Πικάσο και χοληστερίνη

Ελεγε ο συνδαιτυμόνας:

– Δεν έχω δει ποτέ γύφτο με γυαλιά, χοντρή χωρίς γκόμενο και αριστερό χωρίς λεφτά.

– Μη λες τέτοια, θα σε στολίσουν ως ρατσιστή.

Εκείνος συνέχισε:

– Γιατί, έχεις δει Ρομά με χοληστερίνη;

Και πήγαινε λέγοντας. Ναι, αλλά κάτι τέτοια δεν είναι για να λέγονται, πρέπει να βάζουμε κόφτη, γιατί καραδοκούν οι κορεκτατζήδες και θα μας πάρει η μπάλα – μιας κι είναι και το  Euro στα τελικά. Πάντως δεν ξέρω τι ακριβώς εννοούσε ο άνθρωπος, αλλά όλα, πια, μπορούν να συμβούν. Εσύ είχες δει ελαιοχρωματιστή να κλέβει Πικάσο και  Μόντριαν; Απίστευτο. Εδώ, βέβαια, ίσως υπάρχει πιο πολλή λογική – εμείς φέραμε έναν ελαιοχρωματιστή να μας βάψει το σπίτι και μας συστήθηκε ως «μακιγιέρ τοίχων».

Κι από την άλλη: ο Πικάσο δεν θα μπορούσε να κάνει αυτόν τον πίνακα, αν δεν πόζαρε η πανέμορφη ερωμένη του Ντόρα Μάαρ; Χρειαζότανε μοντέλο για να ζωγραφίσει αυτό το αριστούργημα; Ποιος ξέρει – από ένα σημείο και πέρα, όταν φτάσεις στη δόξα του μεγάλου Ισπανού όλα σου συγχωρούνται και ό,τι και να φιλοτεχνήσεις φαίνεται σε όλους μας μεγαλειώδες. Μπορεί τώρα, πια, κανείς να θαυμάσει ακόμα και μια κουτσουλιά, ή μια ζωντανή μπανάνα κολλημένη στον τοίχο, αρκεί να φέρει την υπογραφή κάποιου διάσημου καλλιτέχνη. Και αν η επιτοίχια μπανάνα είναι Τσικίτα, ή όχι, μικρή σημασία έχει και θα πωληθεί όσο τριάντα οπωροπωλεία μαζί με τους μανάβηδες.

Για όλα φταίει εκείνος ο ιδιοφυής Μαρσέλ Ντυσάν, που το 1917, στη συνάντηση των Ανεξάρτητων Καλλιτεχνών στη Νέα Υόρκη, εξέθεσε μιαν κανονική, αυθεντική λεκάνη για κατούρημα, ως έργο Τέχνης. Και της έδωσε τον τίτλο Fountain (Πηγή) υπογράφοντας επάνω της με το όνομα ενός κριτικού που δεν συμπαθούσε, πλασάροντάς το ως δικό του ψευδώνυμο. Αρκετοί αγανάκτησαν, αλλά οι περισσότεροι επαίνεσαν το έργο με «άπληστον ενθουσιασμόν» και από τότε γράφεται πως η «Πηγή» είναι μια τομή στην ιστορία της Τέχνης. Ετσι λίγο πολύ ξεκίνησε και το κίνημα «Ready mades» κι έκτοτε δύναται ο κάθε ρακοσυλλέκτης να βρει στα σκουπίδια και να κολλήσει δυο σίδερα που ίσως προβληθούν ως ιδιοφυές γλυπτό οπότε και ενδέχεται να πωληθεί όσο ένα έργο του Πραξιτέλη.

Βέβαια ο μέγας Ντυσάν δήλωσε μετά για την «Πηγή» πως την εξέθεσε «απλώς για να προκαλέσει αλλά  οι περισσότεροι το πήραν στα σοβαρά» και θαύμαζαν το κατουρητήριο ως κορυφαίο έργο τέχνης – επιπλέον, το 2004, εγγλέζοι κριτικοί ανέδειξαν το Fountain ως το «πιο επιδραστικό έργο του 20^ου αιώνα». Αντικειμενικά είχαν δίκιο.

