«Και για το πείσμα σας θα αντέχω»

Οδηγώντας στην Εθνική, το ραδιόφωνο παίζει ένα τραγούδι των Χάρη και Πάνου Κατσιμίχα. «Η μοναξιά του σχοινοβάτη». Ετος κυκλοφορίας 1992. 29 χρόνια πριν. Λίγο αργότερα ο παραγωγός θυμίζει ότι την Πέμπτη έκλεισαν δύο χρόνια από τον θάνατο του Λαυρέντη Μαχαιρίτσα, ενός ακόμα έντεχνου καλλιτέχνη που έντυσε μουσικά τα εφηβικά μας βράδια και, όσα χρόνια κι αν περάσουν, τα τραγούδια του έχουν περίοπτη θέση στις playlists των σταθμών. Μαχαιρίτσας, Τσακνής, Κατσιμιχαίοι, Πορτοκάλογλου, Παπακωνσταντίνου, Πυξ Λαξ. Μια γενιά τραγουδιστών και τραγουδοποιών, η έντεχνη σκηνή της δεκαετίας του 1990 και του 2000 που, για λόγους όχι μόνο και αμιγώς καλλιτεχνικούς, άφησε ανεξίτηλο στίγμα. Δεν έπαιζαν απλά μουσική. Σύστησαν μια νέα κουλτούρα και αισθητική που δυστυχώς δεν επαναλήφθηκαν από τότε ποτέ. Ο όρος «έντεχνος» δεν χαρακτήριζε μόνο τη μουσική τους. Απέπνεε μια συνολική στάση ζωής. Ηταν χαμένοι από τα Μέσα, έδιναν συνεντεύξεις σπάνια και σε επιλεγμένες προσεκτικά εφημερίδες, περιοδικά και εκπομπές. Δεν τους βλέπαμε ποτέ να φωτογραφίζονται σε πρεμιέρες ή, ακριβέστερα, δεν πήγαιναν καν σε πρεμιέρες. Η ζωή τους ήταν τόσο απροσπέλαστη όταν έσβηναν τα φώτα της σκηνής, που δεν γνωρίζαμε ούτε τα στοιχειώδη. Ανακαλύψαμε ότι ο Πορτοκάλογλου είναι παντρεμένος όταν διηγήθηκε πως το τραγούδι «Ψέματα» το έγραψε ύστερα από έναν νεανικό καβγά με τη μετέπειτα σύζυγό του. Μάθαμε ότι ο Πάνος Κατσιμίχας έχει μία κόρη όταν κυκλοφόρησε το τραγούδι «Μαριάννα». Καταλάβαμε ότι ο Τσακνής έγινε για τρίτη φορά μπαμπάς όταν σε συναυλία, τραγουδώντας το «Νοέμβρης ’90», τροποποίησε τον στίχο «δυο γιους απόκτησα κι εγώ» σε «τρεις». Κατά τα λοιπά, δεν ξέραμε πότε χώριζαν, πότε παντρεύονταν, τι έκαναν στην προσωπική τους ζωή και – κυριολεκτικά – αν ζούσαν ή αν πέθαναν. Δεν μπορώ να ξεχάσω ένα απόγευμα, όταν στη ραδιοφωνική εκπομπή του Οδυσσέα Ιωάννου τον άκουσα να διαβεβαιώνει «επειδή έχουμε πάρει πολλά τηλεφωνήματα για μια φήμη που κυκλοφόρησε, ότι ο Χάρης Κατσιμίχας πέθανε, σας λέω ότι είναι καλά!».

Αυτά, δύο δεκαετίες πριν. Τώρα όλα γίνονται αλλιώς. Πλέον ο όρος «έντεχνος» έχει αποκοπεί από τη συνολική στάση ζωής. Καλλιτέχνες που συστήνονται ως έντεχνοι δίνουν συνεντεύξεις πιο συχνά και από τραγουδιστές της Παραλιακής, ανεβάζουν στο Instagram ενσταντανέ από τις διακοπές με το ταίρι τους, φωτογραφίες από τους γάμους τους, τις πατούσες των παιδιών τους, ακόμα και το τι τρώνε το πρωί. Ποζάρουν σε κοσμικές πρεμιέρες, τοποθετούνται επί παντός του επιστητού πετώντας ανεπεξέργαστες συχνά αναλύσεις, όπως η αναφορά τραγουδίστριας, που, κατά δήλωσή της, είναι «τροτσκίστρια οπαδός του ΚΚΕ», κάτι που εξέφρασε με στόμφο χωρίς την παραμικρή υποψία της ιστορικής αντίφασης. Ισως γι’ αυτό, τρεις δεκαετίες μετά, τα τραγούδια των πρώτων παίζονται ακόμα στα ραδιόφωνα. Διότι ήταν οι τελευταίοι που κατάφεραν να υπάρχουν χωρίς χρυσόσκονη και να κάνουν τέχνη με τους όρους τους. Το τραγούδι συνεχίζει να παίζει στο ράδιο και ένας στίχος του με βγάζει από τις σκέψεις: «Θα μείνω εδώ και θα υπάρχω όπως μπορώ και για το πείσμα σας, γουρούνια, θα αντέχω». Και άντεξαν.