Ελληνικό κράτος δικαίου

Ο Σωκράτης συμβούλευε τους δικαστές να ακούν ευγενικά,

να απαντούν με σοφία, να αναλύουν με νηφαλιότητα

και να αποφασίζουν με αμεροληψία

(«Η Δικαιοσύνη στην Ελλάδα» ΔιαΝΕΟσις 2018]

Ακούμε συχνά από επίσημα χείλη για τα κεκτημένα του ελληνικού δημοκρατικού κράτους δικαίου. Θεμελιώδης αρχή του δημοκρατικού πολιτεύματος και οργανωτική βάση του κράτους δικαίου είναι η κατοχυρωμένη στο Σύνταγμα διάκριση σε τρεις  επιμέρους λειτουργίες, στη νομοθετική, την εκτελεστική και τη δικαστική. Ετσι παρέχεται η δυνατότητα ελέγχου των πράξεων της κυβέρνησης και της Βουλής από τη δικαστική εξουσία. «Ο δικαστής ασκεί εξουσία σύμφωνα με το Σύνταγμα, αλλά παράλληλα είναι το μόνο θεσμοθετημένο όργανο που λειτουργεί ως εγγυητής των ελευθεριών του πολίτη, όταν αυτός αδικείται από συμπολίτη του, αλλά και από την ίδια την κρατική εξουσία σε οποιαδήποτε μορφή της» (Κατερίνα Σακελλαροπούλου 2018).

Ο Κυρ. Μητσοτάκης δύναται να θεωρηθεί τυχερός που έχει κοντά του έναν σοβαρό και ικανό νομικό, τον Γ. Γεραπετρίτη. Δεν μπορώ να γνωρίζω πόσο τυχερός αισθάνεται ο υπουργός Επικρατείας, προσπαθώντας να μεταρρυθμίσει ένα κράτος με παραδοσιακά σοβαρές παθογένειες. Επιθυμώ να αναφερθώ σε ένα πρόσφατο παράδειγμα κρατικής αυθαιρεσίας. Η φράσις «λεφτά υπάρχουν» αποδίδεται στον Γιώργο Παπανδρέου. Η επελθούσα κατόπιν κυβέρνηση της «πρώτη φορά Αριστερά» ασκούσα «φιλολαϊκή πολιτική» αποφάσισε να αποδώσει αναδρομικώς κάποιες περικοπές συντάξεων, αισθανόμενη ότι πραγματικά αυτό ήταν εφικτό – προτίμησε όμως να μην το πραγματοποιήσει εθισμένη από την πολιτική λογική ότι «δεν είμαστε υποχρεωμένοι να κάνουμε και ό,τι ακριβώς υποσχόμαστε». Κάποτε φυσικά τους αντιλήφθηκε «ο σοφός ελληνικός λαός» και τους έστειλε στην αντιπολίτευση. Η διάδοχος φιλελεύθερη μεταρρυθμιστική κυβέρνηση, η οποία βεβαίως είχε υποσχεθεί «μείωση της φορολογίας» υπείκοντας και σε αποφάσεις ανωτάτων δικαστηρίων αποφάσισε να δώσει αναδρομικώς συντάξεις των ετών 2015, 2016, 2019 υποχρεώνοντας 1,1 εκατ. συνταξιούχους να υποβάλουν τροποποιητικές δηλώσεις για τα παλαιότερα έτη. Προσέξτε όμως με συντελεστές φορολογίας που φτάνουν το 52%!!!

Δεν θα αναλύσω εδώ την ανεντιμότητα του κράτους (άλλοθι για φοροδιαφυγή) ως προς την αναδρομικότητα, ούτε τις δήθεν διευκολύνσεις πληρωμής του φόρου μέχρι τον Ιανουάριο του 2022, ούτε την ηλεκτρονική σύγχυση που προκάλεσε η ΑΑΔΕ ακόμη και σε πεπειραμένους λογιστές, με ελλιπή εμφάνιση των οφειλών στο Διαδίκτυο. Θα επιμείνω με μια εύλογη απορία περί «δικαίου κράτους». Ανώτατο δικαστικό όργανο δεν ήταν εκείνο που θεώρησε συνταγματικές τις περικοπές των συντάξεων κατά την έναρξη της οικονομικής κρίσης; Το ίδιο δεν έδωσε πράσινο φως για αποφάσεις επιστροφών κατά την περίοδο της κυβέρνησης Τσίπρα; Παρόμοιο όργανο δεν έκρινε αντισυνταγματικές τις περικοπές και ενέκρινε τη σημερινή πληρωμή των αναδρομικών, που αναστατώνει ένα μεγάλο πλήθος συνταξιούχων;

Τι θα μπορούσε να αποφασίσει τελικά μία πραγματικά μεταρρυθμιστική κυβέρνηση; Περικοπή των αρχικών ποσών των αναδρομικών. Φορολόγηση εφάπαξ στην πηγή με έναν λογικό συντελεστή γύρω στο 20%, ώστε ο συνταξιούχος να διαχειρισθεί με σύνεση και εγκαίρως το βοήθημα αυτό. Δεν είναι φυσικά μοναδική η περίπτωση, όπου το ελληνικό κράτος, το πολιτικό σύστημα, η κοινωνία μας, αλλά και η ελληνική Δικαιοσύνη δυστυχώς λειτουργούν κυριολεκτικά ακατανόητα…

Ο Κυριάκος Παπαϊωάννου είναι ομότιμος καθηγητής ΑΠΘ