Απόπειρα νηφαλιότητας

Η αποτίμηση της πρώτης διετίας της παρούσας κυβέρνησης θα μπορούσε, σχεδόν, να χωρέσει σε μία φράση: δεν έλαβε χώρα η πολυδιαφημισμένη «αλλαγή παραδείγματος», αλλά οι επιδόσεις της νέας ομάδας εξουσίας είναι καταφανώς καλύτερες από της προηγούμενης, ο δε Πρωθυπουργός και ο περί αυτόν κύκλος απέδειξαν ότι διαθέτουν ένα μεταρρυθμιστικό προφίλ -όπως θα δούμε πιο κάτω, άλλο το προφίλ και άλλο το αποτέλεσμα – που μόνο με της εποχής Σημίτη μπορεί να συγκριθεί. Επειδή όμως η ζωή δεν προχωρά με «σχεδόν» και μια ολόκληρη διετία, και μια ολόκληρη στήλη, δεν είναι δυνατόν να καλυφθούν με μια φράση, η αποτίμηση θα είναι λίγο πιο αναλυτική αλλά, ελπίζω, όχι λιγότερο νηφάλια.

Η καθοριστικότερη συμβολή, και συγχρόνως η ειδοποιός διαφορά, αυτής της κυβέρνησης έγκειται στον χειρισμό των δυο κρίσεων που είχε να αντιμετωπίσει, χωρίς να έχει συμμετάσχει στη διαμόρφωσή τους: της πανδημίας και της όξυνσης των λεγόμενων «εθνικών θεμάτων», δηλαδή των σχέσεων με την Τουρκία. Με την έγκαιρη λήψη των αρχικών μέτρων και τη σχεδόν άψογη εκτύλιξη του εμβολιαστικού προγράμματος, σε συνδυασμό με το πολύ ευρύ πλέγμα υποστηρικτικών της οικονομίας και της κοινωνίας μέτρων, θεωρώ ότι η κυβέρνηση, παρά ορισμένες αστοχίες εξήγησης και μια πολύ πιο προβληματική διαχείριση του «δεύτερου κύματος», υπηρέτησε το γενικό συμφέρον και απέφυγε τα χειρότερα. Στα εθνικά θέματα, η άμυνα, με πυγμή αλλά χωρίς καταφυγή σε πολεμική λογική, στη δοκιμασία των συνόρων του Εβρου, όσο και ο εξαναγκασμός του Ερντογάν σε υποχώρηση, με τα μέσα της διεθνούς διπλωματίας και του διεθνούς δικαίου, αποτελούν υπόδειγμα χρήσης της ήπιας δύναμης εκ μέρους μιας ευρωπαϊκής χώρας.

Στα θετικά θα έβαζα και τη συγκροτημένη προσπάθεια δημιουργίας προϋποθέσεων αναπτυξιακής δυναμικής μέσα σε πολύ αντίξοες συνθήκες, καθώς και την ανάκτηση μεγάλου τμήματος του χαμένου κατά τα χρόνια του Μνημονίου και του ΣΥΡΙΖΑ κεφαλαίου διεθνούς αξιοπιστίας. Πάντως, η υπέρβαση πολλών αγκυλώσεων υπό τη μορφή «ελληνικών ιδιαιτεροτήτων» και η συγκρότηση του ελληνικού προγράμματος απορρόφησης των πόρων του Ταμείου Ανάκαμψης, παρότι εκκινούν από ορθή βάση, είναι νωρίς ακόμα για να κριθούν – ας μου επιτραπεί να διατηρώ επιφυλάξεις ως προς την υλοποίηση της «αναπτυξιακής επανάστασης». Υπαρκτό αλλά ανεπαρκές θεωρώ, όπως υπαινίχθηκα ήδη, το μεταρρυθμιστικό στίγμα: με εξαίρεση την απτή πρόοδο στις ψηφιακές υπηρεσίες του κράτους, σχετικά με τις οποίες η πολιτική επιτυχία συνίσταται στην επιλογή του κατάλληλου προσώπου για το «τρέξιμο» ενός εν πολλοίς γνωστού προγράμματος, η ουσιαστική βελτίωση σε όλους τους κρίσιμους τομείς – Δημόσια Διοίκηση, Υγεία, Παιδεία, Δικαιοσύνη, Ασφαλιστικό και Φορολογικό – υπολείπεται, κατά τη γνώμη μου, τόσο των αναγκών της χώρας όσο και των υποσχέσεων της κυβερνητικής παράταξης. Η σύγκριση, πάντως, είναι και πάλι εύγλωττη: και βήματα γίνονται και τα περί «νεοφιλελεύθερης λαίλαπας» είναι φληναφήματα.

Υπάρχουν, τέλος, και κρίσιμες υστερήσεις, η απόκρυψη των οποίων δεν βοηθά ούτε την ανορθωτική προσπάθεια, ούτε την ίδια την κυβέρνηση. Το μεγαλύτερο, κατά τη γνώμη μου, πρόβλημα εντοπίζεται στον τομέα της αξιοκρατίας και της υπέρβασης του κομματισμού: η πολύ άνιση και υπερβολικά πληθωρική σύνθεση του κυβερνητικού σχήματος, η αδιαφανής και αμφίβολης αποτελεσματικότητας λειτουργία του «επιτελικού κράτους», η μαζικότητα κομματικής λογικής τοποθετήσεων, η ατολμία στην αξιολόγηση δεν επέτρεψαν στην κυβέρνηση να απελευθερωθεί από τη σκιά του «κράτους της Δεξιάς». Υπερβολές βρίσκω ότι έγιναν και στην προσπάθεια πολιτικής και επικοινωνιακής εκμετάλλευσης του δόγματος «νόμου και τάξης», με παρεκβάσεις να μη λείπουν ούτε σε νομοθετήματα, ούτε σε εξαγγελίες, ούτε σε ανοχές, ιδίως έναντι της αστυνομικής βίας. Λείπει επίσης – αλλά από ποια ελληνική κυβέρνηση, πλην ίσως εκείνης του 1996, δεν έλειπε; – η πνοή και το παράδειγμα. Αλλά κι αυτά τα απαιτούν οι καιροί και θα έπρεπε να τα ζητά μια συγκροτημένη και εθνικά ωφέλιμη αντιπολίτευση, η οποία, προς το παρόν αλλά όχι αναγκαστικά επ’ άπειρον, απουσιάζει, κάνοντας έτσι το απλώς καλύτερο να φαντάζει καλό.