Χιτζάμπ

«Η υποχρεωτική χιτζάμπ δεν είναι ένα κομμάτι ύφασμα, είναι ο βασικός στυλοβάτης της θρησκευτικής μας δικτατορίας. Είναι το πιο ορατό σύμβολο καταστολής, είναι το Τείχος του Βερολίνου του καθεστώτος: αν το πετάξουμε, το καθεστώς θα πέσει».

Μασίχ Αλινετζάντ

Η κακόπιστη σύγκριση, η αντιπαραβολή που εξυπηρετεί μια ολοφάνερη επικριτική σκοπιμότητα – το διαβόητο whataboutism (κι εσείς τι έχετε να μας πείτε για…) –  δεν είναι η προσφιλής τακτική μονάχα στα αυταρχικά καθεστώτα, παρότι τα τελευταία έχουν την πολυτέλεια να επιδίδονται συστηματικά σε αυτήν δίχως ενοχλητικό αντίλογο, τουλάχιστον εντός των ορίων της επικράτειάς τους. Εξίσου καλά βολεύει και κυβερνήσεις με κοινοβουλευτικές δεσμεύσεις, άλλοτε υπενθυμίζοντας στην αντιπολίτευση τα ανομήματά της όταν βρισκόταν εκείνη στην εξουσία, άλλοτε αναμοχλεύοντας τον κοινωνικό αυτοματισμό (εάν ικανοποιήσουμε τα αιτήματα των εκπαιδευτικών, πώς θα αντιδράσουν οι δικηγόροι;) και, πιο συχνά, με ένα ποτ-πουρί από όλα τα παραπάνω. Θα ήταν αξιοπερίεργο λοιπόν να μην υποκύπτουν στον πειρασμό του whataboutism οι θρησκείες και οι εκπρόσωποί τους όποτε έρχεται η κουβέντα στον μακάβριο πρωταθλητισμό τους: ποια θρησκεία χρεώνεται διαχρονικά με τα περισσότερα εγκλήματα;

Μια συλλογιστική που δεν στερείται ενδιαφέροντος θέλει τις πολυθεϊστικές θρησκείες να είναι λιγότερο αιμοβόρες από τις μονοθεϊστικές. Ακούγεται λογικό, εάν μοιράζεις την ευσέβειά σου σε καμιά ντουζίνα πρωτοκλασάτους θεούς και αναρίθμητους δευτεροκλασάτους, να μην είσαι τόσο ευέξαπτος όσο εκείνος που πιστεύει ακράδαντα στον Γιαχβέ των Εβραίων, στον Θεό των Χριστιανών ή στον Αλλάχ των Μουσουλμάνων – πόσω μάλλον εάν έχεις προνοήσει να στήσεις βωμό ακόμη και για κάποια θεότητα που πιθανόν σου έχει διαφύγει. Σύμφωνα με τον ιστορικό Ηρόδοτο, που δεν πολυψείριζε τις πηγές του, τα πολύ παλιά χρόνια, οι Αθηναίοι είχαν λησμονήσει να προσφέρουν θυσίες στον θεό Πάνα, αυτός τα πήρε στο κρανίο, τους τιμώρησε σκληρά κι έκτοτε, προκειμένου να έχουν το κεφάλι τους ήσυχο, έστηναν βωμούς και στην κουτσή Μαρία – «θεοῖς Ἀσίας, Εὐρώπης καί Ἀφρικῆς, θεοῖς αγνώστοις καί ξένοις» – ώστε να μη μείνει κανένας απέθαντος παραπονεμένος. Εναν από τους συγκεκριμένους βωμούς αντίκρισε το 50 μ.Χ. ο απόστολος Παύλος κατά την περιοδεία του κι έσπευσε να καπαρώσει τον «άγνωστο θεό» με το δικό του πρόσφατο logo.

Δυστυχώς, τα ευρήματα που φέρνει διαρκώς στο φως η αρχαιολογική σκαπάνη δεν συνηγορούν υπέρ της μετριοπάθειας των πολυθεϊστών έναντι των μονοθεϊστών· σίγουρα δεν θα συμφωνούσαν τα θύματα των ανθρωποθυσιών προς εξευμενισμό των θεών με κάθε πιθανή πρόφαση ή ευκαιρία: λιμό, καταποντισμό, πανδημία, ήττα στο πεδίο της μάχης κ.ο.κ. Εάν πάντως έχει κάποια βάση το σκεπτικό είναι επειδή με την παγκόσμια επικράτηση των μονοθεϊστικών θρησκειών διευρύνθηκε εντυπωσιακά το μενού με τα υποψήφια σφάγια: όλοι οι αλλόθρησκοι συν τους αιρετικούς της δικής σου θρησκείας. Για τα κατορθώματα του Γιαχβέ των Εβραίων δεν χρειάζεται να πάμε πολύ μακριά, καμαρώνει η ίδια η Παλαιά Διαθήκη: ένας μοχθηρός θεός, μνησίκακος και ανελέητος, που αναγνωρίζει κάθε δικαίωμα στον «περιούσιο λαό» του να εξαφανίσει από προσώπου της γης όσους δεν προσκυνούν τη χάρη του, όπως και τα παιδιά τους και τα παιδιά των παιδιών τους… Η αμέσως επόμενη, κατά αυστηρή χρονολογική σειρά, μονοθεϊστική θρησκεία, ο χριστιανισμός, παίρνει περήφανα τη σκυτάλη από τον ιουδαϊσμό και τον αφήνει παρασάγγας πίσω στην υψηλή τέχνη του εξανδραποδισμού. Ενα μονάχα θα σας πω: εδώ και δεκαεπτά χρόνια οι εκδόσεις Κάκτος έχουν αρχίσει να δημοσιεύουν σε τόμους το μνημειώδες έργο του βραβευμένου γερμανού ιστορικού Καρλχάιντς Ντέσνερ «Η εγκληματική ιστορία του Χριστιανισμού»· έχουν ήδη κυκλοφορήσει δέκα τόμοι – γύρω στις πεντακόσιες πυκνοτυπωμένες σελίδες, κατά μέσον όρο, ο κάθε τόμος χωριστά – και ακόμη βρισκόμαστε στα «εγκλήματα» του 12ου αιώνα. Μάλλον δεν πάσχει από έλλειψη πρωτογενούς υλικού.

