Καύσωνας: η μεγαλύτερη απειλή για τη Μεσόγειο

Τις τελευταίες δύο εβδομάδες η Φριντερίκε Οτο, αναπληρώτρια διευθύντρια του Ινστιτούτου Περιβαλλοντικής Αλλαγής στο Πανεπιστήμιο της Οξφόρδης, βρισκόταν σε συνεχείς διαδικτυακές συναντήσεις και συνεδρίες για την έγκριση και την τελική διατύπωση του πρώτου, άκρως επιστημονικού τμήματος της έκτης έκθεσης αξιολόγησης της Διακυβερνητικής Επιτροπής για την Κλιματική Αλλαγή (IPCC) του ΟΗΕ, το οποίο θα δημοσιευτεί τη Δευτέρα 9 Αυγούστου. Οι συναντήσεις αυτές και η ημερομηνία έκδοσης της έκθεσης, για την οποία συνεργάζονται εδώ και αρκετό καιρό αρκετές δεκάδες επιστήμονες από όλο τον κόσμο, έχουν καθοριστεί προ καιρού. Ομως, εν μέσω ενός καταιγισμού ακραίων καιρικών φαινομένων στην Ευρώπη, αλλά και σε άλλα σημεία του πλανήτη, τόσο η Οτο, ως επικεφαλής συντάκτρια της έκθεσης, αλλά και οι συνάδελφοί της, ευελπιστούν ότι η φωνή τους και τα επιστημονικά τους συμπεράσματα θα ακουστούν ισχυρότερα, ιδίως σε χώρες όπως η Ελλάδα, που βρέθηκε στο έλεος του χειρότερου κύματος καύσωνα όλων των εποχών και πολλών πύρινων μετώπων.

«Η κλιματική αλλαγή αυξάνει την πιθανότητα και την ένταση των κυμάτων καύσωνα παντού, αυξάνει την πιθανότητα και την ένταση της ξηρασίας σε ορισμένες περιοχές, συμπεριλαμβανομένης της Μεσογείου, και αυξάνει την πιθανότητα και την ένταση των συνθηκών πυρκαγιάς σε πολλά μέρη» επισημαίνει η γερμανίδα ειδικός, η οποία καταθέτει στα «ΝΕΑ Σαββατοκύριακο» ζοφερές προβλέψεις για την κλιματική αλλαγή και τα μεμονωμένα καιρικά φαινόμενα, και κυρίως για τους καύσωνες. «Κάθε καύσωνας που συμβαίνει σήμερα γίνεται πιο πιθανός και πιο έντονος από την κλιματική αλλαγή που προκαλείται από τον άνθρωπο» σημειώνει με έμφαση η Οτο, μια από τις κατεξοχήν ειδικούς και πρωτοπόρους στο αναδυόμενο πεδίο της επιστήμης της απόδοσης, το οποίο επιτρέπει στους επιστήμονες να εντοπίσουν το ανθρώπινο αποτύπωμα σε κύματα καύσωνα, πλημμύρες και άλλα ακραία γεγονότα. Η έκθεση για την κλιματική αλλαγή του ΟΗΕ περιλαμβάνει, άλλωστε, σαφή συμπεράσματα, σαφέστερα από ποτέ, σχετικά με τις σχέσεις μεταξύ της κλιματικής αλλαγής και των ακραίων καιρικών φαινομένων, όπως τα κύματα καύσωνα.

Εχοντας μελετήσει ενδελεχώς το κύμα καύσωνα που ξέσπασε στην Ινδία το 2016, αλλά και πιο πρόσφατα τις πυρκαγιές στην Αυστραλία και το φαινόμενο ακραίας ζέστης που είδε η Βόρεια Αμερική τον περασμένο Ιούνιο, η Οτο, η οποία το 2019 επιλέχθηκε από το περιοδικό «New Scientist» ως μια πολλά υποσχόμενη επιστήμονας, επεξηγεί ότι τοπικοί παράγοντες, όπως η άρδευση ή η ατμοσφαιρική ρύπανση, μπορούν να αντισταθμίσουν, όπως έγινε σε ορισμένα μέρη στην Ινδία, ή να ενισχύσουν, όπως φάνηκε στη Βόρεια Αμερική, τις παγκόσμιες τάσεις. «Αλλά οι καύσωνες είναι ο τύπος των ακραίων φαινομένων όπου η κλιματική αλλαγή είναι πραγματικά ένας παράγοντας που αλλάζει το παιχνίδι και είναι ένας σημαντικός τρόπος με τον οποίο εκδηλώνεται η κλιματική αλλαγή εδώ και χρόνια. Αυτό είναι ιδιαίτερα σημαντικό καθώς οι καύσωνες είναι μακράν τα πιο θανατηφόρα ακραία γεγονότα στην Ευρώπη» προειδοποιεί η ειδική κλιματολόγος.

«Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι η ένταση και η συχνότητα των κυμάτων καύσωνα θα αυξηθούν περαιτέρω» τονίζει, δίνοντας ένα ακόμη έντονο μήνυμα για την επιδείνωση του ακραίου αυτού καιρικού φαινομένου, που, ως φαίνεται, θα συνεχίσει να ταλαιπωρεί τη χώρα μας εντονότερα και συχνότερα στο μέλλον. «Η μεγαλύτερη μεμονωμένη απειλή που θέτει η κλιματική αλλαγή για την Ευρώπη και την περιοχή της Μεσογείου είναι ο καύσωνας. Η πιθανότητα πλημμυρών ή ξηρασίας έχει περίπου διπλασιαστεί, ενώ η πιθανότητα για καύσωνες έχει αυξηθεί κατά τάξεις μεγέθους, καθιστώντας τους 100 και ακόμη περισσότερες φορές πιο πιθανούς» λέει η γερμανίδα επιστήμονας. Τα λεγόμενά της υποδεικνύουν ότι στην έκθεση IPCC του ΟΗΕ οι επιστήμονες δίνουν μια ισχυρή προειδοποίηση για το πλαίσιο στο οποίο φαίνεται ότι θα κινούμαστε σε σχέση με την επιδείνωση των ακραίων καιρικών φαινομένων.

Επιμένοντας στον καθοριστικό ρόλο που παίζει ο άνθρωπος για την εκδήλωση των ακραίων καιρικών φαινομένων και των συνεπειών της, η Οτο δηλώνει ότι «φυσικά, δεν υπάρχει αυτό που ονομάζεται “φυσική καταστροφή”», επεξηγώντας ότι «το εάν και σε ποιον βαθμό οι φυσικοί κίνδυνοι, που γίνονται πιο έντονοι από την κλιματική αλλαγή ή όχι, μετατρέπονται σε καταστροφές εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από την έκθεση και την ευπάθεια».

Τα χειρότερα είναι μπροστά. Οι διαπιστώσεις της Οτο σε σχέση με τον καύσωνα, που εκδηλώθηκε στις βορειοδυτικές περιοχές του Ειρηνικού σε ΗΠΑ και Καναδά τις τελευταίες ημέρες του Ιουνίου 2021, δείχνει ότι τα χειρότερα είναι μπροστά μας. «Ενα τέτοιο γεγονός, που σήμερα εκτιμάται ότι θα συμβεί μόνο μία φορά κάθε 1.000 χρόνια, θα συνέβαινε περίπου κάθε 5 έως 10 χρόνια στον μελλοντικό κόσμο με 2 βαθμούς Κελσίου υπερθέρμανσης του πλανήτη». Κατά την Οτο ένα γεγονός όπως ο καύσωνας του Βορειοδυτικού Ειρηνικού «είναι ακόμα σπάνιο ή εξαιρετικά σπάνιο στο σημερινό κλίμα, αλλά θα ήταν ουσιαστικά αδύνατο χωρίς την κλιματική αλλαγή που προκλήθηκε από τον άνθρωπο. Καθώς οι θερμοκρασίες ανεβαίνουν, θα γίνει πολύ λιγότερο σπάνιο».

Η Εκτη Εκθεση Αξιολόγησης της Διακυβερνητικής Επιτροπής για την Κλιματική Αλλαγή του ΟΗΕ, πέρα από τα επιστημονικά συμπεράσματα, θα συμπληρωθεί με διαπιστώσεις για τις επιπτώσεις, την προσαρμογή και την ευπάθεια, αλλά και προτάσεις για τον μετριασμό της κλιματικής αλλαγής. Κατά την Οτο «το ταχέως θερμαινόμενο κλίμα μάς φέρνει σε αχαρτογράφητη περιοχή που έχει σημαντικές συνέπειες για την υγεία, την ευημερία και τον βιοπορισμό». Η καθηγήτρια στην Οξφόρδη προειδοποιεί επίσης ότι χρειάζονται επειγόντως μέτρα ώστε «να προετοιμαστούν οι κοινωνίες για ένα πολύ διαφορετικό μέλλον». Προς την κατεύθυνση αυτή εκτιμά ότι τα μέτρα προσαρμογής πρέπει να είναι πολύ πιο φιλόδοξα και να λαμβάνουν υπόψη τον αυξανόμενο κίνδυνο για καύσωνες σε όλο τον κόσμο. Θεωρεί, για παράδειγμα, ότι οι θάνατοι από υπερβολική ζέστη μπορεί να μειωθούν δραματικά με επαρκή δράση ετοιμότητας και συστήματα έγκαιρης προειδοποίησης. Στο πλαίσιο των μακροπρόθεσμων μέτρων συστήνει σχέδια για να τροποποιηθεί το αστικό περιβάλλον ώστε να είναι πιο κατάλληλο για θερμότερο κλίμα που ήδη βιώνουμε σήμερα και την πρόσθετη θέρμανση που αναμένουμε στο μέλλον.