύψεις του.

Η «Novaya Gazeta» («Νέα Εφημερίδα»), άλλωστε, της οποίας είναι αρχισυντάκτης, έχει χαρακτηριστεί ως «η μοναδική σήμερα πραγματικά επικριτική (προς την κυβέρνηση) εφημερίδα με πανεθνική επιρροή» από την Επιτροπή για την Προστασία των Δημοσιογράφων – η οποία του απένειμε το 2007 βραβείο για την ελευθερία του Τύπου. Δεν είναι, όμως, μόνο αυτό, καθώς ο Μουράτοφ είναι ενεργό στέλεχος του φιλελεύθερου αντιπολιτευόμενου κόμματος Yabloko, το οποίο ιδρύθηκε το 1993. Την ίδια χρονιά, δηλαδή, με τη «Novaya Gazeta», η οποία έλαβε στα πρώτης της βήματα από τον Μιχαήλ Γκορμπατσόφ μέρος του χρηματικού ποσού που συνόδευσε το δικό του Νομπέλ Ειρήνης.

Αναμφίβολα, δεν μπορεί να θεωρηθεί τυχαίο το γεγονός ότι από το 2000 μέχρι σήμερα, έξι δημοσιογράφοι της συγκεκριμένης εφημερίδας έχουν δολοφονηθεί. Ανάμεσα στους οποίους και η Αννα Πολιτκόφσκαγια, το 2006, η οποία φαίνεται πως είχε ενοχλήσει πολλούς με τις αποκαλύψεις της τόσο για τα πολιτικά δρώμενα στη Ρωσία όσο και για τον πόλεμο στην Τσετσενία.

Αξίζει να σημειωθεί ότι η Μαρία Ρέσα έγινε η 18^η γυναίκα στην οποία απονέμεται το Νομπέλ Ειρήνης, σπάζοντας μάλιστα το φετινό σερί των απονομών, καθώς μέχρι χθες και οι οκτώ που είχαν τιμηθεί με Νομπέλ – Φαρμακολογίας, Χημείας, Φυσικής και Λογοτεχνίας – ήταν όλοι άντρες. Οσο για τον Ντμίτρι Μουράτοφ, είναι ο 108^ος άντρας που λαμβάνει Νομπέλ Ειρήνης, συνεχίζοντας έτσι τη σχετική παράδοση.

Για την ώρα, ωστόσο, σημασία έχει κυρίως ο σκοπός και όχι το φύλο. Κι αυτός είναι ιερός, ειδικά για όσους από τον κόσμο της δημοσιογραφίας εξακολουθούν να επιμένουν στην αλήθεια και την έρευνα, παρά τους κινδύνους και τα συμφέροντα κάθε εξουσίας και κόντρα σε αυτά.

Υπό αυτό το πρίσμα, δεν χωράει αμφιβολία ότι στο πρόσωπο των δύο δημοσιογράφων απονέμεται φόρος τιμής και στους δολοφονημένους συναδέλφους τους, που πλήρωσαν με τη ζωή τους την εμμονή τους στο «λειτούργημα» που επέλεξαν να ασκούν. Οπως τη Δάφνη Καρουάνα Γκαλιτσία, τον Γιαν Κούτσιακ και τον Πέτερ ντε Βρις, τους πολεμικούς ανταποκριτές που γίνονται στόχος φονικών πυρών από εκείνους που θέλουν να κρύψουν τα εγκλήματά τους, καθώς και τους εκατοντάδες που έχουν χάσει τη ζωή τους «εν ώρα καθήκοντος» – κυρίως σε χώρες με αυταρχικά καθεστώτα, αλλά όχι μόνο.

Ισως, τελικά, δεν αποτελεί σύμπτωση ότι ο τελευταίος δημοσιογράφος που βραβεύτηκε ήταν ο Γερμανός Καρλ φον Οσιέτσκι, το 1935, όταν είχε αποκαλύψει το πρόγραμμα επανεξοπλισμού της χώρας του, λίγο πριν από το ξέσπασμα του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου…