«Τα δύσκολα έρχονται για να εξελιχθούμε»

Μετά το Φεστιβάλ του Μολύβου όπου μελοποιήσατε «Τα τραγούδια των Ελλήνων» του Βίλχεμ Μίλερ επιστρέψατε στη βάση σας στο Μόναχο για να συνεχίσετε τις παραστάσεις σας.

Στις 5 Σεπτεμβρίου θα κάνει πρεμιέρα το κοντσέρτο για τρομπέτα και ορχήστρα με τίτλο: «Υψιλον, ένα ποίημα για τρομπέτα και ορχήστρα σε πέντε σκηνές». Πρόκειται για ένα έργο παραγγελία του Φεστιβάλ της Αυστρίας Grafenegg, στο οποίο ήμουν το 2020 artist in Residence και συνεχίζεται η συνεργασία. Παίζει η ορχήστρα Tonkünstler της Βιέννης, τρομπέτα ο Γερμανός Simon Höfele και διευθύνω.

Είστε η πρώτη ελληνίδα μαέστρος που θα διευθύνει ορχήστρα της Βιέννης.

Ετσι είναι. Στις 8 Σεπτεμβρίου ακολουθεί ένα μουσικό πρότζεκτ με επτά συνθέσεις μου για το Φεστιβάλ του Mecklenburg – Vorpommern της βόρειας Γερμανίας, για βιόλα και πιάνο με τον τίτλο «Μουσικές διηγήσεις για τη Φύση». Παίζουν οι σολίστες Nils Mönkemeyer στη βιόλα και ο William Youn στο πιάνο. Αυτή η δουλειά έχει ηχογραφηθεί για να βγει σε δίσκο. Ακολουθεί μια στις 27 Σεπτεμβρίου συναυλία στο Konzerthaus του Βερολίνου αφιερωμένη στη δουλειά μου με σολίστες τον Nils Mönkemeyer στη βιόλα και τον William Youn στο πιάνο. Επίσης στις 6 Νοεμβρίου, θα γίνει στη Λειψία συναυλία αφιερωμένη στα 200 χρόνια της Ελληνικής Επανάστασης με τη Φιλαρμονική Πνευστών με ένα νέο έργο μου και με έργα Σκαλκώτα κ.ά. Τη συναυλία τη διευθύνω.

Τι αναζητάτε μέσα από μια μουσική σύνθεση; Τι εύχεστε να συμβεί;

Η σύνθεση είναι ένα είδος μουσικής έκφρασης του δημιουργού προς τον ακροατή. Αρα το να επικοινωνήσω με μουσική και να περάσω το συναίσθημα, το μήνυμα τη μεταμόρφωση που επιδιώκω μέσω της μουσικής είναι ένα ζητούμενο και πράγματι είναι μια ευχή. Αυτό που ουσιαστικά επιχειρούμε να επικοινωνήσουμε είναι ένας άλλος καθρέφτης των κοινωνικών συνθηκών του σήμερα. Γι’ αυτό θεωρώ ότι οι συνθέτες πρέπει να έχουν περισσότερο λόγο προς τα έξω, όπως συνέβαινε παλαιότερα. Στη δόξα του μαέστρου του 20ου αιώνα έχουμε ξεχάσει τον συνθέτη: τη δημιουργία του σήμερα που αντικατοπτρίζεται μέσα από το έργο του και μας φέρνει πιο κοντά στη συνείδησή μας. Είναι ένας τρόπος ν’ αποκτήσουμε μια άλλη υπευθυνότητα γι’ αυτό που συμβαίνει γύρω μας.

Αυτό είναι μια μεγάλη συζήτηση. Θα ήθελα να μου πείτε ποια είναι τα είδωλα του δικού σας καθρέφτη; Ποια είναι τα θέματα που σας απασχολούν;

