Αλογα θεϊκά

Στην Ιλιάδα, το σημαντικότερο πολεμικό έπος στην ιστορία της ανθρωπότητας, προβάλλονται η δύναμη, το μένος το πολεμικό, η ορμή των αλόγων και η αγάπη τους για τους αντρειωμένους καβαλάρηδες ήρωες. Στα άλογα ορκίζονταν οι ιπποβότες Αχαιοί. Η Ελλάδα ζούσε στην εποχή του Ομήρου και στα αρχαϊκά γενικώς χρόνια τη χρυσή εποχή της «αναγέννησης», εποχή που σηματοδοτείται από τη δημιουργία των πόλεων κρατών και των ανοικτών θαλασσών, από το φαινόμενο της καλλιτεχνικής ακμής με τη δημιουργία του έπους, τις απεικονίσεις των αλόγων και των αρμάτων, των μαχών στη στεριά και τη θάλασσα, των νεκρικών πομπών, των αθλητικών και μουσικών αγώνων, των θρησκευτικών εορτών και των τελετουργιών. Οι καλλιτέχνες από τον 8ο ως τον 5ο αιώνα π.Χ. αντλούν τα θέματά τους από τη ζωή που σφύζει γύρω τους σε συνδυασμό με τους πανάρχαιους μύθους και την προφορική παράδοση που επιβιώνει από γενιά σε γενιά.

Τα άλογα αποκτούν υπερφυσικές μυθικές διαστάσεις, συνοδεύουν θεότητες όπως ο Ποσειδώνας και η Αθηνά, γίνονται τα αναπόσπαστα σύμβολά τους. Θεϊκά άλογα είχε χαρίσει ο Δίας στον βασιλιά της Τροίας Λαομέδοντα, πατέρα του Γανυμήδη, ύστερα από την απαγωγή του νεαρού βοσκού και τη μεταφορά του στον Ολυμπο (Ιλιάδα, Ε 265). Τα άτια του Αχιλλέα ήταν αθάνατα, γρήγορα σαν τον άνεμο, γεννημένα από τον Ζέφυρο και την Αρπυια Ποδάργη (Ιλιάδα, Π 149-150), δώρο του Ποσειδώνα στον Πηλέα, πατέρα του Αχιλλέα και σύζυγο της Νηρηίδας Θέτιδας (Ιλιάδα, Ψ 277). Ενα από αυτά, ο Ξάνθος, προικίστηκε με τη δύναμη του λόγου από την Ηρα για μια μόνο στιγμή, όσο να αναγγείλει στον Αχιλλέα τον θάνατο του αγαπημένου του Πατρόκλου και να προβλέψει το τέλος του ίδιου του Αχιλλέα (Ιλιάδα, Τ 407). Αθάνατο το άλογο της Σελήνης που «από την εποχή της Μεγάλης Εκρηξης, χιλιάδες αιώνες πίσω, κάθε νύχτα διέσχιζε τον ατέρμονα χωροχρόνο» (Σόνια Ζαχαράτου).

Ο Πάρις, όπως κατέβαινε καμαρωτός από το κάστρο της Τροίας στον κάμπο για να πολεμήσει, παρομοιάζεται με καλοθρεμμένο άτι που έσπασε τα δεσμά του και καλπάζει χτυπώντας τις οπλές του στο έδαφος, περήφανο με το κεφάλι ψηλά και τη χαίτη του να ανεμίζει στους ώμους (Ιλιάδα, Ζ 450).

«Τότε ήταν που οι οπλές των αλόγων χτύπησαν το χώμα», «ακούγοντας το ποδοβολητό που κάνουν οι επιβήτορες ίπποι  με τις οπλές τους», «χτυπάει τα πόδια καταγής στην κοιλάδα και αγάλλεται έντονα, …με ποδοβολητό και έξαψη καταπίνει τη γη», διαβάζω απολαμβάνοντας τις νοερές εικόνες στους Κριτές, τον Ιερεμία και τον Ιώβ της Παλαιάς Διαθήκης.

«Ορκίζομαι στα άλογα που τρέχουν λαχανιασμένα, στα άλογα που βγάζουν από τα πόδια τους φωτιές, που ορμούν την αυγή ενάντια στον εχθρό» κραυγάζουν οι άραβες καβαλάρηδες, πιστοί στον Μωάμεθ και στο Κοράνι.

Θαυμάζω αφάνταστα το περήφανο άλογο που τρέχει μανιασμένο να ξεφύγει από τις πύρινες γλώσσες της μεγάλης φωτιάς που ζήλεψε την ομορφιά του. Ορμάει ασυγκράτητο προς τη νίκη το ορειχάλκινο άτι που αναδύθηκε «ζωντανό» από το ναυάγιο της θάλασσας του Αρτεμισίου με τον μικρόσωμο αναβάτη στην πλάτη του (φωτογραφία 1). Η νίκη του ήταν εξασφαλισμένη, όπως συμπεραίνει κανείς, αναγνωρίζοντας εύκολα τη φτερωτή ΝΙΚΗ τη χαραγμένη (=σταμπαρισμένη) στα καπούλια του, έτοιμη να τον στεφανώσει (φωτογραφία 2).

Το σταμπάρισμα με πυρωμένο σίδερο στα καπούλια αλόγων ήταν πρακτική διαδομένη στην αρχαιότητα ως διακριτικό ιδιοκτησίας, τόπου εκτροφής ή ειδικών προσόντων. Η Σικυώνα φημιζόταν για την εκτροφή γοργοπόδαρων αλόγων κατάλληλων για ιπποδρομίες, η Θεσσαλία για τα δυνατά πολεμικά της άλογα όπως ο Βουκεφάλας, το διάσημο άλογο του Μεγάλου Αλέξανδρου, σύμφωνα με μια παράδοση. Ο μεσσήνιος μεγαλέμπορος Νικαγόρας έκανε μεταξύ άλλων εξαγωγή πολεμικών αλόγων στην αυλή των Πτολεμαίων στην Αλεξάνδρεια. Οι έφηβοι της Αρχαίας Μεσσήνης εκπαιδεύονταν επί τρία χρόνια και στα ιππικά αγωνίσματα στον ιππόδρομο της πόλης, καθώς και του ακοντισμού από πολεμικό άλογο σε καλπασμό.