«Μου λείπουν οι φωτογράφοι που “σπουδάζουν” την τέχνη μας»

Υπάρχει στις φωτογραφίες του Πάολο Πελεγκρίν διάχυτη η αίσθηση του επείγοντος: της Ιστορίας ή των μικροϊστοριών που συμβαίνουν στον γνωστό, μα τόσο άγνωστο κόσμο μας. Η συμπύκνωση του δράματος – όχι με την καταχρηστική έννοια εδώ – μέσα σε ένα ασπρόμαυρο κάδρο, αυστηρά γεωμετρημένο όσο αυστηρή και ανελέητη είναι η πληροφορία πίσω από το στιγμιότυπο: ο θάνατος, η σύγκρουση, ο εκτοπισμός, η προσφυγιά, η ανέχεια. Αλλά όπως σε οποιονδήποτε «επίγονο» της ανθρωπιστικής φωτογραφικής παράδοσης (Ανρί Καρτιέ Μπρεσόν, Αντρέ Κερτέζ, Ρόμπερτ Κάπα), έτσι και οι εικόνες του 57χρονου φωτογράφου εμπεριέχουν την αισθητική του ντοκιμαντέρ, το κριτικό βλέμμα, την υποδόρια αναφορά στην κινηματογραφική τέχνη (με έναν από τους αγαπημένους του σκηνοθέτες, τον Ταρκόφσκι, όπως έχει δηλώσει παλιότερα).  Το πορτφόλιο που παρουσιάζεται αυτές τις μέρες στο πλαίσιο του Athens Photo World προέρχεται από το λεύκωμά του «As I was dying». Φωτογραφίες, δηλαδή, από εστίες έντασης, όπως οι Ινδονησία, Αίγυπτος, Τυνησία, Λιβύη, Αιθιοπία, Αϊτή, Λιβερία, το Αφγανιστάν, το Σουδάν, το Κόσοβο κ.ά. Για το μέλος του πρακτορείου Mαgnum η ισραηλινοπαλαιστινιακή σύγκρουση και γενικότερα η Μέση Ανατολή είναι ένας κόσμος χωριστά, όπως λέει και στη συνέντευξη που μας παραχώρησε. Εκεί όπου επιστρέφει για να συγκεντρώσει μαρτυρίες και ντοκουμέντα ενός κόσμου σε κρίση.

«Πιστεύω απολύτως ότι φωτογραφίζουμε όχι κατ’ ανάγκη για να αλλάξουμε τον κόσμο, αλλά για να δώσουμε στο κοινό την ευκαιρία να αναλογιστεί σε ποιον κόσμο ζει. Αυτή η ιδέα είναι σχεδόν ακρογωνιαίος λίθος σ’ αυτό που κάνω. Η φωτογραφία, όπως και η δημοσιογραφική πληροφορία, από τη στιγμή που “πέφτουν” στη δημόσια σφαίρα έχουν τη δυνατότητα να επηρεάσουν την κρίσιμη μάζα, να “υποδείξουν” μια κατεύθυνση. Και είναι μέσα από αυτές τις μικροαλλαγές που οι άνθρωποι συγκινούνται – με μία έννοια, αλλάζουν κιόλας, γιατί όχι; Μια φωτογραφία είναι ανοιχτή σε πολλές ερμηνείες. Γι’ αυτό λέμε ότι σημασία έχει εκτός από το στιγμιότυπο και η σημασία που του αποδίδει ο θεατής. Ο φωτογράφος αποτυπώνει ένα γεγονός. Ο θεατής το ερμηνεύει μέσα από το δικό του φίλτρο. Αυτό που ξέρω είναι ότι εγώ σίγουρα άλλαξα ως άνθρωπος μέσα από τη φωτογραφική δραστηριότητα: άλλαξε η οπτική και η διαδικασία που δουλεύω».

«Κουβαλώ μέσα μου όλους τους τόπους που έχω επισκεφτεί. Αλλά τα τελευταία 20 χρόνια επιστρέφω ξανά και ξανά στο Ισραήλ και την Παλαιστίνη. Υπάρχει εκεί μια διαρκής αναφορά με την Ιστορία και τη μνήμη που δεν σε αφήνει αδιάφορο. Η αποστολή ξεκίνησε στη δεύτερη Ιντιφάντα – ο Αραφάτ ζούσε ακόμη – και από την πρώτη στιγμή καταλάβαινες ότι σ’ εκείνο το σημείο γύριζαν τα γρανάζια της Ιστορίας. Μια άγρια και συναρπαστική κατάσταση που γινόταν ολοένα πιο βίαιη τα επόμενα χρόνια. Από μία έννοια, αισθάνομαι αρκετά τυχερός που έχω ντοκουμεντάρει όλη τη σύγκρουση της τελευταίας εικοσαετίας».

