Πάλι και πάντα οι λέξεις

Στον Γιώργο Γουδέβενο,

για την εξαίρεση

Επειδή και ο γραπτός και ο προφορικός λόγος συντίθενται με λέξεις και επειδή οι λέξεις ακόμη και όταν χρησιμοποιούνται με βιασύνη, και συχνά χωρίς να έχει προλάβει να σκεφτεί κανείς τι ακριβώς πρόκειται να πει, δεν παύουν να παραμένουν ένα «υλικό» ευαίσθητο που όταν ταλαιπωρείται, οποιοσδήποτε και αν χρεώνεται με την «ταλαιπωρία» αυτή, θα αντιδράσουν – οι λέξεις – μεταβάλλοντας την ασυνεννοησία ανάμεσα στους ανθρώπους σε καθεστώς. Δεν θα ήταν υπερβολή να πει κανείς πως ό,τι δυσάρεστο, εξοντωτικό και καταστροφικό παρατηρούμε γύρω μας αλλά και στον κόσμο ολόκληρο έχει ως αφετηρία του μια κακομεταχείριση των λέξεων ή μια εκφορά τους που τη λογαριάζει ως ένα λάστιχο που μπορεί να το τεντώνεις ή να το μαζεύεις σύμφωνα με τον τρόπο που σε βολεύει ή, ακόμη χειρότερα, που σε συμφέρει. Ενα γεγονός που έκανε τον Κόλεριτζ (Samuel Taylor Coleridge) να γράψει την τρομερή φράση «Συχνά η ιστορία μιας λέξης είναι μεγαλύτερη από εκείνη μιας εκστρατείας».

Δεν έχει τόσο μεγάλη σημασία – όσο κι αν φαίνεται να ισχύει το αντίθετο – αν η κακομεταχείριση και η κατασυκοφάντηση των λέξεων παραμένουν μια υπόθεση που περιορίζεται ανάμεσα σε λίγους ανθρώπους σε ένα απομακρυσμένο χωριό ή αν απλώνεται ανάμεσα στους κατοίκους μιας μεγαλούπολης. Οπως ένα δέντρο που πιάνει φωτιά μπορεί να σταθεί η αιτία για να καεί ένα ολόκληρο δάσος, έτσι και η λέξη που κακοπαθαίνει σε όσα ανταλλάσσει μια ανέμελη συντροφιά ή τα μέλη ενός υπεύθυνου, υποτίθεται, κυβερνητικού συμβουλίου, κατά έναν αδιευκρίνιστα υπόγειο τρόπο μεταφέρεται και κατοχυρώνεται μέσα στην εκφραστική διαδικασία ανθρώπων που δεν έτυχε να ακούσουν με τα αφτιά τους οι ίδιοι τη λέξη αυτή.

Με το να μην υπάρχει ισχυρότερος δεσμός για τους ανθρώπους παρά οι λέξεις είτε είναι συγγενείς, φίλοι, γείτονες, συνεργάτες, είτε δεν πρόκειται να συναντηθούν ποτέ μεταξύ τους και η επικοινωνία τους έχει εκ των πραγμάτων έναν καθαρά θεωρητικό, σχεδόν μεταφυσικό χαρακτήρα, συνιστά ένα γεγονός που μεταβάλλει τις λέξεις σε ένα εργαλείο που μπορεί να λειτουργήσει αποτελεσματικά μόνο αν το προσεγγίσεις με σεβασμό αλλά και ταπεινότητα. Οταν αισθανθείς την ανάγκη να σου δίνει το νόημά σου ως ανθρώπου το ύψος που έχει αγγίξει το περιεχόμενο των λέξεων χάρη στις περιπέτειες δοκιμασμένων ανθρώπων αλλά και στις περιπέτειες τις εξεικονισμένες από τη μεγάλη λογοτεχνία και δεν θεωρείς ότι το όποιο νόημα θέλεις εσύ ο ίδιος μέσα σου μπορεί να φωτίσει με τρόπο ουσιαστικό τις λέξεις.

Και μόνο το γεγονός ότι ο άνθρωπος συνειδητοποιεί τον θάνατό του χρησιμοποιώντας την αντίστοιχη λέξη, σε όλη την κλίμακα των αποχρώσεών της ακόμη δυσδιάκριτων, δεν θα έπρεπε κανονικά το ίδιο να ισχύει για όλες τις λέξεις, έστω και αν το αίσθημα που προκαλούν δεν είναι ο μεγάλος φόβος και ο μεγάλος τρόμος, όπως συμβαίνει με τη λέξη θάνατο, αλλά εν πάση περιπτώσει δεν υπάρχει πάντα κάποια κύρωση μέσα μας σε σχέση με οποιαδήποτε λέξη και αν χρησιμοποιούμε;