Είναι άδικα τελικά τα πέναλτι;

Μετά το τέλος του πρόσφατου ημιτελικού του Ευρωπαϊκού Πρωταθλήματος ανάμεσα στην Ιταλία και στην Ισπανία ο ποδοσφαιριστής της Μπαρτσελόνα Πικέ, στενοχωρημένος από τον αποκλεισμό των Φούριας Ρόχας στα πέναλτι, διατύπωσε μια ενδιαφέρουσα πρόταση που έχει να κάνει με αυτή τη διαδικασία, που πολλοί αποκαλούν «ρουλέτα».

Σετάκι

Ο Πικέ, αντίθετα με πολλούς άλλους που θεωρούν «τα πέναλτι» αιτία για ιστορικές αδικίες και επιθυμούν για αυτό την κατάργησή τους, ζήτησε την αναβάθμισή τους – για την ακρίβεια πρότεινε ένα διαφορετικό σύστημα διαμόρφωσης τελικού αποτελέσματος. Ως γνωστόν, όταν ένα ματς λήγει ισόπαλο και πρέπει να υπάρξει νικητής, με το υπάρχων σύστημα η κάθε ομάδα εκτελεί πέντε πέναλτι και κερδίζει όποιος σε αυτό το μικρό σετάκι ευστοχήσει σε πιο πολλά. Αν υπάρξει εκ νέου ισοπαλία, η διαδικασία συνεχίζεται με ένα πέναλτι για τον καθένα και το πράγμα γίνεται ακόμα πιο αγωνιώδες. Ο Πικέ ζήτησε να σταματήσει όλο αυτό και να γίνει κάτι άλλο: να υιοθετηθεί η διαδικασία που ακολουθείται στο τάι μπρέικ του τένις. Να ξεκινά δηλαδή κάποιος εκτελώντας ένα πέναλτι, να ακολουθεί ο άλλος εκτελώντας δυο, να εκτελεί μετά άλλα δυο αυτός που ξεκίνησε και ούτω κάθε εξής. Μάλιστα ο Πικέ προτείνει να κερδίζει όποιος σημειώσει επτά γκολ κι έχει να επιδείξει ένα αβαντάζ δυο καλύτερα εκτελεσμένων πέναλτι από τον αντίπαλό του! Στο σύστημα Πικέ τα ματς στα πέναλτι θα τελειώνουν 7-5 (ή 8-6, ή 9-7 κ.λπ.). Φυσικά μπορεί να τελειώνουν και 7-1 ή 7-0. Ομως η διαδικασία θα σταματά μόνο αν υπάρχουν επτά επιτυχημένες εκτελέσεις και πάντα ο νικητής θα προκύπτει γιατί έχει σημειώσει δυο γκολ παραπάνω (τουλάχιστον) από τον ηττημένο.

Περιοδικό

Γιατί ο καταλανός ποδοσφαιριστής πρότεινε αυτή την αλλαγή; Για έναν βασικό λόγο: διότι μια στατιστική επεξεργασία που έκανε ένα αμερικάνικο περιοδικό αποκάλυψε ότι στο 63% των περιπτώσεων κερδίζει με την υπάρχουσα φόρμουλα στα πέναλτι όποιος εκτελέσει πρώτος! Οι Αμερικανοί έφτασαν σε αυτό το αποτέλεσμα μελετώντας όλες τις εκτελέσεις πέναλτι από το 1970 κι έπειτα σε τουρνουά εθνικών ομάδων. Ουσιαστικά επιβεβαιώθηκε αυτό που όλοι υποπτευόμασταν. Το αβαντάζ όποιου χτυπά πρώτος προκύπτει για δυο λόγους. Οποιος χτυπά πρώτος μπορεί να κερδίσει είτε γιατί ένας εκτελεστής του φτάνει πρώτος στο ματς μπολ (όπως έκανε ο Ζορζίνιο στο ματς της Ιταλίας με την Ισπανία όταν και σκόραρε), είτε γιατί ο τερματοφύλακας της ομάδας που προηγείται μπορεί να εξουδετερώσει το τελευταίο πέναλτι του αντιπάλου, αυτό με το οποίο θα προέκυπτε η πιθανή ισοφάριση (όπως π.χ. έκανε ο Ιταλός Ντοναρούμα στον τελικό όταν απέκρουσε το σουτ του νεαρού Αγγλου Σάκα). Αναμφίβολα όποιος χτυπά πρώτος έχει αυτό το τεράστιο διπλό αβαντάζ αλλά μολονότι στο ποδόσφαιρο όλα αλλάζουν δεν νομίζω πως η πρόταση του Πικέ θα εισακουστεί. Γιατί στο ποδόσφαιρο κυριαρχεί η άποψη πως τα περίφημα πέναλτι που κρίνουν προκρίσεις και τελικούς δεν είναι μια διαδικασία που έχει να κάνει με τη στατιστική, αλλά σχετίζεται με τον χαρακτήρα των παικτών. Κι ας λένε οι αριθμοί το αντίθετο.