Από το 2014 ο τρόπος που συνθέτω άλλαξε. Ζώντας στη Γερμανία και αντιλαμβανόμενη ότι η στάση των ανθρώπων απέναντι στην Ελλάδα λόγω κρίσης είχε γίνει επιθετική δημιούργησε μια άλλη συνθήκη. Με πίεσε ν’ αντιληφθώ ότι κοινωνικά έχω μια ευθύνη απέναντι σε αυτό που συμβαίνει. Το ερώτημα είναι, από τη μια, πώς το παρουσιάζω και πώς το μεταμορφώνω από την άλλη. Αυτός ήταν ο λόγος που ξεκίνησα μια σειρά – η οποία συνεχίζεται – συνθέσεων εμπνευσμένες από μοντέρνα αγάλματα αγγέλων. Το δεύτερο ζητούμενο είναι πώς μπορώ ν’ αναπαραστήσω, μέσω της μουσικής, ένα θέμα της επικαιρότητας που μας απασχολεί όπως είναι το Προσφυγικό. Αυτό επεξεργάστηκα στον τελευταίο δίσκο «Anájikon». Ηταν για το φεστιβάλ της Λουκέρνης, ηχογραφήθηκε και κυκλοφόρησε από την ECM. Τότε συνειδητοποίησα ότι και η γιαγιά μου ήταν πρόσφυγας και εγώ – κατά κάποιο τρόπο – είμαι. Σαφώς δεν συγκρίνω τις συνθήκες και τις επιλογές που είχε εκείνη με τις δικές μου. Προσπάθησα ν’ αποδώσω το συναίσθημα του ανθρώπου εκείνου που αναγκάζεται να μετακινηθεί σ’ ένα νέο έδαφος για ν’ αφήσει τις ρίζες του.

Αποφασίσατε να πάτε στη Γερμανία για να σπουδάσετε και ν’ αναζητήσετε τον δικό σας δρόμο. Βρήκατε αυτό που ονειρευόσασταν;

Πίστευα ότι θα βρω τον παράδεισο σε ανθρώπινο και μουσικό επίπεδο. Κατάλαβα ότι δεν είναι έτσι, όταν άρχισα να ζω τις πρώτες αρνητικές εκπλήξεις γύρω μου.

Οπως;

Οταν έδινα εξετάσεις για να μπω στη σχολή τον Φεβρουάριο του 1988, ένας από την επιτροπή που είχε βγει για λίγο έξω από την αίθουσα και τον συνάντησα στον διάδρομο μου λέει «εσείς είστε η Ελληνίδα; Και γιατί δεν μείνατε στη χώρα σας για να σπουδάσετε;». Εκείνη τη στιγμή δεν αντιλήφθηκα το ρατσιστικό σχόλιο. Ημουν συγκεντρωμένη σε αυτό που ήθελα να κάνω. Μετά από αρκετά χρόνια άρχισα να το συνειδητοποιώ. Ακολούθησαν και άλλα τέτοια περιστατικά, ως γυναίκα, μαέστρος και συνθέτις. Βρέθηκα σε ένα περιβάλλον όπου ήμουν σαν ένα εξωτικό πουλί: Ελληνίδα, μαέστρος, συνθέτις και που κατά τη διάρκεια των σπουδών μου είχα κάνει πάρα πολλά πράγματα στη σχολή, όπως για παράδειγμα να οργανώσω σύνολο που δεν υπήρχε. Τα ερωτήματα για να μπορέσω να επιζήσω άλλαξαν. Πώς διοχετεύω τον πόνο μου; Τη δυσκολία που μου παρουσιάζεται; Πώς προχωράω παρακάτω;

Ποια απάντηση δώσατε;

Η δίψα για τη γνώση με έσπρωχνε μπροστά. Γι’ αυτό και επέμενα σε οποιαδήποτε δυσκολία. Εκανα πάρα πολλές δουλειές κατά τη διάρκεια των σπουδών μου. Τα δυο πρώτα χρόνια δεν είχα υποτροφία.

Και δικαιωθήκατε. Θητεύσατε δίπλα στον Κλαούντιο Αμπάντο ως βοηθός του.

Η μεγαλύτερή μου σπουδή ήταν αυτή! Τον γνώρισα ως ακροάτρια πρώτα. Η συζήτησή μας τότε ήταν γύρω από την εμπειρία του όταν είχε παίξει στο Ηρώδειο όταν είχε διευθύνει. Είχα την τύχη εκείνη την εποχή να είμαι βοηθός του ούγγρου συνθέτη Γκόρκι Κούρταγκ (Gyorgy Kurtag) ο οποίος έγραφε για τον Αμπάντο, για τη Φιλαρμονική του Βερολίνου. Ο βοηθός του Αμπάντο έπρεπε να φύγει και έτσι με φώναξε και φυσικά έδωσα τις εξετάσεις μου.

