Τρεις απειλές για την ανθρωπότητα

^«Τα ανθρώπινα όντα είναι το πιο απειλούμενο είδος στον πλανήτη αυτή τη στιγμή» προειδοποιεί με δραματική έμφαση ο βραβευμένος με Νομπέλ Ειρήνης Μουχάμαντ Γιουνούς, τονίζοντας ότι θα πρέπει να αποφύγουμε να επιστρέψουμε στον προπανδημικό «αυτοκαταστροφικό» κόσμο. Για τρεις λόγους. «Ο πρώτος είναι η υπερθέρμανση του πλανήτη. Δεν συνειδητοποιούμε τον επείγοντα χαρακτήρα. Αναφερόμαστε στο 2050 θεωρώντας ότι θα ζούμε και θα είμαστε καλά μέχρι το 2050, αλλά έως τότε η ύπαρξή μας μπορεί να έχει τελειώσει. Κάθε στιγμή και κάθε μέρα μετράει γιατί ζούμε σε ένα σπίτι που καίγεται».

Ο δεύτερος λόγος κατά τον διακεκριμένο οικονομολόγο, ο οποίος μίλησε από το γραφείο του στην Ντάκα μέσω zoom στα «ΝΕΑ Σαββατοκύριακο» με αφορμή τη βράβευσή του από τη Διεθνή Ολυμπιακή Επιτροπή (IOC) κατά την έναρξη των Αγώνων του Τόκιο με το «Ολυμπιακό Δάφνινο Στεφάνι», είναι η διεύρυνση του χάσματος φτωχών – πλουσίων. «Η συγκέντρωση του πλούτου αυξάνεται με μεγάλη ταχύτητα. Το 99% του πλούτου βρίσκεται στην κορυφή του χάρτη εισοδήματος, το 99% των ανθρώπων βρίσκεται στο κάτω μέρος του χάρτη, χωρίς πλούτο. Ο πλούτος και οι άνθρωποι διαχωρίζονται πλήρως και συνεχώς. Αυτό μπορεί να είναι αιτία έκρηξης» δηλώνει κατηγορηματικά, τονίζοντας ότι η πανδημία έχει διευρύνει το χάσμα αυτό. «Ενώ ολοένα και περισσότεροι άνθρωποι ωθούνται στη φτώχεια και κάτω από τη φτώχεια, λίγοι έχουν συσσωρεύσει 16 τρισ. δολάρια την περίοδο της πανδημίας».

Η τρίτη αιτία, που θίγει ο Γιουνούς, με καταγωγή από το Μπανγκλαντές, αφορά την τεχνητή νοημοσύνη (AI). «Η τεχνητή νοημοσύνη θα αντικαταστήσει τα ανθρώπινα όντα σε όλες τις πτυχές, όπου ο άνθρωπος έχει διαδραματίσει ρόλο στην Ιστορία, όχι μόνο στα εργοστάσια. Οι άνθρωποι θα αντικατασταθούν από AI, και τότε θα τεθεί μια πολύ βασική ερώτηση. Ποιο είναι το μέλλον του ανθρώπου σε αυτόν τον πλανήτη; Στο σενάριο αντικατάστασης του ανθρώπου από την τεχνητή νοημοσύνη, με ανεργία 100%, ο άνθρωπος μετατρέπεται σε περιττό στοιχείο, σε σκουπίδι του πλανήτη. Στη φύση δεν αρέσουν τα περιττά στοιχεία, οπότε ο άνθρωπος δεν θα έχει κανένα ρόλο». Συστήνει λοιπόν προσοχή ώστε η τεχνητή νοημοσύνη να αναδειχθεί σε ευκαιρία και όχι σε «κατάρα».

ΓΙΑ ΕΝΑΝ ΚΑΛΥΤΕΡΟ ΚΟΣΜΟ. Ποια είναι η λύση; «Πρέπει να επανασχεδιάσουμε ολόκληρο το οικονομικό σύστημα, να σχεδιάσουμε μία νέα οικονομική μηχανή, ώστε ο πλούτος να επιστρέφει σταθερά στους ανθρώπους. Το 10% των ανθρώπων στην κατώτερη θέση του εισοδηματικού χάρτη θα πρέπει να έχει επίσης το 10% του πλούτου» τονίζει ο Γιουνούς, ο οποίος τιμήθηκε το 2006 με το Νομπέλ Ειρήνης για τη δημιουργία οικονομικών και κοινωνικών ευκαιριών για τους φτωχούς, και τις γυναίκες, καινοτομώντας στη χορήγηση μικρών δανείων. Εκτιμά, πάντως, ότι η πανδημία πέρα από τις «σκοτεινές» της πλευρές μπορεί να προσφέρει ευκαιρία για αλλαγή ρότας. Απορρίπτει το να επιστρέψουμε στον κόσμο όπου βρισκόμασταν πριν από την πανδημία. «Αυτός ο δρόμος είναι αυτοκαταστροφικός. Οδηγεί σε υπερθέρμανση του πλανήτη, σε συγκέντρωση πλούτου, σε μαζική ανεργία». Αντίθετα, καλεί προς αναδιαμόρφωση της κοινωνίας και της οικονομίας. «Ο νέος προορισμός πρέπει να είναι το έργο των τριών μηδενικών: μηδενικές εκπομπές άνθρακα, μηδενική συγκέντρωση πλούτου για τον τερματισμό της φτώχειας και μηδενική ανεργία, απελευθερώνοντας τη δύναμη της επιχειρηματικότητας σε όλους μας». Το μήνυμα αυτό απηύθυνε και προς τους αθλητές των Ολυμπιακών του Τόκιο, όταν παρέλαβε το βραβείο στην τελετή έναρξης. «Τους κάλεσα να ηγηθούν στη δημιουργία του κόσμου των τριών μηδενικών» λέει.