Το 2016 στο Μουσείο Γκουγκενχάιμ, στον 4^ο όροφο, ο ιταλός καλλιτέχνης Maurizzio Cattelan τοποθέτησε μιαν κανονική τουαλέτα (χέστρα) φτιαγμένη ολόκληρη από χρυσό 18 καρατίων. Παρέμεινε εκεί για ένα χρόνο και ήταν πλήρως χρηστική για τους επισκέπτες, απόλυτα προσβάσιμη, μόνο που καθένας που τη χρησιμοποιούσε έπρεπε να μείνει επ’ αυτής μόνο πέντε λεπτά (δεν ήταν για δυσκοίλιους), γιατί περίμενε  πολύς κόσμος να την απολαύσει. Υπάλληλος του μουσείου επιθεωρούσε τη λεκάνη μετά από κάθε επίσκεψη, ενώ συνεργείο την καθάριζε κάθε 20 λεπτά με ειδικά υγρά καθαρισμού χρυσών αντικειμένων. Και υπήρχε πάντα συνωστισμός απέξω. Κάποιος Carey Dunne δήλωσε πως «όταν την επισκέφθηκα ο χρόνος αναμονής στην ουρά ήταν δύο ώρες». Η δε τιμή αυτού του μεγαλειώδους καλλιτεχνικού έργου (της χρυσής τουαλέτας) ανήλθε στα 2,5 εκατομμύρια δολάρια.

Ο καλλιτέχνης κ. Cattelan ονόμασε το έργο America, ενώ από το μουσείο βγήκε ανακοίνωση που έλεγε πως η χρυσή τουαλέτα ήταν εμπνευσμένη από την πολιτική και επιχειρηματική δραστηριότητα του Ντόναλντ Τράμπ. (Για όλα υπάρχουν λέξεις). Πάντως είναι φανερό πως ο Cattelan με αυτό του το αριστούργημα κλείνει αναδρομικά το μάτι στον Μαρσέλ Ντυσάν και στο αρχικό του έργο Fountain. Ετσι παρέρχεται η δόξα του κόσμου και μετά αναρωτιέται ο φίλος αν υπάρχει «γύφτος με χοληστερίνη». Τα πάντα είναι πιθανά, εφόσον υπάρχει ελαιοχρωματιστής που κλέβει έργα του Πικάσο και σε λίγο ίσως προκύψει και κανένας γυψάς που θα ζουλάρει γλυπτά του Μπρανκούζι – αν και εκείνα κουβαλιούνται κάπως δύσκολα.

Σκέψου ότι επί ΠΑΣΟΚ προσελήφθη στέλεχος σε μουσείο της Θεσσαλονίκης με μοναδικό καθήκον να κόβει τα νύχια απ’ τα αγάλματα. Εξάλλου και η γλυπτική είναι μεγάλο λακιρντί εν Ελλάδι – θυμηθείτε ότι οι Συριζαίοι που ενώ επί πέντε χρόνια αδιαφόρησαν πλήρως και συνειδητά για τον μεγαλοπρεπέστατο και περιώνυμο Τύμβο και τα γλυπτά του Καστά (μην τυχόν και αυξηθεί ο… εθνικισμός), τώρα κόπτονται (δήθεν) για τα ευρήματα στο μετρό της Θεσσαλονίκης, το οποίο κάποτε εγκαινίασαν με μουσαμάδες, ίσως γιατί ο μουσαμάς είναι η βασική ύλη πάνω στην οποία ζωγραφίζουν οι ζωγράφοι (ακόμα και ο Πικάσο) και έτσι εκδηλώθηκε και το φιλότεχνον των παρισταμένων.

Προφανώς, δε, χρησιμοποίησαν και ελαιοχρωματιστές στα πλαστά εγκαίνια – αν και βέβαια ο ελαιοχρωματιστής που έκλεψε τον Πικάσο αποτελεί μιαν εξαίρεση. Αλλά αυτός δεν είναι πιο σπάνια περίπτωση από μπογιατζήδες που πιστεύουν ότι ΕΙΝΑΙ Πικάσο, όπως σίγουρα θα υπάρχουνε κάποιοι απλοί λογιστές που θεωρούν πως δικαιούνταν να είναι υπουργοί Οικονομικών. Κι έχουν δίκιο, διότι μάλλον θα τα πήγαιναν, ως υπουργοί, πολύ καλύτερα απ’ τον Βαρουφάκη, για παράδειγμα. Και μήπως ο έξοχος ναΐφ ζωγράφος Ανρί Ρουσώ, δεν ήτανε εκτελωνιστής; Ο συγγραφέας Γιάννης Σκαρίμπας, δεν ήταν εκτελωνιστής;

Επομένως τα πράγματα δεν είναι όπως φαίνονται – ο Πικάσο είχε δίκιο.

Και ίσως ο φιλότεχνος κλέφτης μπογιατζής μάλλον δεν θα έπρεπε να φυλακιστεί, αλλά, ως έμπειρος αλαφροχέρης που είναι, να οργανώσει  μια κρυφή ομάδα και να σταλεί στην Αγγλία με απόρρητη αποστολή να αφαιρέσει επιδέξια τα γλυπτά του Παρθενώνα και να τα επιστρέψει στην Αθήνα. Τι είναι εξάλλου η κλοπή ενός Πικάσο, μπροστά σε αυτά που μας βούτηξαν οι Εγγλέζοι;