Καθώς γράφονται αυτές οι γραμμές, οι Ταλιμπάν προελαύνουν στο Αφγανιστάν. Υστερα από μια ιδιαίτερα αιματοβαμμένη εικοσαετία, οι Αμερικανοί -ομού με τις λοιπές νατοϊκές δυνάμεις – ετοιμάζονται να εγκαταλείψουν αυτή τη δύσμοιρη χώρα στη μοίρα της. Οπως και στην περίπτωση του Βιετνάμ σχεδόν μισόν αιώνα νωρίτερα, οι αυριανοί κυρίαρχοι της Καμπούλ – ίσως και σήμερα, την ώρα που μιλάμε – δεν κρύβουν τις προθέσεις τους για τους αντιπάλους τους: οι κατάλογοι με τους «προγραμμένους» έχουν συμπληρωθεί και όσοι – οι περισσότεροι – δεν κατορθώσουν να διαφύγουν, περιφέρονται ήδη στους δρόμους σαν νεκροί υπό ολιγοήμερη αναστολή. Ο ρεβανσισμός των Ταλιμπάν προμηνύεται ότι θα πλήξει ιδίως τις γυναίκες – όχι πως οι τελευταίες χάρηκαν τίποτε περισσότερο από μια κακόγουστη απομίμηση ελευθερίας, όσο καιρό οι Ταλιμπάν δεν πλησίαζαν στα μεγάλα αστικά κέντρα. Τώρα όμως θα νοσταλγήσουν και αυτήν ακόμη την απομίμηση· θα παλινδρομήσουν κακήν κακώς στον ισλαμικό μεσαίωνα.

Η παλινόρθωση των Ταλιμπάν μας υπενθυμίζει με τον πιο οδυνηρό τρόπο ότι, από τις τρεις μεγάλες μονοθεϊστικές θρησκείες, μονάχα η τρίτη, η νεότερη, παραμένει εγκληματικά ενεργή κατά τον 21^ο αιώνα, τουλάχιστον σε κρατικό επίπεδο. Ασφαλώς κι επιβιώνουν ακραίες φονταμενταλιστικές κοινότητες, τόσο στον εβραϊκό όσο και στον χριστιανικό κόσμο: όσοι είδαν το «Unorthodox» για τους εβραίους ζηλωτές στο Netflix ή παρακολουθούν με ανησυχία τα σπασμωδικά νομοθετικά μέτρα είτε στην Ουγγαρία είτε στη Ρωσία, αντιλαμβάνονται ότι το ιδεολογικό κύτταρο τόσο των εβραίων όσο και των χριστιανών φανατικών δεν τους επιτρέπει να παραδώσουν τα όπλα, ακόμη και αν απομονωθούν πλήρως από τον υπόλοιπο κοινωνικό κορμό (τους το επιτρέπει και το κοσμικό κράτος, βεβαίως, όσο δεν ενοχλούν τον περίγυρό τους). Κανένας θρησκευτικός φονταμενταλισμός όμως σήμερα δεν έχει τη δύναμη πυρός και καταστροφής που έχει ο ισλαμικός φονταμενταλισμός. Κανένας δεν επιδιώκει την ολοκληρωτική κυριαρχία, τόσο στη διεθνή σκηνή όσο και στον μικρόκοσμο της καθημερινότητας.

Πάρτε για παράδειγμα το χιτζάμπ. Ισως εμείς οι δυτικοί δεν μαθαίναμε ποτέ τη διάκριση ανάμεσα στην μπούρκα, το νικάμπ, το τσαντόρ και το χιτζάμπ (τέσσερις μορφές γυναικείας ενδυμασίας που υποδηλώνουν την ισλαμική ταυτότητα) εάν τα ίδια τα ισλαμικά κράτη δεν φρόντιζαν να μας ενημερώσουν για την τόσο ολέθρια, ενίοτε θανάσιμη σημασία της. Το χιτζάμπ είναι το πιο casual πέπλο από τα τέσσερα: δεν σκεπάζει και τα μάτια όπως η μπούρκα, δεν αφήνει μόνο τα μάτια όπως το νικάμπ. Η ιρανική κυβέρνηση επιτρέπει να κυκλοφορεί μια γυναίκα στον δρόμο χωρίς μπούρκα, νικάμπ ή τσαντόρ, αλλά όχι και χωρίς χιτζάμπ. Η Ιρανή Μασίχ Αλινετζάντ έχει την εξωφρενική άποψη ότι δεν θα έπρεπε σε καμία κυβέρνηση να πέφτει λόγος για το πώς θα ντύνονται οι πολίτες της. Γι’ αυτό διαμένει σε άγνωστη διεύθυνση, σε αμερικανικό έδαφος, υπό την 24ωρη προστασία του FBI. Για ένα κομμάτι ύφασμα.