Ανατρέχοντας στις έννοιες της μικροπίστωσης και μικροχρηματοδότησης, τις οποίες ανέπτυξε ο ίδιος, καλεί στη δημιουργία περισσότερων μη συμβατικών εταιρειών και τραπεζών, παρόμοιων της Grameen Bank, του χρηματοδοτικού οργανισμού που ίδρυσε το 1983 για τη χορήγηση δανείων σε φτωχούς και σε γυναίκες. «Απορρίψαμε την ιδέα της ανάγκης δικηγόρων, νομικών εγγράφων και την ανάγκη της εγγύησης. Εάν οι τράπεζες ζητούν διασφαλίσεις οι πιστώσεις δεν φτάνουν στους φτωχούς, επειδή δεν έχουν τίποτα να προσφέρουν ως εγγύηση» λέει, τονίζοντας ότι η καινοτομία αυτή δεν επηρέασε αρνητικά τον ρυθμό αποπληρωμής, κάπου 98% σε όλο τον κόσμο. «Πήγαμε στους ανθρώπους, πήγαμε στα χωριά. Παρόμοια πράγματα μπορούμε να κάνουμε σε άλλους τομείς. Μπορούμε να δημιουργήσουμε εταιρείες που ονομάζουμε κοινωνικές επιχειρήσεις, με στόχο την επίλυση προβλημάτων και όχι τη συσσώρευση πλούτου και τη μεγιστοποίηση του κέρδους» λέει ο Γιουνούς, ο οποίος αποκαλείται και «τραπεζίτης των φτωχών».

ΕΜΒΟΛΙΑ ΓΙΑ ΟΛΟ ΤΟΝ ΚΟΣΜΟ. Ζοφερές είναι οι διαπιστώσεις του και όσον αφορά τον παγκόσμιο ρυθμό των εμβολιασμών κατά της Covid-19, τονίζοντας την ανάγκη «να υπάρξει άρση δικαιωμάτων ευρεσιτεχνίας των εμβολίων». Επεξηγεί ότι ακόμη και πριν από τη δημιουργία των εμβολίων προειδοποιούσε ότι αν δοθεί εμπορική ιδιοκτησία στα εμβόλια, δεν θα είναι διαθέσιμα σε όλους. «Αυτό συμβαίνει» τονίζει, επικαλούμενος τις δραματικά διαφορετικές ταχύτητες εμβολιασμού ανά τον κόσμο. «Σε ορισμένες χώρες έχουμε επιτύχει εμβολιασμούς στο 60% του πληθυσμού, αλλά σε άλλες φτάνει μόλις στο 1%. Στην αφρικανική ήπειρο ούτε το 1% του πληθυσμού δεν έχει εμβολιαστεί, στην Ινδία ίσως το 6%. Αν συνεχίσουμε με αυτή την ταχύτητα θα χρειαστούν 57 χρόνια για να εμβολιαστούν όλοι».

Θεωρεί κρίσιμο παράγοντα την επέκταση της παραγωγής σε πολλές περιοχές ανά τον κόσμο και τον σχεδιασμό συγκεκριμένου χρονοδιαγράμματος παραγωγής και διάθεσης των εμβολίων. «Η σημερινή πρόκληση είναι να επεκτείνουμε την παραγωγή σε όσο το δυνατόν περισσότερα μέρη. Υπάρχει μεγάλη διαθέσιμη παραγωγική δυνατότητα, η οποία είναι αδρανής και μπορεί να χρησιμοποιηθεί στο 100%, ώστε τα εμβόλια να παραχθούν σε όλο τον κόσμο και να φτάσουν σε κάθε χώρα. Χρειαζόμαστε ένα παγκόσμιο σχέδιο ώστε να βεβαιωθούμε ότι ο αριθμός των εμβολίων, που έχουμε ανάγκη, παράγεται σε καθορισμένο χρόνο. Σε έξι μήνες, σε έναν χρόνο, για παράδειγμα. Χρειαζόμαστε επίσης ένα σχέδιο διανομής, από μήνα σε μήνα, από χώρα σε χώρα, από πού θα προέρχονται τα εμβόλια, πόσα θα είναι, πού θα διανέμονται».