Διαδικασία

Τα πέναλτι είναι σκληρή διαδικασία και για αυτό έχουν φανατικούς φίλους και φανατικούς εχθρούς. Λέγεται ότι όταν το 1970 αποφασίστηκε η καθιέρωσή τους για να σταματήσουν τα ματς να κρίνονται στο στρίψιμο του νομίσματος, ο τότε πρόεδρος της FIFA, ο Αγγλος Στάνλεϊ Ρουζ, για να πείσει τα μέλη της εκτελεστικής για την υιοθέτησή τoυς, είχε πει «ότι πρόκειται για λύση που δύσκολα θα δούμε να εφαρμόζεται καθώς μοιάζει αδύνατο σε ένα ματς ποδοσφαίρου να μην υπάρξει νικητής μετά από 120 λεπτά»: πού να φανταζόταν τι θα γινόταν!

Ενοχλεί

Τα τελευταία χρόνια βλέπουμε συχνά πυκνά ματς στα οποία μια ομάδα επιδιώκει να κριθούν τα πάντα στα πέναλτι: αυτό συχνά ενοχλεί. Παρ’ όλα τα μειονεκτήματα ωστόσο όποια άλλη λύση δοκιμάστηκε, ώστε να προκύψει η κατάργησή τους, υπήρξε μια κουταμάρα και μισή. Τα αμερικάνικα πέναλτι (στα οποία κάποιος ξεκινά με την μπάλα από τα τριάντα μέτρα κι έχει 10 δευτερόλεπτα για να νικήσει τον τερματοφύλακα) αποδείχτηκαν μια άθλια αμερικανιά. Το Golden Goal και το Silver Goal (δηλαδή η διακοπή του ματς μόλις στην παράταση σκόραρε κάποιος) μου φάνηκαν άδικα γιατί στερούσαν από όποιον δεχόταν το γκολ, το δικαίωμα της ελπίδας στην ανατροπή. Μια πρόταση του παλιού προέδρου της FIFA Σεπ Μπλάτερ, που ήθελε στο τέλος του ματς να παίζεται ένα δίτερμα με τρεις παίκτες παρόντες στο γήπεδο από κάθε ομάδα, είναι απόδειξη του πόση τρέλα κουβαλούσε ο άνθρωπος. Ευτυχώς που δεν το είδαμε.

Σειρά

Τα αποκαλούν «ρουλέτα» τα πέναλτι αλλά σπανίως σε αυτά επικρατεί κάποιος με σύμμαχο μόνο την τύχη. Μπορεί ως τελική λύση να είναι πικρή, αλλά είναι ποδοσφαιρική. Το να σκοράρεις από τη βούλα χρειάζεται καλή προετοιμασία και καλή προηγούμενη δουλειά. Χρειάζεται ικανότητα και ψυχραιμία. Χρειάζεται καλή ψυχολογία και μεγάλη σιγουριά από αυτή που έχουν οι αληθινοί πρωταθλητές. Και χρειάζεται και στρατηγική: το ποιους θα επιλέξεις και με ποια σειρά, μπορεί να δώσει μια νίκη. Τέλος η ίδια η διαδικασία συχνά αναδεικνύει έναν σπεσιαλίστα τερματοφύλακα: γιατί μια ομάδα που έχει ένα τέτοιο, έναν δηλαδή που έχει δουλέψει επιπλέον για να αποκτήσει μια ειδικότητα, να μην επιβραβεύεται;

Δικαίωμα

Λένε πολλοί ότι τα πέναλτι επιτρέπουν σε χειρότερες ομάδες να κερδίζουν καλύτερες – ως εκ τούτου είναι μια νομότυπη αδικία. Ακόμα κι αν είναι αλήθεια, όταν μιλάμε για ποδόσφαιρο ας έχουμε υπόψη μας ότι σε αυτό και ο χειρότερος έχει δικαίωμα στη νίκη: ο καλός έχει τα αβαντάζ του κι αν δεν τα έχει εκμεταλλευτεί στην κανονική διάρκεια είναι πρόβλημά του. Κι όποιος άλλωστε προσπαθήσει να οδηγήσει ένα ματς στα πέναλτι κάποια στρατηγική εφαρμόζει και πρέπει να έχει προετοιμάσει την ομάδα του σωστά για τη διαδικασία: αλλιώς γίνεται ρεζίλι, όπως ο Γκάρεθ Σάουθγκεϊτ π.χ. που και δεν έκανε τίποτα για να νικήσει τους Ιταλούς στον τελικό κι εμφάνισε στη διαδικασία των πέναλτι μερικούς από τους χειρότερους εκτελεστές στην ιστορία.

Τιμωρία

Το αστείο με τα πέναλτι είναι ότι επικαλείται την αδικία τους όποιος σε αυτά χάνει. Ο Πικέ π.χ. έκανε τις προτάσεις του μετά την ήττα της Ισπανίας: όταν οι Ισπανοί στα πέναλτι κέρδιζαν, δεν είχε πρόβλημα. Τα πέναλτι είναι συχνά πυκνά μια σκληρή τιμωρία για τον ηττημένο: η τιμωρία όμως στο ποδόσφαιρο είναι διδακτική. Αν δεν τα αντέχεις ως διαδικασία, κάνε ό,τι μπορείς για να κερδίσεις στην κανονική διάρκεια του αγώνα. Αν δεν κάνεις ό,τι μπορείς, καλά να πάθεις. Κι αυτό είναι το βασικό συμπέρασμα του εφετινού Euro 2020 που ανήκει πια στην ιστορία…