«Υπάρχουν φωτογραφίες που συμπυκνώνουν την εποχή τους. Μία από αυτές ήταν του μικρού πρόσφυγα Αϊλάν, όταν βρέθηκε το πτώμα του σε παραλία της Τουρκίας. Μια φωτογραφία άνοιξε ξανά τη συζήτηση για το Προσφυγικό και ανέδειξε τις ευθύνες όλων μας στη δημόσια συζήτηση. Το ίδιο μπορεί να κάνει και ένα στιγμιότυπο φωτογράφου για την κλιματική κρίση με φωτιές ή πλημμύρες: να μας υπενθυμίσει, δηλαδή, ότι υπάρχει και ότι δεν μπορούμε να κλείνουμε τα μάτια. Από εκεί κι έπειτα θεωρώ πάντοτε εμβληματική τη φωτογραφία με την προσσελήνωση του ανθρώπου. Εδώ πια αλλάζουν οι προοπτικές του κόσμου μας: έχουμε ένα ντοκουμέντο και μια μαρτυρία για τις δυνατότητες της ανθρωπότητας. Εξίσου δυνατή, όμως, ήταν η εικόνα των ανθρώπων που πέφτουν στο κενό από τους Δίδυμους Πύργους της Νέας Υόρκης. Αυτό είναι που μπορεί να καταφέρει η φωτογραφία: να κάνει το συγκεκριμένο και το μοναδικό παγκόσμιο και συμβολικό. Να δημιουργήσει μια μεταφορά για τον κόσμο μας. Και ξέρω ότι εδώ υπάρχει ο κίνδυνος μια τραγωδία να συνυπάρχει με την ομορφιά της φωτογραφίας. Αλλά συμβαίνει. Ενας άνθρωπος που πέφτει μοιάζει με άγγελο, με σύμβολο».

«Αυτό που έχει αλλάξει δραματικά στο επάγγελμά μας είναι φυσικά η τεχνολογία. Κάποτε κουβαλούσαμε κάμερες κι έπρεπε να εμφανίζουμε τις φωτογραφίες στον τόπο της αποστολής. Σήμερα ο καθένας μπορεί να τραβήξει ένα στιγμιότυπο με το κινητό του και να φτάσει παντού στον πλανήτη. Υπάρχει κι εδώ ένα στοιχείο ομορφιάς: η αμεσότητα. Μου λείπει όμως η αίσθηση ότι ένας φωτογράφος ξεκινάει και “σπουδάζει” το επάγγελμά του, όπως συμβαίνει, για παράδειγμα, με ένα μουσικό όργανο. Οταν άρχιζα εγώ, έπρεπε να περάσω από διάφορα στάδια – εκπαιδευομένου, βοηθού – μέχρι να μάθω να ελέγχω τον φωτισμό. Νομίζω, λοιπόν, ότι η πρόοδος της τεχνολογίας απελευθέρωσε πολλούς φωτογράφους από την ανάγκη της μελέτης και της πρακτικής εξάσκησης. Ενώ θα έπρεπε να βλέπουμε τη φωτογραφία σαν μια ξένη γλώσσα με τη δική της γραμματική και το δικό της συντακτικό. Οι νεότεροι αποφεύγουν ορισμένα σκαλιά σε όλη αυτή τη διαδικασία».

«Ο Γιάννης Μπεχράκης ήταν από τους φωτογράφους που εκτιμούσα επειδή ακολουθούσε την παλιά μέθοδο. Το Athens Photo World είναι αφιερωμένο στη δουλειά του κι εγώ διατηρώ πάντα στο άκουσμα του ονόματός του την ανάμνηση μιας φιλίας».

«Υπάρχει ένα σύνδρομο, ότι όλοι μπορούμε να γίνουμε φωτογράφοι. Οτι ζούμε στον αιώνα της εικόνας, οπότε όλοι δικαιούμαστε μερίδιο από την αμεσότητα της φωτογραφίας. Πρόκειται φυσικά για σύγχυση, ειδικά στον χώρο των social media. Κι αυτό το λέω όχι μόνο ως φωτογράφος, αλλά και ως “αναγνώστης” των φωτογραφιών. Βλέπω πολλή επιφάνεια και καθόλου εμβάθυνση. Ναι, η εικόνα έχει δύναμη για να συγκινήσει και να μεταμορφώσει. Αλλά για να συμβεί κάτι τέτοιο χρειάζεται όλοι να εμπλακούμε σε έναν διάλογο μαζί της. Χρειάζεται να αναλογιστούμε τη σημασία της εικόνας».