Ο Ορθός Λόγος και τα μπιτσόμπαρα

Το Πανεπιστήμιο Αιγαίου ιδρύθηκε μαζί με το Ιόνιο Πανεπιστήμιο και το Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας, επί υπουργίας Απόστολου Κακλαμάνη και υφυπουργίας Πέτρου Μώραλη (με τη συμβολή του Κώστα Σοφούλη), το 1984, λίγο μετά την ψήφιση του στρατηγικού νόμου – πλαισίου του ΠΑΣΟΚ. Η Τριτοβάθμια Εκπαίδευση, νέα και πρωτότυπα γνωστικά αντικείμενα, η διεύρυνση του διδακτικού προσωπικού είχαν και τη χωρική τους μετάφραση – εξάπλωση. Μικρές πόλεις αλλά και νησιωτικά συμπλέγματα μπορούν να δεχτούν πανεπιστημιακό τμήμα και μια κρίσιμη ομάδα φοιτητών/τριών. Η πανεπιστημιακή διασπορά ήταν συγχρόνως εμπλουτισμός γνωστικών αντικειμένων και διδακτικού προσωπικού.

Υπήρξε, έστω με αντιφάσεις και ποιοτικές διακυμάνσεις, μια μεγάλη επένδυση για τη χώρα, που άλλαξε τα μορφωτικά προαπαιτούμενα, αλλά είχε και σοβαρή επίδραση στη χωροταξική οργάνωσή της. Με την εγκατάσταση πανεπιστημιακών τμημάτων, τη διασπορά, δημιουργήθηκαν πληθυσμιακές πυκνώσεις σε μικρές πόλεις και απομακρυσμένες περιοχές, ιδίως σε περιοχές των συνόρων. Λένε, «αίσχος το κάθε πόλη και πανεπιστήμιο», «να ανατραπεί η λαϊκιστική πολιτική του ΠΑΣΟΚ» ή «θλιβερό προνόμιο» ονόμασε κάποιος συνταξιούχος πανεπιστημιακός «δάσκαλος» το φαινόμενο της διασποράς. Οντως ο Ορθός Λόγος (τους) επιβάλλει αυτό που έγινε (εκτός της Μικρασιατικής Καταστροφής) από τον Εμφύλιο και μετεμφύλιο. Τεράστιες μάζες πολιτών να διωχθούν από τα χωριά και την παραγωγική τους ταυτότητα και να στοιβαχτούν στις πόλεις. Οπου από δημιουργοί – παραγωγοί της υπαίθρου έγιναν καταναλωτές της ίδιας τους της (νέας) κατοίκησης, σε μια απίθανη κοινωνικοπολιτική διαστροφή. Γιατί η αστικοποίηση στον τόπο μας έγινε όχι μόνο από παραγωγικούς και αναπτυξιακούς λόγους, αλλά κυρίως και πρωτίστως από πολιτικούς. Αυτόν τον Ορθό Λόγο, που προσπάθησε το ελληνικό πολιτικό σύστημα, προεξάρχοντος του ΠΑΣΟΚ, να ανασχέσει, αναδιανέμοντας εκπαιδευτικές και παραγωγικές δράσεις, σήμερα πολλοί τον ενοχοποιούν. Μόνη αλήθεια (για την κοντόφθαλμη αντίληψή τους) είναι η υπάρχουσα, στρεβλή πληθυσμιακή κατανομή. Τίποτα έξω από τα αστικά κέντρα. Ηλικιωμένοι κάτοικοι, επιδοματούχοι, στα νησιά, όπου το καλοκαίρι δίμηνοι επιχειρηματίες θα ανοίγουν τα beach bars. Η δημοφιλία των πανεπιστημίων, πέρα από ορισμένα εμβληματικά, ιστορικά ιδρύματα, κυρίως βασίζεται στην οικονομική ανάγκη των οικογενειών για σπουδές στον τόπο κατοικίας. Δεν καθορίζεται δηλαδή τόσο από το γνωστικό αντικείμενο, την κλίση και το ταλέντο του μαθητή, υποψήφιου φοιτητή, όσο από την υπάρχουσα οικογενειακή στέγη. Αναμφίβολα, πολύ σοβαρό κριτήριο. Το γνωρίζω και προσωπικά αφού το παιδί μου σπουδάζει μακριά. Ομως άλλο να εντοπίζεις μια οικονομική οικογενειακή δυσκολία, άλλο να τη βαφτίζεις Ορθό Λόγο και να δημιουργείς αποφοίτους που συμπτωματικά (για λόγους κατοίκησης) επέλεξαν αντικείμενο.

Αραγε αυτή η μορφή «διασποράς» αποτελεί ορθολογισμό και αυτό απαντάει στις «ανάγκες της αγοράς», όπως διατείνονται διάφοροι επιπόλαιοι; Και μια και το αναφέρω. Τι θα σήμαινε αν τα ελληνικά πανεπιστήμια (μερικά ιεραρχημένα διεθνώς σε πολύ καλές θέσεις) συνδέονταν με τις ανάγκες της ελληνικής αγοράς; Το σφρίγος της τελευταίας είναι τα μπιτσόμπαρα, τα καφέ και το ντελίβερι. Τα πανεπιστήμια είναι αυταξία. Η γνώση από μόνη της είναι αναπτυξιακό και παραγωγικό γεγονός. Επίσης είναι στρατηγικής σημασίας επιλογή και για λόγους εθνικής ασφάλειας και ισορροπίας. Το να δημιουργείς κρίση κλείνοντας ιδρύματα, ιδίως στα άκρα της χώρας, είναι ολέθριο πολιτικό λάθος.