Λογικές πλάνες και εμβολιασμοί

Αν υπάρχει κάτι το οποίο χαρακτηρίζει την Ελλάδα των τελευταίων δεκαετιών, είναι οι λογικές πλάνες που κυριάρχησαν και χρησιμοποιήθηκαν ηθελημένα ή μη, τόσο από πολιτικούς όσο και από πολίτες. Υπάρχουν πολλοί τύποι και κατηγοριοποιήσεις πλανών. Χρησιμοποιούνται για να πείσουν, αλλά μπορεί και να παρατηρούνται σε περιπτώσεις ανθρώπων που δεν συνειδητοποιούν την πλάνη. Εμπλέκονται γνωστικοί μηχανισμοί στη δημιουργία τους. Οι άνθρωποι που είναι κατά των εμβολίων χρησιμοποιούν τις λογικές πλάνες προκειμένου να πειστούν (να αισθανθούν βεβαιότητα) και να πείσουν.

Μια άλλη άποψη για τις λογικές πλάνες είναι ότι δεν σχετίζονται με ψευδείς συλλογισμούς. Θεωρούνται συντομεύσεις (shortcuts), που είναι δυνατόν να παρέχουν έναν άμεσο τρόπο εξαγωγής χρήσιμων πληροφοριών από το περιβάλλον, ιδιαίτερα όταν αυτό είναι αβέβαιο και προκαλεί ανησυχία στα άτομα.

The White Swan Hypothesis. Ο Popper (1959) ισχυρίστηκε ότι δεν μπορούμε να συμπεράνουμε με απόλυτη βεβαιότητα ότι μια δήλωση αποτυπώνει την αλήθεια, αλλά είναι δυνατόν να συμπεράνουμε ότι δεν εκφράζει την αλήθεια. Στην «υπόθεση του λευκού κύκνου» ακόμη και αν έχουμε παρατηρήσει, στο οπτικό μας πεδίο, μόνο λευκούς κύκνους, δεν μπορούμε να επιβεβαιώσουμε ότι όλοι οι κύκνοι είναι λευκοί. Ωστόσο, αν βρούμε έναν μαύρο κύκνο, θα απορρίψουμε τη δήλωση. Σε κάθε περίπτωση η προκατειλημμένη αναζήτηση μόνο λευκών ή μόνο μαύρων κύκνων μπορεί να οδηγήσει σε λάθη και επιβεβαίωση της από πριν διαμορφωμένης άποψής μας.

Κάποιοι από τους πολλούς τύπους πλανών:
Post Hoc – Ergo Propter Hoc. Πρέπει να υποθέσουμε ότι το πρώτο γεγονός είναι η αιτία του δεύτερου γεγονότος. Η πλάνη σχετίζεται με την αιτιώδη σχέση μεταξύ δύο γεγονότων που παρατηρούνται διαδοχικά, χωρίς να ερευνούμε άλλες αιτίες. Παραδείγματος χάριν, στο άκουσμα της είδησης κάποιου θανάτου έπειτα από κάποιο εμβόλιο συμπεραίνεται ότι το εμβόλιο αποτέλεσε αιτία του θανάτου.

Cum Hoc, Ergo Propter Hoc. Δύο γεγονότα που παρατηρούνται να συμβαίνουν μαζί θεωρείται ότι οφείλονται στην ίδια αιτία. Για παράδειγμα, μια πανδημία ή μια οικονομική κρίση μπορεί να εμφανιστεί παράλληλα με ένα πολιτικό γεγονός. Η σχέση που δημιουργείται μεταξύ δύο ξεχωριστών τυχαίων γεγονότων βασίζεται στην παράλληλη εμφάνισή τους χωρίς περαιτέρω διερεύνηση.

Plurium Interrogationum. Πολλές φορές ενώ υπάρχουν πολύπλοκα επιστημονικά ερωτήματα, ειδικά σε σχέση με την παραγωγή των εμβολίων, την εξέλιξή τους και τα αποτελέσματά τους, τα άτομα από τον αντιεμβολιαστικό χώρο απαιτούν να απαντηθούν μονολεκτικά (με ένα «ναι» ή με ένα «όχι»), πράγμα ιδιαίτερα δύσκολο στο πεδίο των επιστημών γενικά και της έρευνας.

Argumentum ad Ignorantiam και Secundum Quid. Η χρησιμοποίηση της άγνοιας των ατόμων για εξειδικευμένα θέματα σε συνδυασμό με την επίκληση στο συναίσθημα οδηγούν τους ανθρώπους σε πλάνες και σε γνωστικές στρεβλώσεις. Η γενίκευση μετέπειτα των όποιων συμπερασμάτων οδηγεί σε πλάνη. Για παράδειγμα, «δεν γνωρίζω κάποιον που να πέθανε από τον ιό», «έχω πολλούς γνωστούς που πέθαναν μετά το εμβόλιο και οι οικογένειές τους είναι απαρηγόρητες» και από εκεί και πέρα γενικεύονται συμπεράσματα.

Αντιμετώπιση: Εκπαίδευση, Εκπαίδευση, Εκπαίδευση. Πώς θα απέφευγαν τις λογικές πλάνες οι επόμενες γενιές; Κριτική σκέψη και επιχειρηματολογία ως μέρος της διαδικασίας της μάθησης. Αυτή είναι η απάντηση στο πρόβλημα των λογικών πλανών, των οποίων οι συνέπειες θα μπορούσαν να είναι καταστροφικές για μια κοινωνία.

Η Ελενα Συρμαλή είναι εγκληματολόγος