Τι σας ζήτησε;

Ν’ αναλύσω την 3η συμφωνία του Σούμαν μεταξύ δυο εκδόσεων και εγώ βρήκα άλλες τρεις ανέκδοτες. Του παρέδωσα 13 σελίδες σύγκρισης μεταξύ των εκδόσεων τις οποίες έκανα όλες στο χέρι γιατί το 1995 δεν υπήρχαν υπολογιστές ή τουλάχιστον δεν ήταν το πρώτο μας εργαλείο. Μου έδειξε εμπιστοσύνη εξ αρχής και άκουγε τις παρατηρήσεις μου. Μου έμαθε τη δύναμη της μουσικής μέσα από τη σιωπή και τις κινήσεις της συναυλίας. Ενα κοντσέρτο είναι αποτέλεσμα μιας πρόβας και μιας αόρατης συνομιλίας ανάμεσα στον μαέστρο και τους μουσικούς που γίνεται θεϊκή συνωμοσία για να δοθεί στο σύμπαν αυτή η δυνατή στιγμή. Αυτό είναι που θα με ενώνει πάντα μαζί του.

Ηταν μια δοκιμασία για σας – με πολλά βεβαίως οφέλη.

Εχω περάσει πολλές δύσκολες στιγμές, τη δυσκολία των οποίων συνειδητοποίησα πολύ αργότερα. Αυτό που με βοηθούσε ήταν η επιθυμία μου να περάσω μέσα τους. Η αγάπη και η πίστη απέναντι στη ζωή και στη μουσική ήταν αυτό που με βοηθούσε να κάνω το επόμενο οποιαδήποτε δύσκολη στιγμή μου, και την ίδια στιγμή με βοηθούσε να μην αντιληφθώ τον βαθμό δυσκολίας που αντιμετώπιζα.

Ποια θα ξεχωρίζατε;

Η κομβική στιγμή στη ζωή μου ήταν ένα αυτοκινητιστικό ατύχημα που είχα 14 Δεκεμβρίου, το 2005. Ημουν στην Πάτρα για μία συναυλία και εκείνη την εποχή είχα μία παραγγελία να γράψω μουσική με θέμα τον Προμηθέα που θα παρουσιαζόταν με την Καμεράτα του Μονάχου τον Φεβρουάριο του 2006. Ηταν η πρώτη φορά στη ζωή μου που είχα αποφασίσει πως αν έχω μία συναυλία μπορώ να ρυθμίζω τον χρόνο μου έτσι ούτως ώστε να μπορώ να δουλεύω και τη μουσική σύνθεση. Επέστρεφα στην Αθήνα, είχε λάδια ο δρόμος, είχε βρέξει, γλίστρησε το αυτοκίνητο και έπεσε στον γκρεμό. Βγήκα από τον γκρεμό γιατί είχα όλους τους αγγέλους και τους αγίους μαζί μου εκείνη τη στιγμή. Το δέντρο με έσωσε, γιατί αν δεν βρισκόταν εκείνη τη στιγμή εκεί θα είχα πέσει σε βάθος με βράχους 20 μέτρων.

Πώς σας επηρέασε αυτό το ατύχημα;

Ξεκίνησα μιαν άλλη ζωή. Οι εμμονές που είχα για παράδειγμα εξαφανίστηκαν. Ολα έγιναν δευτερεύοντα. Αρκετούς μήνες μετά το ατύχημα αισθάνθηκα ευγνώμων για ό,τι μου συνέβη. Αν και είχα ζήσει πολλές δύσκολες στιγμές μέχρι τότε, είχα την αίσθηση ότι χρειάστηκα ένα τόσο βαρύγδουπο γεγονός, για να αλλάξει υποχρεωτικά το τόξο του εσωτερικού προσανατολισμού μου και να αναγκαστώ να δω από άλλη οπτική γωνία πολλά θέματα και να τα εκτιμήσω διαφορετικά. Πιστεύω πια, ότι τα δύσκολα έρχονται για να μας δώσουν τη δυνατότητα να εξελιχθούμε, να διευρύνουμε τη συνείδησή μας. Αυτά επαναλαμβάνονται μέχρι να καταλάβουμε ότι συμβαίνουν μόνο για μας. Να οδηγηθούμε στο επόμενο βήμα της εξελικτικής μας πορείας. Να είμαστε ευγνώμονες ότι ζούμε.