ΗΠΑ και Φανάρι: ο πολύτιμος δεσμός

Λίγο πριν αποχωρήσει ο προηγούμενος υπουργός Εξωτερικών των Ηνωμένων Πολιτειών Μάικ Πομπέο, επισκέφθηκε τον Οικουμενικό Πατριάρχη Βαρθολομαίο στο Φανάρι. Ηταν ένα ταξίδι που έκανε τους Τούρκους να βγάλουν αφρούς, καθώς στο πρόγραμμα εκείνης της επίσκεψης δεν υπήρχε τίποτε άλλο. Καμία συνάντηση με τούρκους αξιωματούχους. Εγινε μόνον για τον Πατριάρχη. Τώρα, μόλις λίγες εβδομάδες μετά την ανάληψη των καθηκόντων της νέας αμερικανικής κυβέρνησης, ο πρεσβευτής των ΗΠΑ στην Τουρκία Ντέιβιντ Σάτερφιλντ γίνεται και εκείνος δεκτός από τον Οικουμενικό Πατριάρχη, με τον οποίο, όπως λιτά ανακοινώθηκε, «είχαν μακρά συζήτηση για ζητήματα αμοιβαίου ενδιαφέροντος». Και δεν πήγε μόνος: μαζί του ήταν η γενική πρόξενος των ΗΠΑ στην Κωνσταντινούπολη Ντάρια Ντάρνελ και ο σύμβουλος της πρεσβείας Κέβιν Μος. Από πλευράς οικουμενικού θρόνου, στη συνάντηση μετείχαν ο Γέρων Χαλκηδόνος Εμμανουήλ, ο Αρχιεπίσκοπος Αμερικής Ελπιδοφόρος και ο Μ. Σύγκελος Ιάκωβος. Η παρουσία του Αρχιεπισκόπου Αμερικής δίπλα στον Οικουμενικό Πατριάρχη έχει τη σημασία της, καθώς έχει πολύ γρήγορα και εξαιρετικά αποτελεσματικά επουλώσει τις παλιές πληγές της Αρχιεπισκοπής και έχει επιτύχει να επαναφέρει την παρουσία της σε πολύ δυναμικά επίπεδα. Τόσο στην αμερικανική κοινωνία, όσο και στην επαφή με την αμερικανική κυβέρνηση.

Ολα τα παραπάνω, και όχι μόνον, δείχνουν καθαρά ότι τόσο το ίδιο το Φανάρι όσο και η Αρχιεπισκοπή Αμερικής, η σημαντικότερη επαρχία του, βρίσκονται σήμερα στο επίκεντρο του ενδιαφέροντος των ΗΠΑ. Αυτό ενοχλεί τόσο πολύ την Αγκυρα και τον Ερντογάν, που δεν μπορούν πια να κρατήσουν ούτε τα στοιχειώδη προσχήματα: κατά την προαναφερθείσα επίσκεψη Πομπέο, παρακρατικοί Γκρίζοι Λύκοι είχαν συγκεντρωθεί σε κοντινή απόσταση από το Οικουμενικό Πατριαρχείο και «διαδήλωναν», με πραγματικά αισχρό τρόπο και συνθηματολογία, την ώρα της συνάντησης. Και όλα αυτά δεν είναι τίποτα άλλο από δείγματα μιας εξαιρετικά επιτυχούς πορείας, για την οποία η Αγκυρα δεν μπορεί να κάνει τίποτα περισσότερο παρά να παρακολουθεί αμήχανη και εκνευρισμένη.

Η σχέση του Οικουμενικού Πατριαρχείου και της Αρχιεπισκοπής Αμερικής με την Ουάσιγκτον είχε πάντοτε, από τα χρόνια του Τρούμαν, πολλαπλή και κεφαλαιώδη σημασία, την οποία η ελληνική κοινή γνώμη πιθανώς δεν έχει αντιληφθεί στην πραγματική της έκταση. Η αμερικανική στήριξη στο Φανάρι είναι ζωτικής σημασίας, όχι μόνον για το ίδιο, αλλά, όσο και αν φανεί υπερβολικό, και για την Ουάσιγκτον. Η πλήρης ενεργοποίηση αυτής της πολύ ιδιαίτερης σχέσης, που συντελείται αυτή την εποχή, συνιστά, μεταξύ άλλων, μία από τις απαντήσεις των ΗΠΑ στη μετακίνηση της τουρκικής πολιτικής από τη Δύση προς τη Ρωσία. Δεν είναι τυχαίο ότι ο μοναδικός ηγέτης που έλαβε θέση στις πρόσφατες σκληρές δηλώσεις του αμερικανού προέδρου Μπάιντεν για τον ρώσο ομόλογό του Πούτιν ήταν ο Ερντογάν. Ο τούρκος πρόεδρος έσπευσε, όχι απλώς να υπερασπιστεί τον ρώσο όψιμο σύμμαχό του, αλλά και να εκφραστεί πολύ απαξιωτικά για τον αμερικανό πρόεδρο – αυτά λίγες μόνον ημέρες πριν από την επίσκεψη Σάτερφιλντ στον Οικουμενικό Πατριάρχη. Επίσης δεν είναι τυχαίο ότι την ίδια σχεδόν στιγμή ο αμερικανός πρέσβης στην Τουρκία δήλωσε ότι η Αγκυρα πρέπει να ξεχάσει τους πυραύλους S400.

Ολα αυτά συμβαίνουν σε μια πολύ ιδιαίτερη στιγμή: όταν το Κρεμλίνο έχει ανακαλέσει τον ρώσο πρεσβευτή στην Ουάσιγκτον για διαβουλεύσεις. Και η στιγμή κάθε άλλο παρά τυχαία είναι. Το Φανάρι και η Αρχιεπισκοπή Αμερικής προασπίζονται σήμερα αθόρυβα, πλην πολύ αποτελεσματικά, αξίες και συμφέροντα, θρησκευτικά και εθνικά, του ελληνισμού και βρίσκονται στην αιχμή του δόρατος μιας πολιτικής που η δύναμή της δεν είναι ορατή σε όλους με γυμνό μάτι. Μα που για την Ελλάδα είναι πολύτιμη, ειδικά όσο τα πράγματα δυσκολεύουν στα ελληνοτουρκικά.