Συμμαχίες, χρήσιμες και μη

Τις δύσκολες ημέρες της πρόσφατης ανατροπής στο Αφγανιστάν, η Τουρκία ήταν εμφατικά παρούσα. Επιδεικτικά τα τουρκικά μεταγωγικά αεροπλάνα κρατούσαν ανοικτούς τους πομποδέκτες τους την ώρα που τα αντίστοιχα αεροπλάνα άλλων χωρών προσπαθούσαν να περάσουν απαρατήρητα. Με την ευκαιρία μάθαμε τι χρησιμεύουν τα εννέα ως τώρα βαριά μεταγωγικά Αιρμπάς Α400 που έχει παραλάβει η Τουρκία (το 10% της συνολικής παραγωγής αυτού του πολύ ακριβού αεροσκάφους). Για προβολή δύναμης τα χρειάζεται, για στρατηγική παρουσία ως μερικές χιλιάδες χιλιόμετρα μακριά από το έδαφός της.

Η Τουρκία ήταν εκεί έτοιμη να αδράξει ευκαιρίες, να πάρει τη θέση δυνάμεων που αποχωρούν ή να συνδράμει – με το αζημίωτο – νέα καθεστώτα που έχουν ανάγκη γέφυρες με τον έξω κόσμο. Να υπογραμμίσουμε ότι η Αγκυρα στο Αφγανιστάν συνομιλεί τόσο με τους απερχόμενους Αμερικανούς όσο και με τους νεοεγκατασταθέντες Ταλιμπάν. Είναι και στους δύο χρήσιμη. Αυτό δεν συμβαίνει μόνο στην εμφατική περίπτωση του Αφγανιστάν. Από την υποσαχάρια Αφρική ως τον Ινδικό Ωκεανό και τα βάθη της Ασίας η Τουρκία είναι παρούσα και… χρήσιμη.

Δεν είμαστε σε θέση να γνωρίζουμε εάν στο ελληνικό υπουργείο Εξωτερικών θεωρούν ότι αποδίδει η πολιτική της «διεθνούς απομόνωσης» της Τουρκίας ή αν απλά είναι πυροτέχνημα για εσωτερική κατανάλωση. Στον κυβερνητικό ορίζοντα το άγχος της «επικοινωνιακής διαχείρισης» ενίοτε μπερδεύει και τους ίδιους τους διαμορφωτές της πολιτικής. Πάντως στην κατεύθυνση αυτή ακούγονται κατά καιρούς διάφορα υπερβολικά και ακατανόητα. «Συμμαχίες» λόγου χάρη με την Αίγυπτο ή με το Ισραήλ που δήθεν θα αναχαιτίσουν τη βουλιμία της «Γαλάζιας Πατρίδας». Για ποιο λόγο επιζητούν «μεσογειακές» συμμαχίες αυτά τα κράτη; Μα αυτονόητα για σταθερότητα στην Ανατολική Μεσόγειο που θα τους επιτρέψει να ασχοληθούν με τις εγγενείς αστάθειες που τις απειλούν. Ποιος μπορεί να προσφέρει αυτήν τη σταθερότητα; Οι ΗΠΑ; Δεν είναι εδώ, για άλλα μέτωπα ενδιαφέρονται. Η Γαλλία; Θα ήθελε, απλά είναι θέμα μεγεθών, δεν μπορεί. Μένουν η Ελλάδα και η Τουρκία.

Η πρώτη δεν μπορεί να σταθεροποιήσει την εθνική κυριαρχία της στο πέλαγος ανάμεσα στη Ρόδο και στο Καστελλόριζο. Μπορεί να πιστέψει κανείς ότι θα σταθεροποιήσει ολόκληρη την ανατολική λεκάνη; Ούτε για την Κύπρο δεν μπορεί να εγγυηθεί. Θα εγγυηθεί για το Ισραήλ ή την Αίγυπτο; Η ελληνική υποχώρηση και απουσία είναι πρόσθετος παράγοντας δημιουργίας κενού και, ως εκ τούτου, παλαιοί εχθροί και αντίπαλοι, η Τουρκία από τη μία, η Αίγυπτος και το Ισραήλ από την άλλη, μιλούν πολύ περισσότερο πλέον για εξομάλυνση των μεταξύ τους σχέσεων – με μια καλή συμφωνία διαμοιρασμού της θαλάσσιας λεκάνης – παρά για σχέδια αποκλεισμού της Τουρκίας. Εξάλλου ο περίφημος αγωγός που θα ένωνε, ο ΗστΜεντ, έχει εγκαταλειφθεί από την Ελλάδα. Η τελευταία είναι πλέον φανατικός οπαδός της «πράσινης» ενέργειας.

Ως εκ τούτου, μη έχοντας να προσφέρει τίποτε χρήσιμο, ίσως παραμείνει φίλη. Ποτέ όμως δεν θα γίνει σύμμαχος.

Ο Γιώργος Μαργαρίτης είναι καθηγητής Σύγχρονης Ιστορίας στο ΑΠΘ